Қабатты интрузиялар – құрамы мен текстурасы бойынша қабатталған ірі магмалық тау жыныстары. Әлемдік сирек кездесетін геологиялық құрылымдар туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қабатты интрузия – вертикаль қабаттану немесе құрамы мен текстурасындағы айырмашылықтарды көрсететін магмалық тау жынысының ірі денесі. Бұл интрузиялардың ауданы бірнеше километрге жете алады, ал қалыңдығы бірнеше жүз метрден асады. Қабатты интрузиялардың көпшілігі архейден протерозой дәуіріне жатады (мысалы, палеопротерозойлық Бушвельд кешені), бірақ олар кез келген жасқа ие болуы мүмкін, мысалы, Шығыс Гренландияның кайнозойлық Скаергаард интрузиясы немесе Шотландиядағы Рум қабатты интрузиясы. Көпшілігі құрамы бойынша ультрамафикалық және мафикалық болғанымен, Гренландияның Илимаусак интрузивтік кешені сілтілік интрузия болып табылады. Қабатты интрузиялар көбінесе ежелгі кратондарда кездеседі, сирек кездеседі, бірақ бүкіл әлемде тараған. Интрузивтік кешендер минералдардың балқымадан тұншығуы немесе жүзуі арқылы фракциялық кристалдану және кристалдық бөлінудің белгілерін көрсетеді. Идеалды жағдайда, ультрамафикалық-мафикалық интрузивтік кешеннің стратиграфиялық тізбегі ультрамафикалық перидотиттер мен пироксиниттерден, олардың төменгі бөлігінде хромитит қабаттарынан және жоғарғы қабаттарында мафикалық нориттер, габбролар және анортозиттерден тұрады. Кейбіреулерінде диорит, ал денелердің жоғарғы бөлігінде гранофир кездеседі. Никель, мыс, платина тобы элементтерінің (Ni, Cu, PGE), хромит, магнетит және илменит кендері көбінесе осы сирек кездесетін интрузиялар ішіндегі түсті металл сульфидтерімен байланысты болады.
A layered intrusion is a large sill like body of igneous rock which exhibits vertical layering or differences in composition and texture. These intrusions can be many kilometres in area covering from around to over and several hundred metres to over in thickness. While most layered intrusions are Archean to Proterozoic in age (for example, the Paleoproterozoic Bushveld complex), they may be any age such as the Cenozoic Skaergaard intrusion of east Greenland or the Rum layered intrusion in Scotland. Although most are ultramafic to mafic in composition, the Ilimaussaq intrusive complex of Greenland is an alkalic intrusion. Layered intrusions are typically found in ancient cratons and are rare but worldwide in distribution. The intrusive complexes exhibit evidence of fractional crystallization and crystal segregation by settling or floating of minerals from a melt. Ideally, the stratigraphic sequence of an ultramafic mafic intrusive complex consists of ultramafic peridotites and pyroxenites with associated chromitite layers toward the base with more mafic norites, gabbros and anorthosites in the upper layers. Some include diorite, and granophyre near the top of the bodies. Orebodies of Nickel Copper Platinum group elements (Ni Cu PGE), chromite, magnetite, and ilmenite are often associated with base metal Sulfide mineral assemblages within these rare intrusions.
Экономикалық минералдық пайда болулар
Қабатты интрузиялар никель, мыс, платина тобы элементтері (Ni-Cu-PGE), хромиттік және илменит (Fe-Ti оксиді) кен орындарының қалыптасуына байланысты экономикалық маңызға ие болуы мүмкін.
Layered intrusions have potential to be economically significant for the occurrence of Nickel Copper Platinum group element (Ni Cu PGE), Chromitite, and Ilmenite (Fe Ti oxide) Ore deposits.
Ортақ минералдық жиынтық
Экономикалық Ni, Cu, PGE минералдары интрузивтік кешеннің бастапқы бағытына сәйкес, интрузиялардың жанында немесе түбінде орналасқан магмалық сульфидтерді қамтитын магмалық және ультрамагмалық жыныстарда кездеседі. Стандартты магмалық сульфидтер жиынтығы пирротит, пентландит және халкопириттен тұрады, сондай-ақ пирит, кубанит және магнетит кіші немесе іздік мөлшерде кездеседі. Мыс және никель кендерін құрайтын минералдар – халкопирит және пентландит. Платина тобының элементтері әдеттегі магмалық сульфидтер жиынтығымен байланысты, бұл платина тобының минералдары (PGM) сульфидтер, арсенидтер, қорытпалар және табиғи металл түрінде кездеседі. Интрузивтік жиынның жергілікті бөліктерінде немесе хромға жетіспейтін жүйелерде, олар базалық металл магмалық сульфидтерімен байланысты хромитит фрагменттері ретінде кездесуі мүмкін. Оңтүстік Африкадағы Бушвельд магмалық кешені осы екі құрылымды көрсететін жүйенің мысалы болып табылады.
Economic Ni Cu PGE minerals occur in mafic ultramific rock within igneous rock hosted magmatic sulfides emplaced near or at the bottom of the intrusions, in regard to the original orientation of the intrusive complex. The standard magmatic sulfide assemblage is composed of Pyrrhotite, Pentlandite, and Chalcopyrite, with lesser to trace amounts of Pyrite, Cubanite and magnetite. The respective minerals that make up the copper and nickel ores are chalcopyrite and pentlandite. The platinum group elements are associated with the typical magmatic sulfide assemblage, these platinum group minerals (PGM) occur as sulfides, arsenides, alloys, and native metals. In local portions of the intrusive suite or in systems lacking chromium, it may occur as chromitite clasts associated with base metal magmatic sulfides. The Bushveld igneous complex, South Africa is an example of a system displaying both of these structures.
Қабырғаның астындағы шөгінділер
Сонымен қатар, елдік тау жынысында қабатты кешендермен кеңістікте байланысты маңызды Ni-Cu-PGE кендері бар екенін атап өту керек. Никель, мыс және платина тобының металдары қабатты кешеннің табанындағы сульфид тамырларында кездеседі. Магмалық сульфидтердің, магмалық және елдік тау жыныстарында орналасқан түрлерінің арасында тікелей байланыс бар ма, жоқ па, деген мәселе әлі де талқыланып жатыр.
It must also be noted that there are significant Ni Cu PGE ores within the country rock that are spatially associated with layered complexes, the nickel, copper, and PGMs occur within sulfide veins in the foot wall of the layered complex. Whether or not there is a direct relationship between igneous and country rock hosted magmatic sulfides is still a debated topic.