Кіріспе

Американдық композитор (1910–1981)
композитор

Сэмюэл Осмонд Барбер II (9 наурыз 1910 – 23 қаңтар 1981) – американдық композитор, пианист, дирижер, баритон және музыка педагогы, 20 ғасырдың ортасындағы ең танымал композиторлардың бірі. Кертис институтында Розарио Скалеродан тоғыз жыл композицияны оқыған және оның ағасы, композитор Сидни Гомерден 25 жылдан астам уақыт оқыған Барбердің музыкасы көбінесе музыкалық модернизмнің тәжірибелік бағыттарынан аулақ болып, дәстүрлі 19 ғасырдың гармониялық тілін және лирикалық, эмоционалдық экспрессияны қамтитын формальды құрылымды қолданды. Дегенмен, ол 1940 жылдан кейін кейбір шығармаларында модернизм элементтерін қабылдады, мысалы, Чело концертінде (1945) және Медеяның кек алу биінде (1955) диссонанс пен хроматизмді жиі пайдалану; ал фортепианолық сонатасында (1949), Киркегордың дұғаларында (1954) және Ноктюрнде (1959) тональдық екіұштылық пен сериализмді шектеулі қолдану. Барбер инструментальдық және вокалдық музыкада да шебер болды. Оның шығармалары халықаралық аренада сәттілікке жетті және оның көптеген композициялары классикалық репертуарға жылдам енді. Әсіресе, оның 1936 жылғы «Адажиосы» оркестрлік концерттер репертуарында берік орын алды, сондай-ақ осы шығарманың хорға бейімделуі – «Agnus Dei» (1967) де кең танылды. Ол «Ванесса» (1956–57) операсы және фортепиано мен оркестрге арналған концерті (1962) үшін екі рет Пулитцер сыйлығын алды. Оның «Ноксвилл: 1915 жылғы жаз» (1947) шығармасы да кеңінен орындалады, ол Джеймс Эджидің прозалық мәтініне сопрано мен оркестр үшін жазылған. Барбер қайтыс болған кезде оның барлық шығармалары жазылған еді. Оның көптеген композицияларын Бостон симфониялық оркестрі, Филадельфия оркестрі, Нью-Йорк филармониясы, Метрополитен операсы, Владимир Хоровиц, Элеонора Стебер, Рая Гарбусова, Джон Браунинг, Леонтин Прайс, Пьер Бернак, Фрэнсис Пуленк және Дитрих Фишер-Дискау сияқты көрнекті ұйымдар мен орындаушылар орындады. 1935–1936 жылдары ол NBC радиосында неміс лирикалық және өнер әндерін орындады. 1950 жылдары ол симфониялық оркестрлермен өзінің шығармаларын орындап, жаздырды және 1939 жылдан 1942 жылға дейін Кертис институтында композициядан сабақ берді. Барбер композитор Джан Карло Меноттимен 40 жылдан астам уақыт қарым-қатынаста болды. Олар Нью-Йорк қаласының солтүстігіндегі «Каприкорн» үйінде тұрды, онда олар академиялық және музыкалық саладағы белгілі тұлғаларды жиі шақырып, кештер өткізді. Менотти Барбердің үш операсының екеуіне либретто жазды. 1970 жылы олардың қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін, Барбердің 1981 жылы қатерлі ісіктен қайтыс болғанға дейін олар жақын достас болып қалды.

Балалық шағы (1910-1923)

