Кіріспе

Құрып кеткен динозаврлар туысы

Эотираннус ("Таң тираны" деген мағынаны білдіреді) – тираннозавроидты теропод динозаврлар туысы. Ол Ұлыбританиядағы Уайт аралының оңтүстік-батыс жағалауында орналасқан Уэльден тобына кіретін Эокреттелік Уэссекс формациясынан табылған. Жас немесе жас ересек организмге тиесілі, өсімдік қалдықтарының сазды қабатында табылған бас сүйегінің, осьтік және қосымша сүйектерінен тұратын қалдықтар (MIWG1997.550) 2001 жылдың басында Хатт және авторлар тобы сипаттады. Туыс атауының этимологиясы жануардың ерте тираннозавр немесе "тиран басып жарған жануар" ретінде жіктелуін көрсетеді, ал түр атауы қазбаны тапқан адамды құрметтейді.

Ашылуы және атауы

Голотиптік үлгі табылған жердің нақты орны маңыздылығы және жағалау сызығының шегінуіне байланысты жаңа материал жиналу мүмкіндігі болғандықтан жасырын қалды. Сипаттамада айтылғандай, үлгі Уайт аралының оңтүстік-батыс жағалауында, Атерфилд және Хановер нүктелері арасында табылған. 1995 жылы жергілікті коллекционер Гэвин Ленг Сэндоундағы Уайт аралы геология музейінде жұмыс істейтін Стив Хаттке жағалаудан тапқан тырнағын әкелді. Гэвин Ленг тырнақ табылған жерді көрсетті, ал келесі бірнеше аптада осы орын мұқият қазылып, үлгі қатты матрицадан алынды. Келесі бірнеше жыл бойы үлгі Портсмут университетінің ғалымдарымен және Табиғи тарих мұражайының көмегімен мұқият зерттелді. Нәтижесінде 2001 жылы Эотраннның атауы Ленг мырзаның құрметіне арнайы есіммен бірге берілді. Үлгінің ұзындығы дейін өлшенгенімен, ол ересектің мөлшерін көрсетпейді; нейроорталық және сакральді тігістердің бірікпеуіне байланысты бұл үлгі жас ересекке жатуы мүмкін. Еуропада осы жануардың табылуы, Солтүстік Американың Stokesosaurus және Еуропаның Aviatyrannis-імен бірге тираннозавроидтардың Азиялық тегі туралы болжамдарға күмән тудырады, осы жануарлардың биогеографиясы күрделірек болуы мүмкін екенін көрсетеді. Төменде Loewen және авторлардың 2013 жылғы кладограммасы келтірілген, ол көптеген тираннозавроидтардың туыстарын қамтиды. Алайда, 2017 жылғы зерттеу Эотраннның стокезозавр екенін көрсетті, ал 2022 жылғы талдау оның базалық, тираннозавр емес тираннозавроид екенін көрсетті, стокезозаврлармен немесе мегарапторлармен тікелей байланысы жоқ. 2022 жылғы Naish және Cau зерттеуі Эотраннның нағыз тираннозавридтерге жақын, одан да нәзік тираннозавроид екенін көрсетеді; процератозавридтерге, стокезозавридтерге және Yutyrannus-қа қарағанда озық, бірақ одан да озық туыстардың ерекшеліктеріне ие емес. Сонымен қатар, Эотраннның отбасы ішіндегі орнының сипаттамасы, авторлардың зерттеулеріне сәйкес, Эотраннның өзі мегараптор емес екені анықталса да, Мегарапторлар әлемдік экожүйенің маңызды мүшелері болған ірі денелі тираннозавроидтардың екінші толқынын білдіреді, бұл бастапқыда тираннозавридтердің эволюциялық таралуын баяулатқан болуы мүмкін. Уэссекс формациясы Neovenator (кархародонтозавр), Aristosuchus (комсогнатид), Riparovenator және Ceratosuchops (орташа өлшемді спинозавридтер), Hypsilophodon (базалық неорнитискиан), Iguanodon, Mantellisaurus, Brighstoneus және Valdosaurus (орнитоподтар), Ornithopsis, Eucamerotus және Iuticosaurus (сауроподтар) және Polacanthus (анкилозавр) сияқты көптеген басқа динозаврларға да ие болды. Эотраннның қоректенуі мүмкін көптеген заманауи сүтқоректілер түрлері болды, оның ішінде Yaverlestes (спалакотериид) және Eobaatar (эобатарид).