Кіріспе

Шығу кітабына арналған халахик мидраш

Рабби Исмаилдің Мехильтасы (IPA, "түсіндіру ережелерінің жинағы") – Шығу кітабына арналған халахик мидраш. Арамей тіліндегі "Мехильта" атауы еврей тіліндегі מדה (мида) сөзімен сәйкес келеді, яғни "өлшем", "ереже" мағынасын білдіреді және түсіндірулер жинағын (מדות мидот; талмудтағы герменевтикамен салыстырыңыз) білдіру үшін қолданылады. Басқа маңызды мехильттар – Шимон бар Йохай және Құдай заңы кітабына арналған мехильттар. Соңғысы да Рабби Исмаилдің ілімімен байланысты болды. Стивен Файннің сөзіне сәйкес, Сифра және Мехильта I екеуі де Екінші ғибадатхананың қиратылуынан кейін алғашқы оқу үйлерін қасиеттендірумен айналысты.

Авторлығы

"Мехильтаның" авторы мен редакторы нақты анықталмады. Нисим бен Якуб пен Самуил ибн Нағрилла оны Мехильта де Рабби Исмаил деп атайды, осылайша авторлығын Исмаилге жатқызады. Маймонид та былай дейді: "Р. Исмаил 'ве'елех шемоттан' Тораның соңына дейін түсіндірді, ал бұл түсіндірме 'Мехильта' деп аталады. Р. Акива да 'Мехильта' атты шығарма жазған". Бірақ, бұл Исмаил, Зәкәрия Франкель болжағандай, Исмаил есімді амора емес, сонымен қатар Яһуда ха Насидің замандасы, Исмаил бен Жозе де емес, Гедалия ибн Яхья бен Жозеф ойлағандай. Ол, керісінше, Исмаил бен Елиша, Рабби Акиваның замандасы, жоғарыда келтірілген Маймонидтің сөзінен көрінеді. Дегенмен, қазіргі "Мехильта" Исмаилдің өзі жазған шығарма емес, себебі онда Исмаилдің шәкірттері мен басқа да танаимдер туралы айтылады. Маймонид пен "Халахот Гедолот" авторы, дәстүрге сүйене отырып, Мысырдан шығудан бастап Тораның соңына дейін созылатын әлдеқайда үлкен "мехильтаға" сілтеме жасайды, ал қазіргі қарастырылып отырған мидраш Мысырдан шығудың тек бірнеше бөлімдерін ғана талқылайды. Осыдан, Исмаил Тораның соңғы төрт кітабына түсіндірме жазған, ал оның шәкірттері оны кеңейткен деген қорытындыға келуге болады. Кейінгі редактор, Шығысқа қатысты халахик мидраш жинағын құруды мақсат етіп, Исмаилдің кітабынан 12-баптан бастап материалдарды алған, себебі алғашқы он бір тарауда халахаға сілтемелер жоқ. Ол өзі алған бөліктен тіпті кейбір үзінділерді де алып тастады, бірақ (компенсация ретінде) "Сифра", Рабби Шимон бен Йохайдың "Мехильтасы" және "Сифре" кітабынан басқа халахик мидраштардан көптеген материалдарды қосты. Соңғы екі еңбек басқа көзден алынғандықтан, редактор оларды әдетте "давар ахер" ("басқа түсінік") деген кіріспе сөзбен белгілеп, Исмаилдің мидрашынан алынған бөлімдерден кейін орналастырған. Бірақ редактор жұмысын Исмаил мектебінің мидрашына негіздеді, ал Исмаил мен оның шәкірттерінің сөздері оның "Мехильтасының" басым бөлігін құрайды. Сол сияқты, еңбектегі көптеген анонимді нақыл сөздер де сол көзден алынған, сондықтан ол "Рабби Исмаилдің Мехильтасы" деп те аталды. Редактор Яһуда ха Насидің шәкірті болған болуы керек, себебі оның есімі жиі айтылады. Алайда, ол Авраам Эпштейн болжағандай, Ошия Рабба болмаған, өйткені Ошия "Мехильтада" есімдері тізілген. Сондықтан, Менахем ибн Зерах айтқандай, Абба Ариха осы еңбекті қайта өңдеген болуы мүмкін. Бірақ, Исаак Хирш Вайс болжағандай, Абба Ариха мұны Вавилониядағы (Төменгі Месопотамиядағы) талмуд академияларында емес, Палестинада жасады, содан кейін оны Месопотамияға алып өтті, сондықтан ол "Палестина Мехильтасы" деп аталды.

