Кіріспе

Хасид (, "тақуа", "әулие", "құдайға жақын адам"; көпше түрі חסידים "Хасидим") – еврейлердің құрметті атағы, Талмуд және ерте ортағасырлық дәуірлерде ерекше құрметпен қолданылатын термин. Бұл атақ яһуди заңын ұқыпты сақтайтын, сондай-ақ күнделікті өмірінде діни және этикалық мінез-құлық талаптарынан да асып түсетін адамды білдіреді. Мишна кітабында бұл термин он үш рет кездеседі, олардың көп бөлігі Пиркей Авот трактатында айтылған.

Еврей тіліндегі этимологиясы

Хасид деген еврей сөзі алғаш рет Торада (Заңды қайталау 33:8) Леви руына қатысты айтылады және Еврей ғибраттарының әртүрлі түрінде Забур кітабында кездеседі. Классикалық раввиндік әдебиетте ол "Тзадик" ("әділ") сөзінен өзгешеленеді, себебі ол өз міндеттерінен асып түсетін адамды көрсетеді. Хасид сөзінің бастапқы мағынасы – Құдайға және басқа адамдарға деген сүйіспеншіліктің (мейірімділіктің) сыртқы көрінісі болып табылатын Chesed (חסד) (= "мейірімділік") сөзінен шыққан. Осы рухани құлшыныс, күнделікті шектен тыс ізгі амалдарға жетелейді. Оның сипаттамасының құлшынысқа бағынуы, тарихта бірнеше еврей қозғалыстарының "Хасидим" деп аталуына себеп болды. Олардың екеуі еврей мистикалық дәстүрінен пайда болды, себебі олар заңға қатысты емес, құлшынысқа ұмтылуға бейім. Орта ғасырлардағы еврей тіл біліміндегі сарапшы және Киелі кітапты түсіндіруші раввин Саадия Гаон, Забур 18:25-тегі еврей сөзін хасид деп аударғанда, оны араб тілінде אלמחסן деп, яғни "жақсылық жасаушы" деп берген.

Рабиндер жазбаларында қолданылуы

"Хасид" және "Цадик" екеуі де жеке құрметті атау ретінде, әртүрлі қасиеттері бар бір адамға тәуелсіз қолданылуы мүмкін. Мысалы, XVIII ғасырдағы Вильна гаоны, сол кезде "хасидизм" деп аталатын жаңа яһуди мистикалық қозғалысының басты қарсыласы, өзінің тура өмірімен танымал болды. Оның ғылымын құрметтеу үшін, ол "Джин" деген ресми атаққа ие болды, ал хасидтік қозғалыстың басшылары арасында, олардың формалдыққа ұмтылысына қарамастан, оны құрметпен "Гаон, Вильналық Хасид" деп атады. Талмудта (Баба Кама 30а) былай делінген: "Кім тақуа болғысы келсе, ол Незикин мишналық тәртібіндегі зиян өтеу заңдарында сипатталған нәрсені сақтасын". Рава оған қарсылық көрсетіп: "Пиркей Авот кітабында жазылғандарды сақтасын", - деді. (сол жерде) II ғасырдың басында белгілі болған аздаған тақуа адамдар туралы Талмуд мынаны хабарлайды: "Талмуд жазбаларында «Бізге тақуа адам туралы айтылған» деп оқығанда, бұл Р. Иуда б. Баба немесе Р. Илайдың ұлы Р. Иуданы білдіреді".