Кіріспе

Бархан (Балoхи: بارخان, ,) – Пәкістанның Белуджистан провинциясындағы аудан. Ол шығысында Пәнджаб провинциясымен, оңтүстікте Дера Бугти, батысында Кохлу, солтүстік-батыста Лоралай және солтүстікте Мусахель аудандарымен шекаралас. Бархан қаласы аудан орталығы болып табылады. 1991 жылдың 31 желтоқсанында жеке аудан мәртебесі берілді, оған дейін Лоралай ауданының құрамындағы төхсил болған.

Тарих

Бархан ауданының ерте тарихы көлеңкеде қалған, бірақ бұл аймақ Кандагар мен Үндістанды жаулаған мұсылман билеушілерінің ықпалында болған деседі. Пани тайпасының Барозай әулетін құрған Баро хан, тайпалық халқымен бірге Барханға келген батыр жауынгер еді. Сондықтан бұл аңғар Баро ханның есімімен аталып, кейін уақыт өте Бархан деп өзгертілген.

Кетранизавр

Бархан ауданы Ватакари аумағында миллиондаған жылдық динозаврлардың қазба қалдықтары табылғанда жаңалықтарға түсті. Этимологиясы: "Кхетрани" – Бархан ауданының Кхетран тайпасын құрметтеу үшін берілген атау; "саурус" – жорғалаушыларды білдіреді. Түрге тән эпитеті "бархани" – динозаврлардың табылу орны болған Бархан ауданына құрмет көрсету мақсатында аталған.

Климат

Барханның ыстық, жартылай шөлді климаты (Кёппен климаттық жіктелуі BSh) бар, онда жаздар өте ыстық, қыстар ылғалды. Жауын-шашын көбінесе екі нақты кезеңде жауады: ақпаннан сәуірге дейінгі кезеңде жеңілден орташа жаңбырға дейін және маусымнан қыркүйекке дейінгі муссондық маусымда ауыр жаңбыр жауады.

Демография

2017 жылғы санақ бойынша ауданда 25 475 үй шаруашылығы және 171 025 адам тұрды. Бархан ауданында 1000 еркекке 902 әйел шағылысты, ал сауаттылық деңгейі 26,99% болды, оның ішінде еркектерде 36,35%, әйелдерде 16,61%. 12 201 адам (7,13%) қалалық жерлерде тұрды. 64 821 адам (37,90%) 10 жасқа дейінгі балалар еді. Аудан тұрғындарының 82-сі (0,05%) діни азшылық өкілдеріне жатты. 2017 жылғы санақ мәліметтері бойынша, халықтың 94,79% балучи тілінде, ал 1,48% пашту тілінде сөйледі. Халық санағында "Басқа" деп тіркелген тілде сөйлейтін 2 973 адам (1,74%) бар, бұл, мүмкін, хетрани тілі болса керек. Басты тіл – балучи тілі, ол халықтың 75% құрайды. Сонымен қатар, үлкен хетрани тілінде сөйлейтін қауым да бар, ол индо-арий тілдеріне жатады. Бархан ауданында төрт негізгі тайпа өкілдігі бар: Кхетран, Марри тайпасы, Хасни тайпасы және Буздар тайпасы. Кхетран тайпасының басшысы (Тумандар деп аталады), ал әрбір рудың/бөлімнің басшысы (Вадера деп аталады).

Үкімет және саясат

Бархан ауданы 1991 жылғы 31 желтоқсанда құрылды. Бұрын Лоралай ауданының бір бөлігі болған. Барханға аудан мәртебесін берудің басты себебі – халыққа мемлекеттік органдарға оңай қол жеткізуді қамтамасыз ету және жергілікті деңгейде негізгі инфрақұрылымды дамыту болды. Бархан ауданы тек Бархан деген бір тәжілден тұрады. 1980 жылғы Белуджистан жергілікті басқару ордосы (БЖБО) жергілікті халқының өңірлерін дамытуға қатысуын мақсат еткен; ол 2001 жылғы БЖБО-мен алмастырылды, ол аудандық басқару жүйесін енгізді. 2001 жылғы БЖБО бойынша Бархан ауданында бір тәжіл және сегіз бірлестік кеңесі болды. Ауданның басқаруы ауылдық және қалалық аймақтарды қамтитын бірыңғай әкімшілік жүйесі арқылы жүзеге асырылды. Бұл жүйе екі мерзім бойы сақталды және 2010 жылғы БЖЗА мақұлдауымен қайтадан өзгертілді. Қазіргі жүйе, 2010 жылғы Жергілікті басқару заңына сәйкес, 1980 жылғы БЖБО-ға ұқсас, себебі ол ауылдық және қалалық аймақтарды бөліп қарастырады, бірақ соңғы жүйе бойынша сайлаулар өткізілген жоқ.

