Кіріспе

Американдық классикалық композитор

Перси Гетшиус (10 тамыз 1853 – 29 қазан 1943) – композиция және музыка теориясын оқытуда халықаралық атақ алған американдық композитор, музыка теоретигі және мұғалім. Жастық шағында оның музыкалық амбицияларын сол кездегі белгілі дирижер және скрипкашы, Гетшиус отбасының досы Урели Коррели Хилл қолдады. Жас Гетшиус 1868 жылдан 1870 жылға дейін Патерсон қаласының Екінші пресвитериан шіркеуінде, ал 1870 жылдан 1873 жылға дейін сол қаланың Бірінші пресвитериан шіркеуінде органшы, сондай-ақ мистер Бенсонның Патерсон хор қоғамына пианиношы болды. Оның отбасы оны геодезист көмекшісі болуға ниеттенгенмен, ол 1873 жылы Штутгартқа, Вюртембергке (Германия) барып, Иммануэль Фейстпен Корольдік консерваторияда композиция мен музыка теориясын оқыды. Көп ұзамай Фейсттің оқытушы көмекшісі, содан кейін профессор болды. 1885 жылы Вюртемберг королі Карл оған Корольдік профессор атағын берді. Ол көптеген шығармалар жазды, сонымен қатар Штутгарт және жалпы неміс баспасөзінде музыкалық қойылымдар туралы рецензиялар жазды. Сиракуз университеті 1892–1893 оқу жылында Гетшиусқа құрметті музыка докторы дәрежесін берді.

Гетшиустың гармониялық прогрессия теориясы

Гетшиус ұсынған ең маңызды теория, әлдебір, "Тондық қатынастардың теориясы мен практикасы" еңбегінде алғаш рет жарияланған табиғи гармоникалық прогрессия теориясы. Гетшиус теориясына сәйкес, V үш дыбыстың тоникалық I үш дыбысына айналуы, V және I түбірлері арасындағы акустикалық тұрғыдан мінсіз бесінші интервалының нәтижесі болып табылады:

Гетшиус бесінші интервалдың жоғарғы дыбысы төменгі дыбыстың гармониясы болғандықтан, жоғарғы дыбысқа негізделген аккорд төменгі дыбысқа негізделген аккордқа өту арқылы "шешілуді" қажет етеді деп сенді. Бұдан әрі, бұл теория басқа аккордтарға да қолданылады, сондықтан күйдегі аккордтың (үш дыбысты немесе жеті дыбысты аккордтың) қалыпты тенденциясы – түбірі бір квинту төмен аккордқа өтуі. Бұл теорияның жалғыз кемшілігі – музыкалық тәжірибеде жиі қолданылатын IV субдоминанталық үш дыбыстың маңыздылығын ескермеуі. Гетшиус өзінің басқа жазбаларында IV гармониясының маңыздылығын мойындағанымен, ол оның гармониялық прогрессия теориясында орын алмаған сияқты.

Отбасы

Менің әулетімнің аты "Гет'ше ус" деп айтылуы керек. Әулет Швейцариядан (1714) шыққан, онда аты Гёцки болған. Менің ата-бабаларымның бірі, 18 ғасырдың ортасында, жақын латын тілінің зерттеушісі, латын тіліндегі "-ус" жұрнағын қосып берген. Перси Гётскиус, ол "Әдеби дайджестке" осылай айтқан.

Жалпы

Перси Гетшиус, теоретик және ұстаз (Ph. D. диссертациясы), Mother Catherine Agnes Carroll, RSCJ (1910–1996), Eastman School of Music (1961); <div style="margin left:2em">Ескерту: Mother Carroll Manhattanville College-де ұзақ жылдар бойы музыка профессоры болған.
Америка Құрама Штаттарындағы гармония теориясының тарихы, Дэвид М. Томпсон (PhD) (1951 жылы туған), Kent State University Press (1980); <div style="margin left:2em">2017 жылғы мәлімет бойынша Томпсон Уисконсин штатының Фонд-дю-Лак қаласындағы Мэриан университетінің зейнеткер профессор, онда ол музыка теориясы, тарихы, музыкалық басқару және американдық музыканы оқытқан.