Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Hispania Balearica – қазіргі Испанияның шығыс жағалауындағы Балеар аралдарын қамтитын рим провинциясы. Бұрын Hispania Tarraconensis-тің бір бөлігі болған Balearica, географиялық жағдайының ерекшелігі мен материктен экономикалық тәуелсіздігіне байланысты дербестік алды. Провинцияға үш ірі арал кірді: Balearis Major (Майорка), Balearis Minor (Минорка) және Ebusus (Ибица), сондай-ақ Colubraria немесе Ophiusa (Форментера) кішкентай аралы. Аралдар екі топқа бөлінді: Gymnesiae (Майорка және Минорка) және Pityusae (Ибица және Форментера).
Hispania Balearica was a Roman province encompassing the Balearic Islands off the east coast of modern Spain. Formerly a part of Hispania Tarraconensis, Balearica gained its autonomy due to its geographic separation and economic independence from the mainland. The province included three major islands: Balearis Major (Majorca), Balearis Minor (Minorca), and Ebusus (Ibiza), and the small island of Colubraria or Ophiusa (Formentera). The islands were grouped as the Gymnesiae—Majorca and Minorca, and the Pityusae—Ibiza and Formentera.
Жаулап алу
Римдіктер басып алғанға дейін аралда жергілікті ибериялықтар (талаиоттық мәдениет) және содан кейін финикиялықтар қоныстанған. Менорканың басты қаласы Маго (Махон) Карфагендіктермен құрылған. Аралдар, ең үлкен арал Майоркадағы екі керемет портының болуына байланысты, Сардиния мен Оңтүстік Галлиядан келген қарақшылар үшін база болып табылды. Б.з.д. 123 жылы сол жылдың консулы К. Цецилий Метелл аралдарды жаулап алып, халықты жеңіліспен бағындырды. Әскери тұрғыдан үлкен жеңіс болмаса да, Метелл б.з.д. 121 жылы триумф (салтанатты шеру) алды және аралдарды Рим құрамына қосып әкелгені үшін Балеаркус тегін иеленді. Метелл Майоркада Пальма және Поллентия колонияларын құрды. Ең маңыздысы, олар аралдарға не үшін шабуыл жасалғанын және бұл 123 ж.б.з. қалай болғанын түсіндіреді. Жауап: аралдар кенеттен Римнің Трансальпілік Галлиядағы 126 ж.б.з. және Сардиниядағы 125 ж.б.з. жорықтарынан қашқан қарақшылармен басылып алынды. Балеар аралдары олар үшін Батыс Жерорта теңізіндегі соңғы тығылған орын болды. Аралдарды бақылау Испаниядан Италияға және керісінше тауар жеткізілімдері мен сауданы жеңілдетті, сонымен қатар олар өте құнарлы болды. Бұған қоса, б.з.д. 123 жылы Гай Гракх трибунның ықпалды лауазымын атқарды. Оның байлығы Испания мен Азиядағы клиенттеріне байланысты болды, сондықтан ол аралдардың жаулануын және бейбіттендірілуін көруге үлкен қызығушылық танытты. Басқа да себептер – әскери, экономикалық және саяси – шешім қабылдауда екінші дәрежелі рөл атқарған болуы мүмкін, бірақ аралдар б.з.д. 123 жылы пираттардың ықпалына қарсылық көрсеткен Трансальпілік Галлия мен Сардинияны бейбіттендіруді аяқтау үшін қосылды.
Prior to the Roman occupation, the island was settled by the native Iberians (Talaiotic culture) and then by Phoenicians. The chief city of Minorca, Mago (Mahon) was founded by the Carthaginians. The islands, because of there being two excellent harbors on the largest island, Majorca, were a base for pirates from Sardinia and southern Gaul. In 123 BC, a consul for that year, Q. Caecilius Metellus, conquered the islands, easily routing and subduing the population. While not being a great victory militarily, Metellus received a triumph (parade) in 121 BC, and the surname Balearicus for bringing the islands into the Roman fold. Metellus founded the colonies of Palma and Pollentia on Majorca. Most importantly, they describe why the islands were invaded and why it happened in 123 BC. The answer is that the islands were suddenly overrun by pirates escaping the Roman campaigns in Transalpine Gaul in 126 and Sardinia in 125 BC. The Baleares were the last place for them to hide in the western Mediterranean. Control of the islands facilitated supply and trade from Hispania to Italy and vice versa, and they were also very fertile. In addition, 123 BC was the year that Gaius Gracchus held the powerful position of tribune. His fortune lay in clients he had in Hispania and Asia, so he had immense interest in seeing the islands captured and pacified. Although other motives – military, economic and political – may have played a subsidiary part in the decision, the islands were annexed in 123 BC to complete the pacification of Transalpine Gaul and Sardinia, which were resisting due to pirate influences.
