Патагониядағы Уэльс қонысының негіздеушісі Льюис Джонс

Кіріспе

Патагониядағы Уэльс қонысының негізін қалаушылардың бірі Льюис Джонс (30 қаңтар 1837 – 24 қараша 1904) болды. Трелев қаласы оның құрметіне аталған.

Ерте өмір

Джонс Кернарфонда дүниеге келді және Холихедте баспагер болып жұмыс істеді, онда ол Y Punch Cymraeg уэльс мерзімді басылымының бірлескен редакторы болды. Кейін ол Ливерпульге көшіп, 1859 жылы Эллен Гриффитке үйленді.

Мансап

Ливерпульде болған кезде ол Уэльс қоныстарын құру үшін құрылған қозғалыстың негізгі көшбасшыларының бірі болды. Бұл қозғалыс Уэльс эмигранттарының бірге тұрып, өз тілдерін және өмір салтын сақтауға мүмкіндік беретін қолайлы орын табуға бағытталған еді. 1862 жылы Льюис Джонс капитан Лав Джонс Пэрримен бірге Патагонияға жобаға сәйкес келетін аймақ екенін анықтау үшін сапар жасады. Олар ең алдымен Буэнос-Айреске барды, онда министр Гильермо Роусонмен келіссөздер жүргізіп, содан кейін оңтүстікке қарай жол тартты. Олар «Канделярия» атты шағын кемемен Патагонияға жетті, бірақ дауыл салдарынан Джонс Пэрридің Уэльстегі меншігінің атымен «Порт Мадрин» деп аталған шығанаққа тігізілді. Олар түскен жерге жақын жерде пайда болған қала қазір Пуэрто-Мадрин деп аталады. Олар Уэльске оңтайлы баяндамамен оралды, ал Льюис Джонс оны бірқатар сөздерінде одан әрі дамытты. Льюис Джонс пен Эдвин Синриг Робертс негізгі топтан бұрын Патагонияға барып, жерді дайындады және «Мимоза» келгенде қоныс аударушыларды қарсы алуға дайын болды. Алайда, кейбір қоныс аударушылар жердің Льюис Джонстың айтқандай, қоныстануға қолайлы емес екенін мәлімдегенде дау туды. Джонс бір кезде баспагер болып жұмыс істеу үшін Буэнос-Айреске көшті, бірақ 1867 жылы қоныс аударушылардың бірінің Патагонияны тастап кетуді жоспарлап отырғанын естіген соң, оларды қалуға көндіру үшін қайтып келді. Ол баспахана құрып, «Ein Breiniad» және «Y Drafod» атты екі уэльс газетін шығарды. Аргентина үкіметі оны бір кезде губернатор етіп тағайындады, бірақ ол Уэльс қоныс аударушыларының құқықтарын қорғағаны үшін үкіметке қарсы шығып түрмеге қамалды. 1870 жылдары ол Чубут аңғарынан тыс аймақтарды зерттеу үшін бірнеше сапар жасады. Льюис Джонс Пуэрто-Мадриннен Чубут аңғарына дейін салынған темір жол құрылысын ұйымдастырушы болды. 1884 жылы Аргентина Конгресі Льюис Джонс и Сиа компаниясына Орталық Чубут теміржолын салуға рұқсат берді. Темір жол құрылысын ұйымдастыру үшін жергілікті қаражат жинау қиын болғандықтан, Льюис Джонс қаржы табу үшін қызы Элунедпен бірге Ұлыбританияға барды. Бастапқыда ол үлкен жетістікке қол жеткізбеді, бірақ Лондоннан Бангорға пойызбен бара жатқанда ол және Элунед испан тілінде сөйлескендері инженер Асахель П. Беллдің назарын аударды. Бел оларға Ливерпульде компания құруға көмектесті. Темір жол құрылысы 1886 жылы «Веста» кемесімен келген тағы 465 уэльс қоныс аударушысының көмегімен басталды. Темір жолдың басында пайда болған қала Льюис Джонстың құрметіне Trelew деп аталды («Tre» - уэльс тілінде «қала» деген мағынаны білдіреді). Қала тез өсіп, 1888 жылы «Compañía Mercantil del Chubut» (Чубут сауда компаниясы) штаб-пәтеріне айналды.

While in Liverpool, he became one of the main leaders of the movement which was set up to establish a Welsh settlement in a suitable location, where Welsh emigrants could stay together and preserve their language and way of life. In 1862 Lewis Jones accompanied Captain Love Jones Parry to Patagonia to investigate whether it was a suitable area for the project. They first visited Buenos Aires where they held discussions with the minister Guillermo Rawson then having come to an agreement headed south. They reached Patagonia in a small ship named the Candelaria, and were driven by a storm into a bay which they named "Porth Madryn" after Jones Parry's estate in Wales. The town which grew near the spot where they landed is now named Puerto Madryn. They returned to Wales with a favourable report, which was further embellished by Lewis Jones in a series of speeches. Lewis Jones and Edwyn Cynrig Roberts went to Patagonia ahead of the main party to prepare the ground, and were there to welcome the settlers when the Mimosa landed. However a quarrel broke out when some of the settlers complained that the land was by no means as suitable for settlement as Lewis Jones had claimed. Jones moved to Buenos Aires to work as a printer for a period, but when he heard in 1867 that some of the settlers were planning to leave Patagonia he returned to persuade them to stay. He set up a printing press and published two Welsh newspapers, Ein Breiniad and Y Drafod. The Argentine government appointed him governor for a period, but he was also imprisoned for supporting the rights of the Welsh settlers against the government. In the 1870s he made a number of trips to explore the area beyond the Chubut valley. Lewis Jones was the driving force behind the construction of a railway running up the Chubut valley from Puerto Madryn. In 1884 the Argentine Congress authorised the construction of the Central Chubut Railway by Lewis Jones y Cia. Raising funds locally to set up a company to build the railway proved difficult, so Lewis Jones went to the United Kingdom with his daughter Eluned to try to raise the money there. Initially he had little success, but on a train journey from London to Bangor the fact that he and Eluned were chatting in Spanish aroused the curiosity of a fellow passenger, Asahel P. Bell, an engineer. It was Bell who assisted them to set up the company in Liverpool. Work on the railway began in 1886, helped by the arrival of another 465 Welsh settlers on the steamer Vesta. The town which grew at the railhead was named Trelew in honour of Lewis Jones ("Tre" is the Welsh for "town"). The town grew rapidly and in 1888 became the headquarters of the "Compañía Mercantil del Chubut" (Chubut Trading Company).

Өлім

Льюис Джонс 1904 жылы қайтыс болды, сол жылы Трелев алғашқы муниципалды билігін сайлап алды, және ол Чубут өзені жанындағы Мория зиратына, Трелевке қарай қарап жерленді. Оның қызы Элунд Морган Уэльс қонысының өмірінде белгілі бір тұлғаға айналды және Патагонияда туған ең көрнекті уэльс тіліндегі жазушы деп есептеледі.