Кіріспе

Ауа жолы, тыныс алу және қан айналымы ABC және оның түрлері – медициналық қызметкерлер мен қарапайым адамдардың (мысалы, бірінші көмек көрсетушілердің) науқаспен жұмыс істегенде қолданатын қажетті қадамдарды еске түсіруге арналған аббревиатуралық мнемоника. Бастапқыда ол Ауа жолы, тыныс алу және қан айналымы дегенді білдіреді.

Медициналық қолдану

Қамқорлықтың барлық деңгейлерінде ABC протоколы емдеуді жүзеге асыратын адамға пациенттің өмірін сақтау үшін тыныс жолдары, тыныс алу және қан айналымының маңыздылығын еске салу мақсатында қолданылады. Осы үш мәселе кез келген емдеуде басты рөл атқарады, себебі осылардың кез келгенінің жоғалтылуы (немесе бақылаудан шығуы) науқастың тез арада қайтыс болуына әкеледі. Осы үш мақсат пациентке тиімді көмек көрсету үшін өте маңызды, сондықтан олар алғашқы медициналық жәрдем көрсететін мамандардың ғана емес, сонымен қатар көптеген жоғары деңгейлі медициналық білім беру бағдарламаларына қатысушылардың да білімін қалыптастыру негізін құрайды. Қандағы оттегінің жеткіліксіздігінен туындайтын гипоксия – өлімге әкелетін қауіпті жағдай және жүрек тоқтауының басты себептерінің бірі. Жүрек тоқтауы – барлық жануарлар үшін клиникалық өлімнің түпкі себебі болып табылады (бірақ жүрек-өкпе айналымын қолдану сияқты жетілдірілген араласу кезінде жүрек тоқтауы міндетті түрде өлімге әкеп соқпауы мүмкін), және ол денедегі қан айналымының болмауымен байланысты, себебінің саны көп. Осы себепті қан айналымын сақтау – тіндерге оттегі жеткізу және организмнен көмірқышқыл газын шығару үшін өте маңызды. Сондықтан тыныс жолдары, тыныс алу және қан айналымы бір-бірімен тікелей байланысты жұмыс істейді; егер науқастың тыныс жолдары бітелсе, тыныс алу мүмкін болмайды, ал оттегі өкпеге жетпей, қан арқылы денеге тасымалдана алмайды, бұл гипоксияға және жүрек тоқтауына алып келеді. Сондықтан кез келген науқасты емдеудің алғашқы қадамы – тыныс жолдарының таза екеніне көз жеткізу болып табылады; науқастың тыныс жолы таза екені анықталғаннан кейін, құтқарушылар науқастың тыныс алуын бағалауы керек, себебі тыныс алу жолының бітелуінен басқа да көптеген факторлар тыныс алудың тоқтауына себеп болуы мүмкін.

ҚОЖ

ABC қағидасының негізгі қолданылуы алғашқы көмек көрсетуде, есінен айырылған науқастарға емдеуді бастау және кардиопульмонарлық реанимация қажеттілігін бағалау, содан кейін оны жүзеге асыру үшін қолданылады. Осы қарапайым жағдайда құтқарушы тыныс жолдарын ашуға тиіс (мысалы, «басты еңкейту, жақ сүйегін көтеру» әдісін қолдану арқылы), содан кейін қалыпты тыныс алуды тексеру қажет. Дегенмен, кейбір елдерде қауіпсіздік мақсатында бұл әдісті қарапайым құтқарушыларға қолдану ұсынылмайды. Жоғары деңгейдегі мамандар, мысалы жедел медициналық көмек қызметкерлері, қажет деп тапқан жағдайда орофарингеалды тыныс жолдарынан бастап интубацияға дейін көбірек жетілдірілген техникаларды қолдана алады.

Ақылы бар пациенттер

Есінен танықпаған науқаста тыныс жолдарының бұзылуының басқа белгілері құтқарушы назарға ала алатын мыналар: көкіректің қарама-қарсы қозғалысы, тыныс алу үшін қосымша бұлшықеттерді пайдалану, трахеяның ығысуы, ауаның кіруі немесе шығуы кезіндегі шу, және цианоз.

Сезімтал немесе тыныс алатын науқастар

Есінен танылмаған науқаста немесе пульсі мен тыныс алуы анық байқалатын жағдайда, медициналық қызметкерлер алдымен өмірге қауіпті жағдайларды анықтауға тырысады, мысалы, ауыр астма, өкпе ісінуі немесе гемоторакс. Сондықтан, қарапайым құтқарушылар жүрек-өкпе реанимациясын бірден бастайды, көкірек қысымымен, ол жасанды қан айналымын қамтамасыз етеді. Кейбір топтарға, әсіресе қарапайым медициналық көмек деңгейінде оқытуды жеңілдету үшін, "Циркуляция" деген "C" әрпін "Жүрек-өкпе реанимациясы" немесе "Қысым" деп өзгертеді. Дегенмен, медициналық қызметкерлер әдетте ABC тексеруіне пульсті тексеруді де қосады, және жүрек тоқтауы күдікті болған жағдайда жүрек ырғағын бағалау үшін дереу ЭКГ сияқты қосымша шаралар қолдануы мүмкін екенін есте ұстаған жөн.

