Кіріспе

Марвар патшалығының раджпут генералы (1638–1718)

Дургадас Раторе (13 тамыз 1638 – 22 қараша 1718) – Марвар патшалығының ратор раджпут генералы. 17 ғасырда Махараджа Жасвант Сингх қайтыс болғаннан кейін, Ратор әулетінің Марвардағы (қазіргі Раджастан аймағы) билігін сақтап қалғаны үшін оған үлкен еңбек сіңген. Ол үшін Моғол императоры Аурангзебке қарсы тұруға тура келді. Ол Раджпут соғысы (1679–1707) кезінде ратор әскерлеріне басшылық етті және Раджпут көтерілісінде (1708–1710) маңызды рөл атқарды, сондай-ақ Маратха билеушісі Самбхаджиді Жанджира қамалында Жанджира сидділеріне қарсы күресте қолдады. Ол Жайпур патшасы II Джай Сингхпен бірге көтерілістің жетекшісі болып сайланды. Ол моғолдарға қарсы бірнеше жеңіске жетіп, көптеген моғол офицерлерін оған "чаут" түрінде салық төлеуге мәжбүр етті.

Ерте өмір

Дургадас – Марвар билеушісі Жасвант Сингхтің министрі Аскаран Раторедің ұлы болды. Ол Рао Ранмалдың ұлы Карананың түкпіл туысы болғандықтан, патшалық отбасымен алыс туысқандық қатынаста болды.

Ажит Сингхке қолдау көрсету

Жасвант Сингх 1678 жылдың желтоқсанында Ауғанстанда науқан жүргізіп жатқанда қайтыс болды, мұрагер қалдырмады. Аурангзеб бұл мүмкіндікті пайдаланып, Марварға тікелей билік орнатып, араласты. Жасвант Сингхтің өлімінен кейін көп ұзамай оның екі раниі (ханымы) ұл тудырып, екі ұлға ие болды. Осы ұлдардың бірі туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды, ал екіншісі – Ажит Сингх – жалғыз мұрагер атанды. Аурангзеб нәресте Ажит Сингхті Делиге әкелуге бұйрық берді, ол жерде оны Нургархта үй қамауында ұстады. Дургадас Ратхор, Рагхунатх Бхати және Ранчхордас Делидегі моғол жасағына батыл шабуыл жасап, Ажит Сингхті және Жасвант Сингхтің жесір ранилерін құтқарды. Аурангзеб Тахир Бег пен Индер Сингх Ратхорға Дургадасты қолға түсіруді бұйырды, бірақ екеуі де сәтсіз аяқталды, нәтижесінде Дургадас пен Аурангзеб арасында ұзақ күрес болды. "Фатхут и Аламгири" еңбегінде "Марвардың барлық раджпут үйлері императорлық бұйрыққа наразылық білдіруге дайындық жасады" делінген. Осылайша, Дургадас Марвардың раджпут руларының қолдауын алды. Нәресте Ажит Сингх қауіпсіздік үшін Балундаға жеткізілді, онда делегацияның әйелі балаға шамамен бір жыл бойы қамқорлық жасады. Кейін ол Абу Сирохи маңындағы Аравалли төбелеріне, Марвардың оңтүстік шетіндегі шалқап жатқан қалаға көшірілді. Ажит Сингх сол жерде жасырын өсті. Рана Радж Сингх I де Ажит Сингхке пана берді, содан кейін ол Мевардың Нандлай ауылында жасырылды. Ажит Сингхтің жеңісі – Дургадас және басқа да адал сарай қызметкерлерінің Ратхор көтерілісі кезінде адал болуды таңдауының нәтижесі болды. Алайда, Дургадас көп ұзамай Ажит Сингх тарапынан жер аударылды және Самбар шайқасынан кейін оның есімі Марвари жылнамаларынан өшірілді, онда Дургадас пен Джай Сингх II моғолдарға қарсы маңызды жеңіске жетті. Үндістан үкіметі оның құрметіне 1988 жылы марка және 2003 жылдың 25 тамызында түрлі монеталар шығарды. Сондай-ақ, 2003 жылы Үндістан үкіметі Дургадас Ратхордың есімімен еске алу монеталарын айналымға енгізді.

Танымал мәдениетте

Арчибальд Герман Мюллер суретшісінің 1893 жылғы Дургадастың суреттері Жодхпур қаласындағы Мехрангарх мұражайында және Биканердегі Үкімет мұражайында сақталуда. Дургадас – Премчандтың өзінің күресіне негізделген балалар әдебиеті романы. 2017 жылдың қазан айында Жодхпурда Дургадастың өмірін көрсететін пьеса қойылды. Оның өміріне арналған үнді фильмдерінің қатарында Бхагавати Прасад Мишраның 1924 жылғы «Вир Дургадас» үнсіз фильмі және Рамчандра Такурдың 1960 жылғы «Вир Дургадас» тамыр тарихы фильмі бар, онда Паиди Джайрадж бас рөлде ойнады.