Экономика
Аумақ экономикалық жағынан өте құнды болды, сондықтан Балеарка аралдарында 3000 «римдік» Майорка, Пальма және Полентиядағы екі елді мекенде қоныстанды. Екі қоныс аралдардың Римнің берік бақылауында болу маңыздылығын көрсетеді. Осы қоныстанушылардың қайдан келгені туралы пікірталас бар, себебі сол кезде материктен Майорканы отарлауға дайын, соншама көп азаматтық римдіктердің болуы күмәнді. Ең мүмкін түсіндірме – олар Испаниядағы соғыстардың ардагерлері және римдік-испандық гибридтері болған. Полентия солтүстік жағында орналасқан және Галлия мен Hispania Tarraconensis-ке қатынайтын кемелер үшін порты қызметін атқарды. Ірі елді мекен, Пальма, Баэтика мен Мавретания Цезариенсистен келетін сауда желдеріне сәйкес келетін үлкен және қорғалған портына ие болды. Балеар аралдарында саудаға көптеген мүмкіндіктер болды. Плиний Ескі аралдарға сапар шегіп, олардың экономикасының көптеген ерекшеліктерін сипаттады. Олар Испанияның қалған бөлігімен салыстырғанда жоғары сапалы бидай өндірді (Балеар бидайынан бір модиус астықтан 35 фунт нан шықты; Баэтика бидайынан 22 фунт). Римдіктер жақсы қабылдаған бақалар мен сапалы шарап саудасы туралы да айтылды, соның нәтижесінде Балеарка шарап өндірісінің орталығына айналды. Теңіз шұбар балық, скумбрия және устрицаға бай болды. Балеар аралдарындағы бафии (бояу шеберханалары) Италия мен Шығыс нарықтарына бара жатқан Баэтика жүн өндірушілеріне қызмет көрсетті. Осының нәтижесінде, аралдар фрескалар үшін қызыл пигмент жасауға қолданылатын темір оксидімен боялған қызыл охрға (жерге) бай болды.
The territory was extremely valuable economically, so much so that Balearicus settled 3,000 ‘Romans’ on the islands in two settlements on Majorca, Palma, and Pollentia. The two settlements attest to the importance of the islands being firmly under Roman control. There is some debate as to where these settlers came from, as it is unlikely there were this many Roman civilians available and willing to colonize Majorca from the mainland at this date. The most likely explanation is that they were veterans from the wars in Hispania and Roman Spanish hybridae. Pollentia was located on the northern side and served as a port for vessels sailing to or from Gaul and Hispania Tarraconensis. The larger settlement, Palma, had a large and sheltered harbor perfectly situated for ships riding the trade winds from Baetica and Mauretania Caesariensis. The Balearicas had much to trade. Pliny the Elder made a journey to the islands and described many features of their economy. They produced superior wheat compared to the rest of Spain (with Balearic wheat, one modius of grain yielded 35 pounds of bread; Baetic wheat, 22 pounds). Also described was a trade in snails and fine wine that was well received by Romans, with Balearica soon becoming a center of wine production. The sea was rich with oysters, tunny fish and mackerel. The bafii (dye works) in the Baleares served the wool manufacturers of Baetica en route to markets in Italy and the east. Stemming from this, the islands were rich in red ochre (earth colored with iron oxide), used to make red pigment for frescos.
Слингерлер
Балеар аралдары римдіктер жалдамалы әскер ретінде көптеп тартқан, шебер шүмерек тастаушыларымен де әйгілі болды. Позидорий, Диодор және Страбон сияқты тарихшылардың айтуынша, олардың шүмерек тастау өнері бала кезінен-ақ, жасына қарай әртүрлі қашықтықтан тіреуге шүмерек тастап, күнделікті нанын табуға үйренуінен туындаған. Кейбір шүмерек тастаушылар Цезарь үшін Галлия соғысында, ал оған қарсы Массалия шайқасында күресті. Аралдар өздерінің атақты шүмерек тастаушыларының құрметіне аталған, «балеар» атауы грек тілінде «шүмерек тастаушының жері» (ballo) деген мағынаны білдіреді.
