Кіріспе

1-ші санаттағы Атлантика мұхитындағы дауыл.

"Клодетт" дауылы 2003 жылдың шілдесінде Оңтүстік Техасқа соққан орташа күшті тропикалық циклон болды. Ұзаққа созылған шілде айындағы Атлантика мұхитындағы дауыл "Клодетт" 2003 жылғы Атлантика мұхитындағы дауыл маусымының төртінші депрессиясы, үшінші тропикалық дауыл және алғашқы дауыл болды. "Клодетт" Кариб теңізінің шығысында тропикалық толқын ретінде пайда болды. Ол батысқа қарай жылдам қозғалды, Юкатан түбегінен өтіп, Мексика шығанағы арқылы солтүстік-батысқа қарай жылжыды. "Клодетт" Техас штатының Порт О'Коннор қаласына жағаға тие бермес бұрын тропикалық дауыл күйінде болды, бірақ Саффир-Симпсон дауыл шкаласы бойынша 1-ші санаттағы күшті дауылға дейін жылдам күшейді. Оның жолы мен қарқынының болжамы өмір бойына белгісіз болды, нәтижесінде оның жолында кең ауқымды және көбінесе қажетсіз дайындықтар жасалды. "Клодетт" 1997 жылғы "Дэнни" дауылынан кейін шілде айында АҚШ құрлығына тиген алғашқы дауыл болды. Дауыл Техаста екі адамның қаза болуына және орташа зиянға әкелді, көбінесе қатты желден, сондай-ақ жағалау эрозиясынан. Зиянның салдарынан президент Джордж Буш Оңтүстік Техастың бір бөлігін Федералдық апат аймағы деп жариялады, бұл зардап шеккен азаматтарға көмек сұрауға мүмкіндік берді. "Клодетт" тропикалық дауыл ретінде Мексиканың Кинтана-Руо штатында айтарлықтай жаңбыр жаудырып, аз зиян келтірді, сондай-ақ тропикалық циклонға айналудан бұрын Сент-Люсияда да аз зиян келтірді.

Метеорологиялық тарих

1 шілдеде Африка жағалауынан тропикалық толқын көтерілді. Батысқа қарай жылжығанда ол тұрақты түрде ұйымдасып, 7 шілдеде тропикалық депрессияға ұқсады. Дегенмен, жер бетіндегі бақылаулар мен барлау ұшақтары жүйенің тропикалық сипаттамалары жоқ екенін, ол жай ғана төмен қысымды жүйе болып қалатынын көрсетті. 8 шілдеде Кіші Антиль аралдары арқылы өткен толқын тропикалық дауылдың күшімен желдерді тудырды, бірақ Кариб теңізінің шығысына жеткенше тропикалық сипаттамаларға ие болмады. 8 шілдеде тропикалық дауылдың күшімен желдер болғандықтан, жүйе 8 шілдеде төменгі деңгейде айналым қалыптасқаннан кейін бірден «Клодетт» тропикалық дауылы деп жаңартылды. 9 шілде күні таңертең «Клодетт» Пуэрто-Риконың оңтүстігінде, Кариб теңізінің жылы суларында жылдам күшейді, оның ең күшті желдері дауылдың қарқынына жуық болды. Мүмкін, оның жылдам жылжуына байланысты, дауыл ұйымсыз болып, әлсіреп кетті. Батыс Кариб бассейнінде жағдай қысқа уақытқа жақсарды, және 10 шілдеде «Клодетт» алты сағатқа дауыл статусына жетті. Бірақ көп ұзамай, дауыл жоғарғы қабаттағы қолайсыз желдерге тап болып, қайтадан тропикалық дауылға айналды. Субтропикалық жотаның бұзылуына – тропикалық жүйелердің солтүстікке жылжуына кедеріс келтіретін жоғары қысымды белдеуге – жауап ретінде ол батысқа, содан кейін солтүстік-батысқа бұрылды. «Клодетт» 11 шілдеде желдермен тропикалық дауыл ретінде Юкатан түбегіндегі Пуэрто-Морелосқа алғаш рет құрлыққа шықты. Сонымен қатар, кейбір алғашқы бағалаулар «Клодетт» 100 миль/сағ (155 км/сағ) жылдамдықпен желдерді тудырып, 2-санатқа жеткенін көрсетті; бұл ресми деректермен расталмаған, ресми емес байқауларға негізделген. Туристер түнгі клубтардан супермаркеттерге ағылып, түн ортасында тыйым салынған сыраны сатып алу үшін азық-түлік жинады. Мектептер уақытша баспана ретінде пайдаланылды, ал полиция туристерді қонақүйлерде қалуға мәжбүрледі. «Клодетттің» жолындағы тұрақты өзгерістер оның соңғы құрлыққа шығу орны мен күшіне қатысты белгісіздік тудырды. 13 шілдеде, «Клодетттің» құрлыққа шығуына екі күн қалғанда, Ұлттық дауыл орталығы Браунсвилл мен Порт О'Коннор, Техас аралығында дауыл туралы ескерту жариялады. Келесі күні Баффин шығанағынан Техастың Хай-Айленд қаласына дейін дауыл туралы ескерту берілді, ал тропикалық дауыл туралы ескерту Хай-Айлендтен Луизиананың Интракостал қаласына дейін созылды. Луизианада дауылдың күшті әсері болмайтыны анық болған соң, штаттың тропикалық дауыл туралы ескертулері күшін жойды. «Клодетт» мұнай өнеркәсібіне де әсер етті. ExxonMobil, Chevron Corporation, ConocoPhillips, Royal Dutch Shell, Marathon Oil, Unocal Corporation және Anadarko Petroleum компаниялары өндірісті шектеп, көптеген жұмысшыларын эвакуациялады. 1800-нен астам жұмысшыны эвакуациялаған Chevron компаниясы «Клодетт» құрлыққа шыққан күні көптеген жұмысшыларын қайтарды. Unocal аймақтағы 23 бұрғылау қондырғысы мен платформасын жапты. Бірлескен жабылулар Мексика шығанағындағы мұнайдың және табиғи газдың күндізгі өндірісін тоқтатты, бұл Мексика шығанағындағы жалпы өндірістің 15% құрады.

