Кіріспе

Франциядағы католик епархиясы

Кимпер (–Корнуайл) және Леон епархиясы (лат. Dioecesis Corisopitensis (–Cornubiensis) et Leonensis; фр. Diocèse de Quimper (–Cornouaille) et Léon) – Франциядағы католик шіркеуінің Латын шіркеуінің шіркеулік аумағы немесе епархиясы. 1853 жылы епархия атауы Кимпер (–Корнуайл) және Леон епархиясына өзгертілді. V ғасырда құрылған бұл епархия Француз революциясы кезіндегі антиклерикализм салдарынан таратылды. 1801 жылғы Конкордат бойынша, Франциядағы Бретаньдегі Кимпер, Сент-Поль-де-Леон және Трегье епархиялары біріктіріліп, қайта құрылды. Дәстүрлі түрде, ол Төменгі Бретаньның бөлігі болды; бүгінгі епархия Финистер департаментімен шектеседі. Епархия Ренн, Дол және Сент-Мало архиепископтық провинциясындағы суфрагандық епархия болып табылады. Қазіргі епископ – Лоран Мари Бернар Догнин.

Кимпер епархиясы: ерте тарихы

Кимпер епископтарының каталогының екі нұсқасы белгілі: біреуі он екінші ғасырдан бастап Кимперле картотекасында сақталған, екіншісі он бесінші ғасырдағы Кимпер картотекасында сақталған. Екеуі де Кимпердің алғашқы епископы ретінде Кирентийді атайды. Дегенмен, оның агиографиясы шіркеу тарихында салыстырмалы түрде кеш дамыды. Ол туралы нақты ештеңе белгісіз, бірақ кейбіреулер оны төртінші ғасырда Турлық киелі Мартин тағайындаған деп санайды, ал басқалары ол алтыншы ғасырдағы монах болған деп мәлімдейді. Дюшен 11-ғасырға дейін Кимпер епископтары тізімін бақылаудың "өте қиын" екенін атап көрсетеді. Растау үшін сыртқы материалдар жетіспейді. Сент Геноле (Винвало) (шамамен 460–532 жж.), Ландевеннектің алғашқы аббаты деп есептелетін, Роберт Латуш көрсеткендей, тарихи құндылығы жоқ, ал оған негізделген құжаттар толығымен жалған. Кимпер қаласы Корнуэль графтығының астанасы болған. Кимпер епархиясы шіркеу кеңестерінде бесінші ғасырдың ортасынан бастап қатысқан. Ең ерте тарихи жазба 453 жылға жатады. 453 жылдың 4 қазанында Анжерде Lugdunensis Tertia провинциясының сегіз епископы жиналып, Анжердің жаңа епискобын қадірлеу үшін бас қосты. Төрт епископтың белгілі бір кафедралармен байланысы бар болуы мүмкін. Қалған төртеуін ғалымдар шіркеу провинциясының басқа епархияларына жатқызады, олардың бірі Кимпер епархиясы болды. Сарматио, Хариато, Руморидус және Вивенций атты төрт епископтың бірі Кимпер епискобы болған.

Сент-Поль-де-Леон епархиясы

Христиан дінінің Леонда Корнуэль евангелизациясынан жиырма жыл бұрын уағыздалғанына дәлелдер бар, бірақ ежелгі бретондық хронология өте сенімсіз. 884 жылы жазылған Әулие Павел Аврелиан туралы аңыз, бретондық монахтардың Леон шіркеуі Меровинг дәуірінде құрылған деп сенгенін көрсетеді. Ирландиялық усақ тіршілік иесі Әулие Ронан, көбінесе Әулие Патрикпен кияланған 350 епископтың бірі саналады, V ғасырда Корнуэль және Леон төңірегіндегі аймақтардың апостолдарының бірі ретінде танымал болды. Галл монахы Павел Аврелиан, Бретаньдің солтүстік-батыс жағалауындағы Уэссан және Бац аралындағы монастырьларды құрған, тастап кетілген бекіністе монастырь салғаны айтылады, ол кейіннен Сент-Пол-де-Леон қаласына айналды, ол епархияның орталығы болды. Ол шіркеудің алғашқы титул иесі, кереметтер жасаушы және пайғамбар болды, және үш ізбасардың көмегімен 575 жылы 140 жасында қайтыс болды делінеді. Леон монастыры, мүмкін, Павел Аврелианмен VI ғасырда құрылған болса да, епархия тарихы одан да күрделі. Леон епархиясының тарихында кем дегенде IX ғасырдың ортасына дейін іздер бар екені белгілі. Епархияда екі коллегиялық шіркеу болды: Сен-Тремур-де-Карха және Нотр-Дам-де-Ростренен, олардың әрқайсысын Кантор басқарды. Епархиядағы жеті аббаттың абаттары король тағайынымен және Папаның бекітуімен тағайындалды: Сен-Морис аббаттығы (О.С.Б.), Нотр-Дам-де-Даулак аббаттығы (О.С.Б.), Ландеунн аббаттығы (О.С.Б.), Сен-Круа-де-Кимперле аббаттығы (О.С.Б.), Бонрепос (Премонстраттар), Нотр-Дам-де-Кёрмалауэн аббаттығы (О.С.Б.) және Лангоннет аббаттығы (О.С.Б.).

Басқа шіркеулер

Қазіргі уақытта Кимпер епархиясында орналасқан Сент-Пол-де-Леон соборы 13-16 ғасырлар аралығында салынған. Сол қаладағы Нотр-Дам-де-Крейскер шіркеуі 14 ғасырда қайта жаңартылып, бриттаниялықтар әлемдегі ең әдемі деп санайтын қоңырау мұнарасына ие. Бұрын Кимперледе 1029 жылы негізі қаланған, ал 1665 жылы Сент-Маур бенедиктиндерінің орналасқан жері болған маңызды Сант-Круа бенедиктин аббаттығы болды. Барлық аббаттықтар, монастырлар және шіркеулермен бірге ол Ұлттық құрылтай және дін қызметкерлерінің азаматтық конституциясымен таратылды. Монастырлық уәделер жойылды. Францияның ірі бекінілген портының бірі – Брест қазір епархия құрамында.