Барбер Пенсильвания штатының Батыс Честер қаласында Маргарет МакЛеодтың (туған есімі Бити) және Сэмюэл Ле Рой Барбердің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол жайлы, білімді, әлеуметтік және беделді американдық отбасында өсті. Оның әкесі дәрігер, ал анасы – ағылшын, шотланд және ирланд тегінен шыққан пианист, оның отбасы Америка Тәуелсіздік соғысынан бері АҚШ-та тұрған. Анасының қарындасы Луиза Гомер Метрополитен операсының жетекші контральтосы болды; ал ағасы Сидни Гомер – американдық өнер әндерінің композиторы. Луиза Гомер Барбердің вокалға деген қызығушылығына ықпал еткені белгілі. Барбер әпкесі арқылы көптеген көрнекті әншілермен және әндермен танысты. Сидни Гомер Барберге 25 жылдан астам уақыт бойы насағаттас болды және оның композициялық эстетикасына терең ықпал етті. Барбер өте ерте жасынан музыкаға қатты қызығушылық танытты, оның зор музыкалық таланты мен қабілеті бар екені анық болды. Ол алты жасында фортепианоны оқуға кірісті, ал жеті жасында өзінің алғашқы шығармасын – C минорындағы 23 тактіден тұратын «Кешірім» деген жалғыз пианинолық пьесасын жазды. Он жасында Барбер отбасының үй шаруасынан алған либреттосына сүйене отырып, «Гүл ағашы» деген алғашқы опереттасын жазды. Он екі жасында ол жергілікті шіркеуде органшы болды. 1928 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін, ол Кертис консерваториясының ересектерге арналған кәсіби бағдарламасына түсті және 1934 жылы оны бітірді. Кертисте ол Джордж Фредерик Бойл мен Изабел Венгеровадан фортепиано, Розарио Скалеродан композиция, Фриц Райнерден дирижерлік және Эмилио де Гогорзадан вокал сабақтарын алды. Барбер 1929 жылдың жазында Bearns Prize сыйлығын жеңіп алғаннан кейін алған қаражатты пайдаланып Италияға оралды; бұл жолы Менотти оның саяхат серігі болды. 1930 жылдың жазында Парижге қайта оралды, ал 1931 және 1933 жылдың жазында Барбер мен Менотти екеуі де Монтеструтто, Туринде Розарио Скалеродан композицияны оқыды, сонымен қатар Меноттитің ата-анасының Cadegliano қаласындағы үйінде тұрды. 1934 жылдың 4 қаңтарында Венада кәсіби дирижерлік дебютін жасады. 1934 жылдың наурыз айында ол Кертисте оқуын аяқтау үшін Филадельфияға оралды. 1934 жылдың көктемінде Кертис консерваториясын бітіргеннен кейін, Барбер 1935 және 1936 жылдың жазында Пулитцер стипендиясының көмегімен Венада Джон Брауннан дирижерлік және вокал сабақтарын алды.

Карьерасының ортасы (19421966)

