Кіріспе

Оксфорд университетінің колледжі – Оксфорд университетінің колледжі (Христос шіркеуі, ғимарат немесе үй, Христостың үйі, және кейде «Үй» деп аталады) – Англиядағы Оксфорд университетінің құрамына кіретін колледж. 1546 жылы король Генрих VIII негіздеген колледж, университет пен Оксфорд епархиясының кафедралық соборының бірлескен құрылымы болып табылады. 2022 жылғы мәлімет бойынша, Христос шіркеуінің қаржылық қоры 770 миллион фунт стерлингті құрады, бұл Оксфордтағы кез келген колледждің ең үлкен қаржылық қоры. 2022 жылы колледжде 661 студент оқыды. Колледж түлектерінің арасында Оксфордта білім алған 30 британдық премьер-министрдің 13-і (Оксфорд немесе Кембридждегі кез келген колледждің ең көп саны), сондай-ақ Пәкістан мен Цейлонның бұрынғы премьер-министрлері бар. Басқа да көрнекті түлектері – король Эдуард VII, Нидерланды корольі Вильгельм II, Уильям Пенн, он жеті архиепископ, жазушылар Льюис Кэрролл («Алиса дидарға») және У. Х. Ауден, философ Джон Локк және ғалым Роберт Хук. Альберт Эйнштейн де колледжбен байланысты болған. Колледждің атымен бірнеше қалалар мен жерлер аталған.

Тарих

1525 жылы, өкімет билігінің шарықталу кезінде, Англияның Лорд-канцлері және Йорк архиепискобы Томас Уолси Оксфордтағы Сент-Фридсвид монастырын жапты және оның жерінде Уоллингфорд монастыры мен басқа да шағын монастырлардың таратылуынан түскен қаражатты пайдалана отырып, Кардиналдар колледжін құрды. Ол құрылысты зор масштабта жоспарлады, бірақ 1529 жылы ғимараттың үштен бірі ғана аяқталды және ол 140 жыл бойы солай қалды. 1531 жылы колледж өзі де жабылды, бірақ 1532 жылы Генрих VIII оны Генрих VIII колледжі ретінде қайта құрды, Уолсидің мүлігі Генрихке өтті. Содан кейін 1546 жылы король, Рим шіркеуінен бөлініп, Англиядағы монастырларды тарату арқылы үлкен байлыққа ие болған король, колледжді Англия шіркеуін қайта ұйымдастырудың бір бөлігі ретінде Христос шіркеуі ретінде қайта құрды, жартылай бұзылған монастырь шіркеуін жаңадан құрылған Оксфорд епархиясының соборына айналдырды. Христос шіркеуінің Кембридж университетіндегі бауырлас колледжі – Кембридждегі Тринити колледжі, сол жылы Генрих VIII құрған. Елизавета I патшалық дәуірінен бастап колледж Вестминстер мектебімен де байланысты. Декан бүгінгі күнге дейін мектептің басқарушы органының ресми мүшесі болып табылады. Ғимараттарға ғасырлар бойы үлкен толықтырулар енгізілді, ал Уолсидің Ұлы төртбұрышы Кристофер Реннің жобалауымен салынған атақты қақпа мұнарасымен тәждікталды. Бүгінгі күнге дейін мұнарадағы қоңырау, Ұлы Том, Оксфорд уақыты бойынша сағат 21:00-де 101 рет соғылады, яғни сағат 21:05-те GMT/BST әр түнде, колледждің 100 бастапқы ғалымдарының әрқайсысына бір рет, сонымен қатар 1664 жылы тағы бір соққы қосылды. Бұрын бұл түн ортасында жасалатын, Оксфордтағы барлық колледждердің қақпаларын жабу сигналы болған. 101 рет қоңырау шалуға 20 минут кеткендіктен, басқа колледждерден айырмашылығы, Христос шіркеуінің қақпалары таңғы 12:20-ға дейін жабылмады. Қоңырау шалу уақытын кешкі сағат 9-ға ауыстырғаннан кейін де Христос шіркеуінің қақпалары 12:20-ға дейін ашық болды, бұл кез келген басқа колледжге қарағанда 20 минут кешікті. Сағат өзі қазір GMT/BST көрсеткенмен, Христос шіркеуі әлі де собордағы қызметтер уақытын анықтауда Оксфорд уақытын ұстанады. Король Чарльз I Диндікті өзінің сарайына айналдырды және Англия азамат соғысы кезінде Ұлы залда Парламент отырысын өткізді. 1645 жылдың 29 мамырындағы кешке, Оксфордты екінші рет қоршау кезінде, Парламентшілердің ескертуші құрылғысынан Марстоннан атылған «IX фунт салмағындағы» оқ залдағы солтүстік жақ қабырғасына тиді. Христос шіркеуінің бірнеше деканы жоғары академиялық жетістіктерге қол жеткізді, атап айтқанда, Комонвелл кезінде Оуэн, қалпына келтіру кезеңінде Олдрич пен Фелл, 19-ғасырдың басында Джексон мен Гейсфорд және жоғары Виктория дәуірінде Лидделл. Төрт ғасырдан астам уақыт бойы Христос шіркеуі тек ер адамдарды қабылдады; Христос шіркеуінің алғашқы әйел студенттері 1980 жылы оқуға түсті.