Әсері

Техастан тыс жерлерде «Клодетт» дауылының күші әлсіз болғандықтан, көп зиян келтірмеді. Барлығында зиян шамамен 180 миллион долларға (2003 жылы, 2006 жылы 198 миллион доллар) жетті, ал дауыл бір тікелей және екі жанама өлімге әкелді. Жанама өлімдердің бірі Флорида штатының Наварра-Бичінде, Мексика шығанағының шығысында серфинг жасап жүрген ер адамның жүрек талмасынан болды. Екінші жанама өлім Техаста дауыл өткен соң құлаған ағаш бұтағынан қаза тапқан әйелге байланысты болды. Жалпы, зиян аз болды және 1,1 миллион долларды құрады (2003 жылғы доллар). Доминикан Республикасында дауылдың сыртқы аймақтары Санто-Домингода орташа жауын-шашын тудырды. Желдің күшті соғуынан ағаштар, жол көрсеткіштері және темір шатырлар құлады. Сонымен қатар, қалалардағы су тасқыны көліктер мен жаяу жүргіншілердің қозғалысын қиындатты. Елдің оңтүстік-батыс бөлігіндегі банан және басқа жеміс плантацияларына елеулі зиян келтірілді, бірақ нақты зиянның жалпы сомасы белгісіз. Ямайкада дауыл Монтего-Бейде желдің күшті соғуына себеп болды. Көптеген балықшылар қайықтарын судан қауіпті жерге көшірді, ал бір круиздік компания үш кемені «Клодетт» дауылының жолынан бұрып жіберді. Кейман аралдарында, дауылдың ең жақын нүктесі 266 км қашықтықта болған жерде, жауын-шашынның мөлшері ауысып өтті. Мексиканың Юкатан түбегінде «Клодетт» Канкун жағалауына күшті толқындарды шапты, бірақ жалпы зиян аз болды. Түбек арқылы өтетін кезеңде дауыл орташа жауын-шашын жаудырды, Канкундағы жауын-шашынның жалпы сомасы белгілі бір деңгейге жетті. Дауылдың сыртқы аймақтары екі торнадоны тудырды. Олардың бірі Фудзита шкаласы бойынша F1 торнадосы болды, ол Паласиостағы бірнеше ғимаратқа зиян келтірді, ал екіншісі Порт-Лавакадағы үйлерге зиян келтірді. Жалпы, «Клодетт» Техаста 180 миллион доллар (2003 жылғы доллар) көлемінде зиян келтірді және дауыл кезінде құлаған ағаштан бір адамның тікелей өліміне себеп болды. Сонымен қатар, дауылдан кейін ағаш бұтағы әйелге құлап, оның өліміне де жанама себепкер болды. Үкімет 34,8 миллион доллар (2003 жылғы доллар) көмек бекітті, оның жартысына жуығы үйлерді жөндеуге жұмсалды. Федералдық Төтенше Жағдайларды Басқару Агенттігі (FEMA) қалдықтарды тазалауға жұмсалған 1,35 миллион доллардың 75% -ын (2003 жылғы доллар) қамтамасыз етті, ал қалған 25% -ы жергілікті агенттіктер арқылы қаржыландырылды. FEMA сондай-ақ Галвестон округінің Боливар түбегіндегі геоқұбырларды жөндеу үшін 1,26 миллион доллар (2003 жылғы доллар) бөлді. Жағалау бойындағы ғимараттарды қорғайтын геоқұбырлар дауылдан қатты зақымдалды. Техастың батысындағы аудандарда жауған мол жаңбырдан әдеттегі құрғақ ландшафтта жапайы гүлдердің кең ауқымды өсуіне себеп болды. Жаңбыр Биг-Бенд Ұлттық паркіндегі Рио-Гранде өзенінің ағысын қалпына келтірді, ол жауын-шашынның жетіспеуінен тоқтаған еді. Сонымен қатар, жауын-шашын Амистад су қоймасындағы су деңгейін 1 метрден астам көтерді.