1942 жылы АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Барбер Әскери әуе корпусына қосылды және 1945 жылға дейін қызмет етті. Барбердің әскери шақырудан кейінгі алғашқы туындысы – 1943 жылғы «Коммандо маршы», ол концерттік духовой оркестр үшін жазылған жалғыз жұмысы болды. Оның тұсаукесері 1943 жылдың 23 мамырында Атлантик-Ситиде Армия Әуе күштерінің техникалық оқу орталығының оркестрімен өтті. Сергей Кусевицкий сол жылы Бостон симфониялық оркестрі үшін оркестрлік нұсқасын орындауға тапсырыс берді. Әскери әуе корпусында Барберге Бостон симфониялық оркестрі (BSO) үшін бірнеше шығармалар жазу тапсырылды, оның ішінде Рая Гарбусоваға арналған виолончель концерті және кейіннен өзі бас тартқан екінші симфониясы. Ол келесі жылы Лондонның жаңа симфониялық оркестрімен, өзі дирижерлік еткен күйде орындалды. Кейбір деректерге сәйкес, Барбер 1964 жылы осы шығарманың ноталарын жойды. Ханс Хайншеймер оқиға куәсі болды және Барберді баспа кеңсесіне ертіп барып, кітапханадан барлық ноталарды жинап алғанын, содан кейін Барбер «осы әдемі және қымбат көшірмелерді өз қолымен жыртып тастағанын» айтты. Алайда, бұл оқиғаға күмән туды, себебі Г. Ширмердің атқарушы директоры ретінде Хайншеймер Барберге Ширмер кеңсесіне кіруге және компаниясы ақша салған музыканы бұзуын көруге рұқсат бермес еді. Кейіннен ноталар аспаптық бөлімдерден қайта құрастырылып, 1988 жылы Эндрю Шенк жетекшілік еткен Жаңа Зеландия симфониялық оркестрімен «Stradivari Classics» Vox Box жинағында жарық көрді. 1943 жылы Барбер мен Менотти Нью-Йорк штатының Маунт-Киско қаласының жанындағы Манхэттеннің солтүстігінде «Каприкорн» атты үй сатып алды. Бұл үй 1972 жылға дейін олардың шығармашылық ортасы болды және Барбер 1940-шы, 1950-ші және 1960-шы жылдардың басында композитор ретінде ең өнімді жылдарын осы үйде өткізді. Прайс 1954 жылы BSO оркестрімен Барбердің «Киркегордың дұғалары» кантатасының тұсаукесерінде де ән шырқады және келесі екі онжылдық бойы оның музыкасын орындаумен тығыз байланысты болды. 1958 жылы Барбер өзінің алғашқы операсы «Ванесса» үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Опера 1958 жылдың қаңтарында Метрополитен опера театрында Элеонора Стебер, Розалинд Элиас, Реджина Ресник, Николай Гедда және Джорджио Тоцци қатысқан актерлік құраммен тұсаукесер өткізді. Метрополитен театры сол жылы өндірісті Салцбург фестиваліне алып барды, бұл фестивальде орындалған алғашқы американдық опера болды. Менотти «Ванесса» және Барбердің екінші операсы «Көпірдің қолы» үшін либретто жазды. Соңғысы 1959 жылы Италияның Сполето қаласында өткен Festival dei Due Mondi фестивалінде Патриция Невей мен Уильям Льюис қатысқан актерлік құраммен тұсаукесер өткізді. 1962 жылы Барбер Мәскеуде өткен Кеңес композиторларының екі жылда бір рет өткізілетін конгресіне қатысқан алғашқы американдық композитор болды. Сол жылы ол өзінің фортепиано концерті үшін екінші рет Пулитцер сыйлығын жеңіп алды, ол Линкольн орталығының ашылуына арналған үш туындының бірі болды және 1962 жылдың қыркүйегінде пианист Джон Браунингпен бірге Филармония залының ашылуында орындалды. Линкольн орталығының ашылуында орындалған екінші шығарма – оның «Андромаханың қоштасуы», сопрано мен оркестр үшін жазылған шығарма, оны Нью-Йорк филармониясы мен сопрано Мартина Арройо Томас Шипперс жетекшілік еткен 1963 жылдың сәуірінде тұсаукесерін өткізді. Линкольн орталығы үшін жазылған соңғы композиция – оның үшінші және соңғы операсы «Антоний мен Клеопатра», ол 1966 жылы жаңа Метрополитен опера үйінің ашылуында Леонтин Прайс пен Джастино Диаз бас рөлдерде орындалды. Барбер Грекияда опера үстінде жұмыс істеді және оған жазушы Уильям Гойеннің бұрынғы сүйіктісі, американдық суретші Джозеф Гласко және оның коллекционер досы Стэнли Сигер келді. Бұл сапар оны алаңдатып, шығармасын сыншылар нашар қабылдады, бірақ Барбер өзі оның ең жақсы туындыларын қамтығанына сенді және премьерадан кейінгі он жылды операны қайта жөндеуге арнады.

Кейінгі жылдары (1966-1981)

Үшінші операсы «Антоний мен Клеопатра» (1966) қатал сыналғаннан кейін Барбер депрессиямен және алкоголизммен күресті, бұл оның шығармашылық өнімділігіне теріс әсер етті. Барбер 70 жасқа дейін музыка жазуын жалғастырды. 1967 жылы ол өзінің «Струнный адагиосын» (1936) латын тіліндегі литургиялық «Құдайдың қозысы» (Agnus Dei) мәтініне сәйкес хорлық шығармаға сәтті бейімдеді. Бұл шығарма халықаралық хорлар арасында кеңінен орындалып, жазылды. 1969 жылы Леонтин Прайс Барбердің «Despite and Still» ән циклінің премьерасын орындады, онда жалғыздық, оқшаулану және өткен махаббат тақырыбы ерекше аталып өтті; осы шығарма жасылған кезде Барбердің жеке өміріндегі барлық мәселелер осы шығармада көтерілді. Бұл шығарма тоналды екіұштылықпен және хроматизмді, қарама-қайшы үштіктерді, тритондарды және бүтін тонды сегменттерді жиі қолданумен сипатталатын айқын мәтіндік бейнелермен, қазіргі заманғы диссонантты гармониялық тілді қабылдады. 1971 жылы оның «The Lovers» кантатасы Филадельфия оркестрімен, фин баритоны Том Крауземен және Роберт Пейдж басқарған Темпл университетінің хорымен бірге өткен премьерасында көрермендер мен сыншылардың жоғары бағасын алды. «Оркестр үшін үшінші эссе» (1978) – оның соңғы маңызды шығармасы болды. Қайтысынан үш күн өткен соң, жерлеу Батыс Честердегі Бірінші пресвитериан шіркеуінде өтті. Оның соңғы композициясы, гобой мен скрипкалық оркестрге арналған «Canzone» (1981) оның қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Бастапқыда толыққанды гобой концерті ретінде жоспарланған, Барбер бұл шығарманың екінші бөлімін ғана аяқтады.