Аудандық кеңес

Бархан аудандық кеңесінде әрбір кәсіподақ кеңесінен бірден өкіл болатын сегіз кәсіподақ кеңесінің өкілі бар. Жұмысшылар/шаруалар, әйелдер және азшылықтар өкілдеріне жоғарыда талқыланғандай арнайы орындар бөлінеді. Барлық сайланған қалалық комитет төрағалары да аудандық кеңестің мүшелері болып табылады. Аудандық кеңес ауылдық даму шараларымен, сондай-ақ қоғамдық денсаулық сақтау, білім беру, ауыл шаруашылығын дамыту, экономикалық әл-ауқат, азық-түлік тауарлары, дренаж жүйелері, мал және сүт шаруашылығын дамыту, мәдениет және қоғамдық қауіпсіздік саласындағы функцияларды атқарады. Аудандық кеңес 2010 жылғы жергілікті өзін-өзі басқару туралы заңның екінші кестесінің ІІ бөлігінде көрсетілген алымдар мен түрлі салықтарды жинау арқылы кіріс түгізе алады.

Федералды және мемлекеттік мекемелер мен қызметтер

Бірқатар федералды және провинциялық үкімет департаменттері аудандық деңгейде қызмет көрсетеді. ФБС, Азаматтық қорғаныс және паспорттық-иммиграциялық қызметтерден басқа, барлық негізгі департаменттер аудандық деңгейде жұмыс істейді, ал кейбір департаменттер тіпті кішкентай аудандық (tehsil) деңгейінде де кеңселерге ие. (Пәкістан сайлау комиссиясы, 2010 жыл)

Білім беру және білім беру мекемелері

Пакистанның аудандық білім беру рейтингісі бойынша, Alif Ailaan есебінде Бархан ауданы 50.24 ұпаймен ұлттық деңгейде 100-ші орында тұр. Бараханның оқу көрсеткіші 54.58, гендерлік теңдігі – 62.75 пайызды құрайды. Дайындық деңгейі бойынша ұлттық рейтингте 100-ші орында, дайындық көрсеткіші 22.66, ал бастауыш деңгейдегі қатысу көрсеткіші 9.7 пайызды құрайды. Мектеп инфрақұрылымының көрсеткіші 20.53, Бархан ауданы ұлттық рейтингте 153-ші орында. Бархан мектептеріндегі функционалдық дәретханалардың жағдайы өте нашар, көрсеткіші 2.65 пайызды құрайды. TaleemDo! қосымшасында хабарланған мәселелер көбінесе ғимарат қабырғаларының нашарлығымен байланысты, бұл оқушылардың өміріне қауіп төндіреді, ал кейбір жерлерде қабырғалар мүлдем жоқ. Негізгі жабдықтар жетіспейді, сондай-ақ сапалы мұғалімдердің жетіспеушілігі туралы көптеген шағымдар келіп түседі. Ауылдық әйелдердің тек 6 пайызы мектепке қатысқан, ал бастауыш немесе жоғары білімді аяқтағандардың үлесі 3 пайызды құрайды. Мектеп жасындағы балалардың бастауыш білімге қатысу деңгейі 39 пайызды құрайды, мұнда қыздардың көрсеткіші ұлдардан төмен (36 пайызға қарсы 41 пайыз). Бұл 61 пайыз баланың әлі мектепке бармағанын және олар кейінірек оқуға түсуі немесе мүлдем оқуға түспеуі мүмкін екенін көрсетеді. 2009 жылдың желтоқсанына дейін орта сыныптарға барлығы 1085 оқушы, ал жоғары сыныптарға барлығы 595 оқушы қабылданды. Жоғары сыныптарда оқушылардың аз болуының басты себептерінің бірі – мектептердің жетіспеушілігі. Аудан бойынша 572 бастауыш мектеп болса, орта мектептердің саны 17, ал жоғары мектептердің саны 14 ғана. Бастауыш мектепті аяқтау көрсеткіші салыстырмалы түрде жақсы (65 пайыз). Аудандық жерде 572 бастауыш мектеп (407 еркек және 165 әйел), 17 орта мектеп (12 еркек және 5 әйел), 14 жоғары мектеп (12 еркек және 2 әйел), 1 қыздар колледжі және 1 ұлдар колледжі бар.

Табиғи ресурстар

Бархан ауданында көмір және гипс кен орындары бар. Көмір кен орындары ірі емес. Кейбір жерлерде көмірдің өте шағын мөлшері табылды, бірақ коммерциялық пайда табу мүмкіндігі болмағандықтан жұмыс тоқтатылды. 2001 жылы британдық мұнай барлау компаниясы сарқырама жүргізіп, Витакари, Гадобра және тағы басқа аймақтарда мұнай қорына тапты. 2021 жылы «Мұнай және газды дамыту компаниясы» Бархан ауданында газ және конденсат ашты.