Balearica was also known for its fighting slingers who were heavily recruited as mercenaries by the Romans. Their expertise as slingers is said by historians such as Posidorius, Diodoros and Strabo to be the result of their being made, while children, to earn their daily bread by slinging it off a post from many paces away depending on age. Some slingers fought for Caesar in the Gallic War, and against him at Massalia. The islands are named for their famed fighters, balearica meaning 'land of the slinger' (ballo) in Greek.
Үкімет
Бөлісуге дейін Hispania Balearica Tarraconensis провинциясының төртінші ауданы болды, және жергілікті кеңес басқаратын өз билігі болды. Ол жергілікті қажеттіліктерді қамтамасыз ету және Риммен тікелей байланыс үшін қызмет етті. Август билік құрған кезде балеарлықтар қоянның зиянды көбеюін тоқтату үшін көмек сұрады, сол үшін император әскер жіберді. Hispania Balearica император Диоклетиан билігі кезінде, 284 жылдан кейін тәуелсіз провинцияға айналды. Диоклетиан тұсында әскери және азаматтық билікті бөлу мақсатында провинциялық басқаруда кең ауқымды реформалар жүргізілді. Сонымен қатар, басқа шенеуніктердің билігін төмендету үшін провинциялардың аумағы жүйелі түрде кішірейтілді. Барлық провинциялар енді императордың тікелей бақылауында болды. Император барлық лауазым иелерін таңдады, оның ішінде провинциядағы азаматтық істерді басқаратын преториандық шенді легат пропреторларды және провинциялардағы муниципалитеттерді басқаратын кураторларды. Балеарика бөлінгенінің себебі, ол материкке ешқандай маңызды тауарлар үшін тәуелді болмады және сауда орталығы ретінде ерекше қажеттіліктері болды, оларды муниципалитет ретінде провинцияға қарағанда орындау қиын болды. Диоклетиан тұсында аралдардың халқы 30 000-нан асты, және 418 жылы оларға өздерінің римдік епископы тағайындалды.
Before being separated, Hispania Balearica was the fourth district of the Tarraconensis with a native local government headed by a council. It served to provide for local needs and as a link directly to Rome. During the reign of Augustus the Balearicans requested help in stopping a plague of rabbits for which the Emperor dispatched troops. Hispania Balearica became an independent province during the reign of Emperor Diocletian sometime after 284 AD. Under Diocletian, sweeping reforms of the provincial administration were enacted, designed to separate military and civic authority. Also, to reduce the power of other officials, the provinces were systematically reduced in size. All provinces were now under the direct control of the Emperor. All officials were chosen by him, including the legati pro praetore, men of praetorian rank who ran civic affairs in the province, and curators who ran the municipalities within provinces. Balearica was separated because it was not reliant on the mainland for any staples and had special needs as a trading center that were more difficult to fulfil as a municipality than as a province. By the time of Diocletian, the islands' population was over 30,000, and they were granted their own Roman bishop in 418 AD.
Төмендеу және құлдырау
426 жылы Гундерик патшаның басшылығымен вандалдар "Батыс Жерорта теңізіндегі басты теңіз күштерінің" базасы – Карфаго-Нованы жаулап алды. Сол жылы немесе келесі жылы патша Балеар аралдарына шабуыл жасады. 455 жылы Валентиан III қайтыс болғаннан кейін, Гундериктің ізбасары Гейзерик Солтүстік Африкада бекініп, Корсика және Сардиниямен бірге Балеар аралдарын да қосып алды. Бұл, әсіресе римдік теңіз күштеріне шабуыл жасау үшін теңіз базасын алу мақсатында жасалған болуы мүмкін. Олар он бірінші ғасырға дейін, Кордова халифатының билігінде болды.
In 426, the Vandals under King Gunderic captured Carthago Nova, the base of the "main naval force in the Western Mediterranean." That year or the next the king led a raid on Balearica. In 455, following the death of Valentinian III, Gunderic's successor Gaiseric, now established in North Africa, annexed Balearica along with Corsica and Sardinia, presumably to gain a naval base to attack Roman naval forces. where they remained until likely the tenth century when they were occupied by the Caliphate of Córdoba.