Жетістіктері мен марапаттары

1981 жылы Барбер қайтыс болған кезде Пулитцер сыйлығының иегері, музыка сыншысы Донал Хенахан «Нью-Йорк Таймс» газетінде Барбер туралы: «Мүмкін, тарихымызда басқа ешбір американдық композитор осылай ерте, тұрақты және ұзаққа созылған құрметке ие болған жоқ» деп жазды. Ол 1961 жылы Америка өнер және әдебиет академиясының және Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Барбер 1980 жылы MacDowell Colony ұйымынан өнерге қосқан еңбегі үшін Эдвард МакДауэлл медалін алды. 1998 жылы Американың классикалық музыкалық Даңқ залы Барберді постүнді түрде қабылдады. Композиторлық қызметінен бөлек, Барбер музыканттарға көмектесу және музыканы дамыту мақсадындағы ұйымдарда белсенділік танытты. Ол ЮНЕСКО-ның Халықаралық музыка кеңесінің президенті болды. Барбер музыканттар мен музыкалық ұйымдардың әлемдік деңгейдегі қиындықтарына назар аудару және оларды жақсарту үшін жұмыс істеді. Ол Ресейге (сол кездегі Совет Одағының құрамында) сапар шеккен алғашқы американдық композиторлардың бірі болды. Сондай-ақ Барбер композиторлардың ASCAP-ға қарсы жүргізген, композиторларға төленетін гонорарды арттыру мақсатын көздеген сәтті науқанына да зор үлес қосты.

Оркестрлік

"Скандал мектебіне" (1931) увертюрасының, "Шеллидің сахнасы үшін музыка" (1933) шығармасының, "Стерндерге арналған ададжио" (1936) шығармасының, "Бірінші симфония бір бөлімде" (1936) симфониясының, "Оркестр үшін (бірінші) эссе" (1937) эссесінің және "Скрипка концерті" (1939) оркестрлік шығармасының сәттілігі арқасында Барбер әлемдік деңгейдегі жетекші дирижерлер – Артур Родзинский, Юджин Орманди, Димитрий Митропулос, Бруно Вальтер, Чарльз Мюнх, Джордж Сзел, Леопольд Стоковский және Томас Шипперс сияқты маэстролардың назарын аударды. Оның туындыларының ішінде скрипкаға (1939), виолончельге (1945) және фортепианоға (1962) арналған, сондай-ақ флейта, гобой, труба және струнный оркестр үшін жазылған неоклассикалық "Capricorn Concerto" (1944) – төрт концерт бар. Ол сонымен қатар орган мен оркестр үшін "Toccata Festiva" (1960) атты концерттік туынды жазды. Барбердің соңғы шығармасы – гобой мен струнный оркестрге арналған "Канзонетта" (1977–78), Op. 48, бастапқыда гобой концертінің екінші бөлімі ретінде жоспарланған.

Пианино

Барбердің фортепианоға арналған ең маңызды және жиі орындалатын шығармаларының қатарында оның «Экскурсиялары», Op. 20, тұр. Бұл шығарма классикалық американдық стильдердің төртеуін бейнелейді, оның ішінде буги-вуги және блюзді қамтиды. Сонымен қатар, Ми-бемоль мажордағы фортепианолық сонатасы, Op. 26, де ерекше аталады. «Ноктюрн (Джон Филдке арналған құрмет)», Op. 33, – оның осы аспапқа арнап жазған тағы бір құрметті туындысы.