Ұйымдастыру

«Оксфордтағы Христос шіркеуінің деканы және шіркеу тақырыбы» ресми аталатын Христос шіркеуі – әлемдегі сонымен қатар собор болып табылатын жалғыз академиялық мекеме, Оксфорд епископының орындығы (cathedra). Христос шіркеуінің қонағы – британдық билік құрған (қазіргі уақытта король Чарльз III), ал Оксфорд епископы өзінің сотының қонағы емес ағылшын епископтарының арасында ерекше. Колледждің басшысы – Христос шіркеуінің деканы. Христос шіркеуі Оксфорд колледждерінің арасында бірегей, өйткені оның үй басшысы, колледждің де, собордың да басшысы, собор шіркеуінің деканы ретінде Король тағайындаған англикан дінбасы болуы керек. Декан 16-ғасырдағы үлкен үйде тұрады. Колледждің қызметін аға және кіші цензорлар (ресми түрде «Censor Moralis Philosophiae» және «Censor Naturalis Philosophiae» деп аталады) басқарады, олардың біріншісі академиялық мәселелерге, екіншісі – студенттердің тәртібіне жауапты. Олар басқарушы орган мүшелерінің арасынан таңдалады. Деканның орынбасары ретінде әрекет ететін Censor Theologiae де тағайындалады; бұл қызметті қазір профессор Иан Уотсон атқарады. «Christ Church College» түрі дұрыс емес, өйткені ол соборды, бірегей екі негіздің маңызды бөлігін елемейді.

Басқарушы орган

Христос шіркеуінің басқарушы органы собордың деканы мен тақырыбынан, сондай-ақ «Христос шіркеуінің студенттерінен» тұрады, олар кіші мүшелер емес, басқа колледждердің феллоларына баламалы. 19-ғасырдың соңына дейін студенттер феллолардан өзгеше болды, өйткені олар өз колледждерінде басқару өкілеттігіне ие болмады, ол тек деканы мен тақырыбына тиесілі болды. Христос шіркеуінің басқарушы органы қазір шамамен 60 мүшеден тұрады. Жебірленген жеті тақырып мүшелерімен қатар, басқа мүшелерге университет пен Христос шіркеуінің екеуіне де бірлескен тағайындалған профессорлар мен қауымдастырылған профессорлар, сондай-ақ белгілі мерзімге шарт бойынша жұмыс істейтін жас ғалымдар кіреді. Сэр Джон Белл және Сэр Тим Бернерс-Ли Христос шіркеуінің басқарушы органының мүшелері.

Ғимараттар мен аумақ

Христос шіркеуі шамамен 175 акр (71 гектар) жерді алып жатыр. Бұл жерге Христос шіркеуінің шалғыны (Мертон алаңы мен қайық үй аралы қоса), жыл бойына жұртшылыққа ашық. Сонымен қатар Христос шіркеуі Астонның аралын (1891 жылы All Souls College-ден сатып алынған), Христос шіркеуінің демалыс алаңын (Лидделл ғимаратының орны қоса) және 1893 жылдан бері Magdalen College School-ға жалға берілген School Field-ты иеленеді. Шалғында ағылшын Longhorn сиырлары мекендейді. 1783 жылдың қазан айында Джеймс Сэдлер шалғыдан Ұлыбританиядағы алғашқы ыстық ауа шарларына көтерілді. Колледж бақтары, төртбұрыштар және шалғыны тарихи саябақтар мен бақшалар тізіліміне I санатта енгізілген. Христос шіркеуінде архитектуралық маңызы бар бірнеше ғимараттар бар. Олардың ішінде:

I санатта тізілген:
Христос шіркеуі кітапханасы
Христос шіркеуі соборы
Пеквотер төртбұрышы
Ұлы төртбұрыш немесе Том төртбұрышы, оның ішінде:
Том мұнарасы
Ұлы зал
Меркурий фонтаны
Кентербери төртбұрышы
Тақырып үйі
II* санатта тізілген:
Көк қабан төртбұрышы
Христос шіркеуі сурет галереясы
Басқалар:
Шалғын ғимараты (II санатта)
Ескі кітапхана
Ли ғимараты/Анатомия мектебі (II санатта)
Христос шіркеуі асханасы және ыдыс жуу бөлмесі (II санатта)
Ескі сыра қайнату үйі (II санатта)
Лидделл ғимараты
Эдуард Покок атымен аталған Покок бағы, еврей тілінің профессоры (1648–91)

Әсерлері

Колледж ғимараттары мен аумақтары Эвелин Воның «Brideshead Revisited» романының кейбір бөлімдеріне, сондай-ақ Льюис Кэрроллдың «Алиса дидарға» романының шағын бөліміне көрініс береді. Жақында ол Дж. К. Роулингтің «Гарри Поттер» сериясының фильмдерін түсіруге және Филип Пулманның «Солтүстік жарық» романының фильмдік адаптациясына да пайдаланылды.

Түлектер

Колледждің бұрынғы студенттерінің арасында саясаткерлер, ғалымдар, философтар, әртістер мен ғалымдар бар. Колледжде Ұлыбританияның он үш премьер-министрі оқыған, оның ішінде Энтони Иден (премьер-министр 1955–1957), Уильям Эварт Гладстон (1828–1831), сэр Роберт Пил (1841–1846) және Арчибальд Примроуз (1894–1895). Басқа бұрынғы студенттеріне Чарльз Эббот (Парламент палатасының спикері 1802–1817), Фредерик Керзон (консервативтік партияның мемлекет қайраткері 1951–), Николас Лайелл (бас прокурор 1992–1997), Найджел Лоусон (Қаржы министрі 1983–1989), Квинтин Хогг (Лорд-канцлер 1979–1987) және Уильям Мюррей (Лорд-бас судья 1756–1788 және Қаржы министрі 1757) жатады. Ұлыбританиядан тыс, Канададан (Тед Жоллифф), Пәкістаннан (Зульфикар Али Бхутто), Шри-Ланкадан (С. В. Р. Д. Бандаранаике) және АҚШ-тан (Чарльз Котесворт Пинкни) саясаткерлер колледжге қатысқан. Джон Локк, Джон Роулз, А. Дж. Айер, Гилберт Райл, Майкл Даммет, Джон Сёрл және Дэниел Деннет сияқты көрнекті философтар Христос колледжінде оқыды. Академия және теология саласында көптеген бұрынғы студенттер бар, оның ішінде Джордж Китчин (Дурхам университетінің алғашқы канцлері 1908–1912 және Дурхам соборының деканы 1894–1912), Джон Чарльз Райл (Ливерпульдің алғашқы епископы 1880–1900), Джон Уэсли (методист қозғалысының жетекшісі), Роуэн Уильямс (Кентербери архиепископы 2002–2012), Ричард Уильям Джельф (Лондон корольдік колледжінің директоры 1843–1868), Рональд Монтагу Бэрроуз (Лондон корольдік колледжінің директоры 1913–1920) және Уильям Стубс (Оксфорд епископы 1889–1901 және тарихшы) бар. Колледжде екі Олимпиада чемпионы – Джонни Серл және испан азамат соғысының еріктісі Льюис Клайв оқыды. Ғылым саласында полимат және табиғат зерттеушісі Роберт Хук, даму биологы Джон Б. Гурдон (физиология немесе медицина саласындағы 2012 жылғы Нобель сыйлығының иегері), дәрігер сэр Арчибальд Эдвард Гаррод, қазіргі заманғы медицинаның әкесі сэр Уильям Ослер, биохимик Кеннет Каллоу, радиоастроном сэр Мартин Райл, психолог Эдвард де Боно және эпидемиолог сэр Ричард Долл колледжбен байланысты. Альберт Эйнштейн зерттеуші-ғалым болды. Басқа салаларда Facebook-ты құрумен байланысты егіздер Кэмерон және Тайлер Винклвосс, Ұлыбритания королі және Үндістан императоры Эдуард VII (1841–1910), Нидерланды королі Вильгельм II, Югославияның ханзадасы Пол, кәсіпкер және Пенсильванияның негізін қалаушы Уильям Пенн, теледиктор Дэвид Димблби, депутат Луиза Мэнш, BBC композиторы Говард Гудолл, актер Риз Ахмед, жазушы Льюис Кэрролл, ақын В. Х. Ауден және бұрынғы қару офицері Хьюберт Чесшир де Христос колледжінде оқыған белгілі студенттердің қатарында.