Аггадикалық элементтер

Редактор Мысырдан шығу кітабына халахик мидраш жасауды ниеттенгенімен, Мехильтаның көп бөлігі аггадикалық сипатта. Мидраш кітаптың негізгі заңдарының соңына дейін, яғни олардың аяқталуына дейін үзіліссіз жалғасты, бірақ осы бөлімде аггадаға жататын көптеген әңгімелеу бөлімдері кездеседі. Сонымен қатар, көптеген аггадот заңдық бөлімдерге де енгізілген. Мехильтаның халахик түсіндірмелері, көбінесе "Бо", "Баходеш" және "Мишпатим" масектоттарында, сондай-ақ "Ки Тиса" және "Ваяхел" бөлімдерінде кездеседі, және "мехильта" деген атауы көрсеткендей, Р. Исмаилдің оқыту жүйесі мен әдісіне сәйкес миддоттарды қолдануға негізделген. Сол сияқты, кіріспе сөздер мен техникалық терминдер оның мидрашынан алынған. Алайда, Таурат заңын түсіндірудің көптеген мысалдары ертедегі халахада кездесетін қарапайым әдістерді ұстанады. Мехильтадағы аггадикалық түсіндірмелер, көбінесе "Бешалла" және "Итро" кітаптарында кездеседі, олардың бір бөлігі нақты түсіндірмелер болып табылады, бірақ көпшілігі белгілі бір этикалық және моральдық принциптерді көрсету үшін Киелі Жазуларды түсіндіруден тұрады. Бұл түсіндірмелермен байланысты мысалдар, мақалдар мен нақыл сөздер жиі қолданылады. Ефремдіктердің шайқастарына және Ашердің қызы Сараның Мұсаға Жүсіптің табытын көрсетуіне қатысты аггадоттар ерекше атауға лайық, олардың барлығы ежелгі әңгімелер мен аңыздарға негізделген. Мехильтада аталған танаимдердің кейбіреулері тек осы жерде және Р. Исмаил мектебінде пайда болған "Сифре Сандарында" ғана еске алынады. Мехильтаның алғашқы басылымдары және оған жазылған түсіндірмелер туралы толық мәліметтерді И. Х. Вайс пен М. Фридманн еңбектерінен табуға болады.

Қабылдау

Бабыл және Иерусалим Талмудында бұл еңбек туралы еске алынбаған, сондай-ақ Сифра мен Сифрелерде де айтылмаған. Дегенмен, Мишпатим нұсқасының «Мехильтасында» мынадай бір өткел бар: «Р. Жосия бір сөйлемді сілтеме жасай және түсіндіре отырып, «Мехильтадан» келтірген». Р. Жосия келтірген мәтінді табуға болады. «Мехильта» сөзі қарастырылып отырған еңбекке қатысты ма, әлде «мехильта» деп аталатын барайта жинағына қатысты ма деген дау бар. Ал бұл мидраш, көрінеу жазба түрінде, Талмудта бірнеше рет «Шиар Сифре дебе Рав» («Рав мектебінің басқа кітаптары») деген атпен еске алынады. «Мехильтадан» алынған барайталар Вавилон Талмудында «Тана дебе Р. Исмаил» («Бұл Р. Исмаил мектебінде оқытылды») тіркесімен, ал Иерусалим Талмудында және аггадаларда «Тені Р. Исмаил» («Р. Исмаил үйретті») арқылы енгізіледі. Дегенмен, Талмудта «Тана дебе Р. Исмаил» тіркесімен басталатын, бірақ талқыланып отырған «Мехильтаға» кірмейтін, «Шығу кітабына» түсініктеме беретін көптеген барайталар бар. Бұл олардың Исмаилдің бастапқы «Мехильтасына» енген болуы керек, ал олардың бұл мидрашқа енбеуі оның редакторы Исмаил еңбегінен көптеген өткелдерді алып тастағанын көрсетеді. «Мехильтадан» өткел бар геондық жауап осы еңбектің «Шиар Сифре дебе Рав» деп аталғанын көрсетеді. «Мехильтаны» есімімен алғаш рет атаған адам – «Халакот Гедолоттың» авторы болды. Тағы бір геондық жауап мәтінді «Палестина Мехильтасы» деп атайды, мүмкін оны Бабыл академияларында кеңінен танылған Раввин Шимон бен Йохайдың «Мехильтасынан» ажырату үшін.

Аудармалар

Please provide the English text and the existing translation reference. I need both to complete the translation as requested. I will then provide only the final Kazakh translation.