Кіріспе
Пәкістандағы экономикалық реформалар сериясы. Ұлттық қаржы комиссиясының шешімі немесе NFC – 1951 жылдан бері қабылданып келе жатқан Пәкістанның жоспарланған экономикалық бағдарламалар жиынтығы. Конституцияның 160-бабына сәйкес құрылған бұл бағдарлама қаржылық теңгерімсіздікті реттеу және төрт провинцияның шығыс міндеттемелерін өтеу үшін қаржылық ресурстарды тең бөлу, сондай-ақ, көлденең қаржылық теңгерімсіздікті азайту мақсатында құрылды. Конституцияға сәйкес, бағдарлама бес жыл мерзімге провинциялық және федералдық үкіметтерге экономикалық үлестірудің қаржылық формулаларын ұсынады. 1951 жылдан бері жалпы алты шешім қабылданды, ал жебірін Премьер-министр Лиакат Али Хан жасады. Экономикалық ресурстарды үкіметаралық деңгейде беруді Пакистан Президенті басқарады, оның конституциялық міндеті – провинциялық және федералдық үкімет арасындағы вертикальдық фискалдық теңгерімсіздікті және төрт провинция арасындағы көлденең фискалдық теңгерімсіздікті түзету үшін фискалдық трансферт жүйесін бақылау. Қаржы министрі Шаукат Тарин жасаған мәлімдемеде халық тығыздығының төмендеуі және туынды кедейлік деңгейі бағдарлама шешімдерін есептеудегі жаңа параметрлік факторға айналды.
The National Finance Commission Award or NFC is a series of planned economic programs in Pakistan enacted since 1951. Constituted under the Article 160 of the Constitution, the program was emerged to take control of financial imbalances and equally managed the financial resources to four provinces to meet their expenditure liabilities while alleviating the horizontal fiscal imbalances. As per Constitution, the program awards the designs of financial formulas of economic distribution to provincial and federal government for five consecutive years. All together, a total of seven awards has been reimbursed since its emergence in 1951, by Prime Minister Liaquat Ali Khan. Intergovernmental transfer of economic resources is chaired by the President of Pakistan whose constitutional purpose is to supervise the system of fiscal transfer to correct the vertical fiscal imbalance between provincial and federal government, and horizontal fiscal imbalances between four provinces. In a statement released by Finance Minister Shaukat Tarin, the inverse population density, and the derivative poverty rate has become a new parametric factor in calculating the program's awards.
Федералды заңда және Конституцияда
Ұлттық қаржы комиссиясы Пакистан Конституциясымен конституциялық түрде құрылған, ол федералды үкімет пен төрт провинциялық үкімет арасындағы кірістердің тең бөлінуіне негіз салды. Конституция Пәкістан Президентіне бес жыл мерзімге бағдарлама құруға өкілеттік береді. Конституцияда одан әрі былай делінген:
Ұлттық қаржы комиссиясының әрбір шешімінде провинциялардың үлесі алдыңғы шешімдегі үлеснен кем болмауы керек. Федералды қаржы министрі мен провинциялық қаржы министрлері шешімнің орындалуын екі жылда бір рет бақылап, есептерін Мемлекеттік Парламент пен провинциялық мәжілістерге ұсынады.
1951 жылы Райсман бағдарламасы
Бағдарлама 1951 жылы Премьер-министр Лиакат Али Хан жаңа экономикалық бағдарламалар қатарын бастауға белсенді түрде жауап берген кезде құрылды. Бұл кіріс бөлісу бағдарламасы "Райсман сыйлығы бағдарламасы" деп аталды (ресми түрде 1951 жылғы Райсман сыйлығы ретінде жарияланды) және 1952 жылдың 1 сәуірінде бекітілді. Райсман бағдарламасы салық салуды өз бақылауына алды және түсімнің 50 пайызын провинцияларға бөліп, федералдық үкіметке берді. 1951 жылдан бері Райсман бағдарламасы бойынша үш марапат қабылданы (1961, 1964 және 1970 жылдар).
Қаржылық математика және статистика
NFC сыйлығы федералдық үкімет пен провинциялық үкіметтер арасындағы математикалық есептеулер арқылы іске асырылады. NFC табыс салығы, сату салығы, мүлік салығы, капиталдан түскен табыс салығы және кедендік баж салығы сияқты бес түрлі салықты қамтиды. Бағдарлама Пәкістан Президентінің басшылығымен құрылған, ол қаржы сарапшылары, экономистер, статистиктер және математиктер жүргізген зерттеулер мен есептеулерді үйлестіріп, қадағалайды. 1997 жылы Премьер-министр Наваз Шариф сыйлыққа кедендік баж салығын қосып, NFC есептеулеріне өзгерістер енгізді. Премьер-министр Шариф 7-ші NFC сыйлығын жасау бойынша консенсусқа қол жеткізгені үшін және бірқатар жағымды ұсыныстар енгізгені үшін кеңінен мақталып, алғыс алды. Кедендік баж салығының басым бөлігі Карачи портында жиналады. 2001 жылы Қаржы министрі Шаукат Азиз NFC есептеулеріне шағын өзгерістер енгізіп, 1995 жылғы NFC есептеулеріндегі 62,89% үлестің орнына төрт провинцияға шамамен 50% кіріс бөлді. 2005 жылы Президент Первез Мүшәрраф федералдық үкімет пен провинциялық үкіметтер арасындағы 52:48 арақатынасымен NFC бағдарламасы бойынша сыйлықты аяқтап, бекітті.
Қазіргі формула және факторлық өзгерістер
Экономикалық және қаржылық қажеттіліктердің өсуіне байланысты, экономикалық қиындықтармен бәсекелесу үшін NFC формуласы заманауи формулаға өзгертілуі тиіс болды. Төрт провинция және федералды үкіметпен келісімге қол жеткеннен кейін, бағдарлама арқылы жетінші NFC сыйлығы қабылданды және ақырында жетінші сыйлық нақты нәтижелер берді. Жетінші NFC сыйлығы төрт провинцияға халық санына пропорционалды түрде 82,98% қаржылық гранттарды бөліп берді, соның ішінде қаржылық гранттардың шамамен 10,3% елдегі кедейлікті азайтуға жұмсалуы қаланды. 2009 жылы президент Асиф Әли Зардари соңғы құжаттарға қол қойып, NFC бағдарламасы аясында 7-ші NFC сыйлығын күшіне енгізді. Дегенмен, 1979 және 1984 жылдардағы қаржы жылында қабылданған екі NFC сыйлығы президент Зия-ұл-Хақтың келісімге келе алмауынан нәтижесіз аяқталды.