Кимпер епархиясы: 17-18 ғасырлар

1608 жылы Контрреформация уағыздаушысы Мишель Ле Ноблетс Уассант аралында алғашқы миссиясын жүргізді. "Бретань елшісі" деп аталған Джулиан Мауноар 43 жыл бойы бретон халқына миссионер болып қызмет етті. Альберт Ле Гранд "Бретань қасиеттерінің өмірі" (1636) еңбегін жазды, бретон тілінде сөздік және бірнеше діни туындылар жариялады. Бүгінде ол кейбір мамандар тарапынан бретон филологиясының негізін қалаушы деп есептеледі. 1348 жылы Кимперде гимназия болған, бірақ ешқашан университеті болған емес. Иезуиттер 1620 жылы Кимпер колледжінде орналасты, және 1763 жылы Иса қоғамы Франциядан қуылғанға дейін дамыды. Кимпер епархиясынан шыққан тағы да бірнеше белгілі тұлғалар: классикалық ғалым Жан Хардуан (1646–1729), сыншы Эли Катерин Фрерон (1719–71) және стетоскопты ойлап тапқан дәрігер Рене Леннек (1781–1826). 1772 жылы Кимпер қаласында шамамен 10 000 адам тұрды, ал қалада бес шіркеу болды. Барлық епархияда 180-ге жуық шіркеулер болды.

Революция

Француз революциясы кезінде Кимпер епархиясы таратылып, жаңа "Финистер департаментімен" шектесетін жаңа епархия құрамына енді, ол Ренде орналасқан "Солтүстік-Батыс Митрополиясының" қарауына берілді. Діни қызметкерлер Конституцияға адал болуға ант беруге міндетті болды, ал Діни қызметкерлердің азаматтық конституциясының талаптарына сәйкес, департаменттегі барлық сайлаушылар жаңа епископты сайлауға тиіс еді. Бұл оларды Рим-католик шіркеуі мен Папамен қарым-қатынасты үзуге мәжбүр етті. 1790 жылдың 26 қазанында Кимперлік Капитул епископты "сайлаушылар" арқылы заңсыз сайлауға қарсы наразылық білдірді. Құрылтай жиналысы, қайтыс болған епископ Конан де Сен-Люктің орнына Морледегі Сен-Мартин шіркеуінің пасторы Луи-Александр Экспиллиді таңдады. Ол 1789 жылғы Генерал-штаттарда Сен-Поль-де-Леонның өкілі болды және Діни қызметкерлердің азаматтық конституциясының авторларының бірі еді. Экспилли патша Людовик XVI-ға ұсынылып, оның сайлауы бекітілді. Осылайша ол Конституциялық епископтардың біріншісі атанды. 17 қарашада Кимперлік Капитул конституциялық епископ сайлауының жарамсыздығын жариялап хат жолдады. Экспилли 1791 жылдың 24 ақпанында Париждегі Ораторияда Аутун епискобы Шарль Морис де Тальеранның қатысуымен шіркеуге кіргізілді. Экспилли содан кейін 1772 жылы тағайындалған және кейіннен жолдан бұрған, Париждің конституциялық епископы болған Жан Батист Гобельге, 27 ақпан мен 6 наурызда қосымша конституциялық епископтарды шіркеуге кіргізуге көмектесті. Одан кейін ол қызметке орналасу үшін Кимперге бағыт алды. Ол дін қызметкерлерінің көп бөлігінің Террор кезінде қашуынан және монархияға адал Чоуандардың елдің үлкен бөлігін басып алуынан үлкен қиындықтарға тап болды. Ол департамент директориясының президенті болып сайланды, бірақ оның көзқарастарының жеңілдеуі оны якобиндердің күдігіне түсірді. Ол жазаланды және тұтқынға алынып, 1794 жылдың 22 мамырында Бресте гильотинаға алынды. Оның ізбасары Ив Одрин 1800 жылдың 19-20 қарашасында Чоуандар тарапынан жазаланды. 1801 жылғы Конкордатқа сәйкес, Папа Пий VII 1802 жылы Кимпер епархиясын қайта құрды. 1790 жылғы Діни қызметкерлердің азаматтық конституциясының нәтижесінде епископтар санының азаюынан және "департаменттер" деп аталатын азаматтық әкімшілік аудандарымен сәйкес келу үшін епархиялық шекараларды рационализациялаудан алынған сабақтар назардан тыс қалған жоқ. Бретаньнің тоғыз епархиясының тек төртеуі ғана қайта құрылды. Кимпер бұрынғы Сен-Поль-де-Леон епархиясының барлық бөлігін, бұрынғы Корнуайль епархиясының көп бөлігін, Ванн епархиясының бір кантонын және екі приходын, сондай-ақ бұрынғы Доль епархиясының бөліктерін алды; алайда Кимпер өзінің шығыс приходтарының бір бөлігін Ванн мен Сен-Брюкке берді. Кимпер Турдың қарауына қайта оралды. Бірақ 1859 жылы Рен архиепископтық болған кезде, Кимпер бұл Митрополияға бағындырылды, бұл Революция кезінде болғандай еді.

Зерттеулер

Латуш, Роберт (1911). Корнуал тарихына арналған жинақтар (VI-XI ғасырлар). Париж: "Хонре Чемпион". (Практикалық жоғары мектептер кітапханасы, 192-том).