Вариациялар

Бірінші көмек көрсету ұйымдарының көбі "ABC" әдісін қандай да бір түрінде қолданады, бірақ кейбіреулері оны үлкенрек аббревиатураның құрамына енгізеді, мысалы, қарапайым "ABCD" (дефибрилляция бойынша білікті емес көмекшілерді оқытуға арналған) немесе "AcBCDEEEFG" (Ұлыбритания жедел жәрдем қызметінің пациентті бағалау нұсқасы).

АСБК

Кейбір жаттықтырушылар мен протоколдар А мен В арасында қосымша (кіші) "c" әрпін қолданады, ол "мойын омыртқасы" немесе "мойын омыртқасын ескеру" дегенді білдіреді. Бұл пациентте мойын жарақаты болу мүмкіндігін еске салады, себебі арнайы техника қолданылмаса, тыныс жолдарын ашу қосымша зақым келтіруі мүмкін.

КҚАБ

Әскерилер жиі CABC тәсілін қолданады, ондағы бірінші C – "қанағаттандыра алмайтын қан кетуді" білдіреді. Ауыр жарақаттар көрсеткендей, маңызды қан жоғалту салдарынан жарақат алған адам тыныс жолының бітелуінен бұрын қаза табады, сондықтан гиповолемиялық шокты болдырмау шаралары ең алдымен жасалуы керек. Бұл көбінесе зардап шеккен мүшеге дереу турникет салу арқылы іске асырылады.

DR ABC

Ең көп қолданылатын бейімделулердің бірі – "АБС" алдына "DR" қосылуы, ол "Қауіп және Реакция" дегенді білдіреді. Бұл, бірінші көмек көрсетуде өзгелерге көмектесуге тырыспас бұрын өзіңізді қорғау және AVPU немесе Глазго кома шкаласы сияқты жүйелерді пайдаланып, емделушінің реакция бермейтінін анықтау қағидасын көрсетеді. Алғашқы аббревиатура ауруханада қолдану үшін ойластырылғандықтан, бұл бастапқы хаттамаға кірмеген. Кейбір аймақтарда "SR АБС" қолданылады, мұнда "S" – қауіпсіздік дегенді білдіреді.

DRSABCD

Қосымша S әріпi "қайқай" (Ұлыбританияда) немесе "көмек шақыру" (Австралияда) мағынасын, ал D әрпі "дефибрилляцияны" бiлдiредi.

Тарих

Жүрек-қан тамырларын қайта жандандырудың дұрыс тәртібін есте сақтаудың "АВС" әдісі процедураның өзі сияқты көне және жүрек-қан тамырларын қайта жандандыру тарихының маңызды бөлігі болып табылады. Тарих бойында жандандырудың әртүрлі әдістері қолданылып, құжатталған, бірақ олардың көпшілігі өте нашар нәтижелерге әкелді. 1957 жылы Питер Сафар "Жандандырудың АВС" атты кітап жазды, ол Жүрек-қан тамырларын қайта жандандыруды кеңінен үйретудің негізін қалады. Бұл жаңа тұжырым 1962 жылы Джеймс Джуд, Гай Никербокер және Питер Сафар жасаған "Өмірдің пульсі" атты оқу видеосы арқылы таратылды. Джуд пен Никербокер Уильям Кувенхуэнмен бірге кеудеге сырттан басу әдісін әзірледі, ал Сафар Джеймс Эламмен бірге жасанды тыныс алудың тиімділігін дәлелдеу үшін жұмыс істеді. Олардың бірлескен нәтижелері 1960 жылдың 16 қыркүйегінде Оушен-Ситиде өткен Мэриленд медициналық қоғамының жылдық мәжілісінде ұсынылды және келесі он жылда жылдам және кеңінен қабылдауға ие болды, бұл видео және аталған ер адамдардың лекциялық сапарларына байланысты болды. Кейіннен АХЖ-ны оқытудың АВС жүйесін Америкалық Жүрек қауымдастығы қабылдады, ол 1973 жылы Жүрек-қан тамырларын қайта жандандыру стандартын бекітті. 2010 жылдан бастап Америкалық Жүрек қауымдастығы Жүрек-қан тамырларын қайта жандандыруды қысымдарға үзілістерді азайтуға бағыттап, өзінің нұсқаулықтарында қан айналымын, тыныс жолдарын, тыныс алуды (CAB) ретімен өзгертті.