Кіріспе

Надав Сафран (Nadav Safran, نداف صفران, 1925 жылғы 25 тамыз, Каир – 2003 жылғы 5 шілде, Мемлекеттік колледж, Пенсильвания) – араб және Таяу Шығыс саясаты саласындағы сарапшы және Гарвардтың Таяу Шығыс зерттеулер орталығының директоры.

Өмір

Сафран 1925 жылы Каирде, шығыс еврей тегінен шыққан Джозеф пен Жанна (Абади) Сафран отбасында дүниеге келді. 1955 жылдың 9 маусымында Анита Баликкаға үйленді және үш қызы болды — Абигайл, Нина және Элизабет. Сафран 1946 жылы кибуцта жұмыс істеді және 1948 жылғы араб-израиль соғысында лейтенант болып шайқасты. 1949 жылы қару тоқтату туралы келісімге қол қойылғаннан кейін, ол 1950 жылы АҚШ-қа көшіп, Брандейс университетінде оқыды, 1954 жылы B.A. алды және 1958 жылы Гарвард университетінен Ph.D. дәрежесін алды. Ол Гарвардта екі жыл бойы үкіметті оқытты, содан кейін университеттің Таяу Шығысты зерттеу орталығында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Ол Таяу Шығыс зерттеу орталығының директоры болды және сол кезде Ақ үйге Таяу Шығыс мәселелері бойынша кеңесші болды. 2002 жылы зейнетке шыққанға дейін Гарвард университетінің мемлекеттік бөлімінде профессор болып қызмет етті. Сафран палестиналық ғалым Ханна Михайлдің диссертациясын жетекшілік етті.

Ашулы оқиға

1980 жылдардың басында ол университетке хабарламастан ЦРУ-дан ірі қаржылық көмек алғаны белгілі болды. Закари Локманның сөзінше: Сафранның Орталық барлау агенттігінен 45 700 доллар алып, Гарвардта «Заманауи мұсылман әлеміндегі ислам мен саясат» тақырыбында өткізілген маңызды халықаралық конференцияны қаржыландырғаны мәлім болғанда, жанжал басталды. Бұл тақырып сол кезде өте талқыланған және ЦРУ үшін айқын қызығушылық тудырған мәселе еді. Сафран бұл конференцияға ЦРУ қаржысын құпия пайдаланған ғана емес, шақырылғандардың көпшілігі – Таяу Шығыстан келгендерге – ЦРУ төлем жасап отырғанын жасырған. Кейін Сафранның 1985 жылы жарық көрген «Сауд Арабиясы: қауіпсіздікке үздіксіз ұмтылыс» кітабына негіз болған зерттеу жобасына ЦРУ-дан 107 430 доллар грант алғаны белгілі болды. Сафранның ЦРУ-мен жасасқан шартында агенттіктің басылымға шығармас бұрын қолжазбаны қарап, бекітуге құқығы бар екені және кітапты қаржыландырудағы оның рөлі жарияланбауы тиіс екені көрсетілген. Әрине, жарық көрген кітапта зерттеудің бір бөлігі ЦРУ қаржысымен жүргізілгені туралы ешқандай ақпарат жоқ еді. Жанжалға қатысты шақырылғандардың шамамен жартысы Сафранның конференциясынан бас тартты, ал Гарвардтың Таяу Шығысты зерттеу орталығымен байланысты көптеген профессорлар мен студенттер Сафранның іс-әрекетіне наразылық білдірді. Бір айдан кейін Таяу Шығысты зерттеулер қауымдастығы Сафранның іс-әрекеттері 1982 жылғы ғалымдарды зерттеу қаржыландыру көздерін ашуға шақырған қаулысын бұзғаны үшін сынады. Сафран өзінің сыншыларының антисемитизмге ұшырағанын мәлімдеді, бірақ Гарвардтағы ішкі тергеуден кейін оқу жылының соңында орталық директоры лауазымынан кетуге келісті.

Кейінгі өмір және өлім

Одан кейін туған дау-жанжал "Гарвард Кримсон" және "Бостон Глобус" газеттерінде кеңінен жарияланғаннан кейін Сафран Таяу Шығыс орталығының басшысы лауазымынан қанағаттамады. Ол 2002 жылы Гарвард университетінде профессорлық қызметтен зейнетке шықты және 2003 жылы 77 жасында рактан қайтыс болды.

Құрметтер

Сафран Гарвард, Йель және Принстон университеттерінен, Шелдон, Гуггенхайм, Рокфеллер және Форд қорынан, сондай-ақ мінез-құлық ғылымдарының жоғары деңгейдегі зерттеу орталығынан стипендиялармен марапатталды.