Опера

Менотти Барбердің «Ванесса» операсының либреттосын жазды. (Менотти сонымен қатар Барбердің камералық операсы «Бридждің қолы» либреттосын да жазды.) 1956 жылы Барбер вокалдық дайындығын пайдаланып, Метрополитен Операсының бас менеджері Рудольф Бингке «Ванесса» операсының партитурасын орындап, ән шырқады, ол жұмысты қабылдады. Оның премьерасы 1958 жылдың қаңтарында өтті. «Ванесса» 1958 жылғы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды және алғашқы американдық гранд-опера ретінде танылды. Барбердің «Антоний мен Клеопатра» операсы Линкольн орталығындағы жаңа Метрополитен опера театры үшін тапсырыс бойынша жазылып, 1966 жылдың 16 қыркүйегінде опера театрының ашылуында көрсетілді. Франко Зефирелли жобалаған әсем қойылым техникалық апаттарға ұшырады; сонымен қатар ол Барбердің музыкасын басып, көлеңкеге түсірді, көптеген сыншылар оны бұрынғыдан әлсіз және жаңалықсыз деп сынады. Барбер өзінің ең жақсы туындыларының бірі саналған музыкасы сыншылар тарапынан қабылданбауынан терең депрессияға түсті. Соңғы жылдары Меноттидің көмегімен «Антоний мен Клеопатра» операсының қайта өңделген нұсқасы біршама сәттілікке қол жеткізді.

Скрипка

1939 жылы Филадельфиялық өнеркәсіпші Сэмюэл Симеон Фелс Барберге өзінің тәрбиеленушісі, 1934 жылы Кертис музыка институтын бітірген Изо Бриселлиге арналған скрипкалық концерт жазуды тапсырды (Барбер де осы институтты бітірген болатын). Нейтан Бродер (1954) және Барбара Б. Хейман (1992) жазған Барбердің өмірбаяндары концерттің тапсырыс берілген кезеңде және алғашқы орындалуына дейінгі жылда қалай пайда болғанын талқылайды. Хейман өзінің кітабы үшін Бриселлимен және осы тарихпен таныс басқа да адамдармен сұхбаттасты. 2010 жылдың соңында Пенсильвания тарихи қоғамының мұрағатында сақталған Сэмюэл Симеон Фелстің жеке қағаздарынан Фелс, Барбер және Альберт Мейф (Бриселлидің скрипка бойынша жетекшісі) жазған бұрын жарияланбаған хаттар көпшілікке қолжетімді болды.

Белгілі композициялар

Довер Бич (орта дауыс және скрипкалық квартет) (Op. 3, 1931)
«Скандал мектебі» (увертюра) (Op. 5, 1931)
Виолончель сонатасы (Op. 6, 1932)
Шеллинің бір көрінісіне арналған музыка (Op. 7, 1933)
(Бірінші) бір бөлімді симфония (Op. 9, 1936)
Струналарға арналған адажио (1936, Струналық квартеттің екінші бөлімінің өңделуі, Op. 11, 1936)
Оркестр үшін эссе (Op. 12, 1938)
Скрипка концерті (Op. 14, 1939)
«Реинкарнациялар» (аралас хорға), (Op. 16, 1939–1940); Джеймс Стивенс аударған Антуан О Райфтеридің сөздері
Оркестр үшін екінші эссе (Op. 17, 1942)
Экскурсиялар (Op. 20, 1942–44)
Жақұт концерті (Op. 21, 1944)
Виолончель концерті (Op. 22, 1945)
Медея (балет) (Op. 23, 1946)
Ноксвилл: 1915 жылғы жаз (сопрано және оркестр) (Op. 24, 1948)
Фортепианоға арналған соната (Op. 26, 1949)
Шөлге арналған әндер (Op. 29, 1953)
Кьеркегордың дұғалары (сопрано, хор және оркестр) (Op. 30, 1954)
Жазғы музыка (желдік квинтет) (Op. 31, 1956)
Ванесса (опера) (Op. 32, 1957)
Ноктюрн (Джон Филдке арналған құрмет) (фортепиано) (Op. 33, 1959)
Көпірдің қолы (камералық опера) (Op. 35, 1959)
Toccata Festiva (орган және оркестр) (Op. 36, 1960)
Фортепиано концерті (Op. 38, 1962)
Антоний және Клеопатра (Op. 40, опера, 1966, 1974 ж. қайта қарау)