Кіріспе

Болт – оқ-дәрілердің жану кезінде ұңғының артқы жағын (камера) жабатын және оқ-дәрілерді дүңгіршектен салу/алуды жеңілдету үшін алға-артқа жылғалатын, қайта зарядталатын қарудың бөлігі. Оқ ату механизмі мен оқ шығару құрылғысы көбінесе болттың құрамына кіреді. "Бричблок" және "болт" терминдері көбінесе бірін-бірі алмастырып немесе нақты айырмасын көрсетпей қолданылады, бірақ әдетте болт – дөңгелек пішіндес қимасы бар бричблоктың бір түрі. Көптеген автоматты қаруларда, кері соққы, серпім немесе газды пайдалану принципімен жұмыс істейтін болттың өзі үлкен болт тасымалдау тобының (BCG) ішінде орналасады, ол газ түтігінен (тікелей әсер ететін) немесе газ поршенінен (қысқа немесе ұзақ поршеньді жүйе) кері итергіш күшті қабылдайтын қосымша бөліктерді қамтиды. Өзін-өзі зарядтайтын тапаншаның сырғанағы (слайд) да осы компоненттерді қамтиды және ұқсас функцияларды атқарады.

Операция

Қолмен басқарылатын қаруларда, мысалы, иінтірекпен, рычагпен және сорғышпен жұмыс істейтін мылтықтарда немесе оқ атар қаруларда, доңғалақ ату кезінде оның құлыптағыш тіректерімен бекітіліп, кеңейіп жатқан барлық газды алға итереді. Ол қолмен ашылып, жұмсалған гильзаны шығару және басқа оқтың патронын камераға салу үшін жылжытылады. Өздігінен қайта зарядталатын қаруда (жартылай автоматты, кезекпен ату немесе толық автоматты) доңғалақ әр оқтан кейін алға-артқа жылғалады, кері соққы (кері соққы механизмі) немесе кеңейіп жатқан газ (кері соғу және газ механизмі) арқылы кері тартылып, серпімемен алға жылжытылады. Ол артқа жылғанда, экстрактор алдыңғы оқтың жұмсалған гильзасын камерадан шығарады, ал гильза камерадан толығымен шыққаннан кейін, эжектор гильзаны қарудан сығарады. Доңғалақ алға жылғанда, ол жаңа патронды дүкеннен алып, камераға итереді. Телескопиялық доңғалақ – оқтың артқы бөлігіне оралатын доңғалақ. Бұл доңғалақ конструкциясы көбінесе қарудың жалпы ұзындығын оқтың ұзындығы мен доңғалақтың салмағын құрбан етпей қысқарту үшін қолданылады. Айналмалы доңғалақ – доңғалақтың толық доңғалағы доңғалақ тасымалдағышын пайдаланбастан құлыптау/ашылу үшін айналатын қару компоненті. Бұл көбінесе қолмен басқарылатын иінтіректі қаруларды сипаттау үшін қолданылады, бірақ кейбір автоматты қаруларда да қолданылады. Мылтықтарды құлыптаудың ең көп таралған механизмі – айналмалы доңғалақ, ол құлыптаудың қатты түрі ретінде жіктеледі. Жартылай қатты доңғалақ құлыптарының құлыптағыш элементтері доңғалаққа, оқтың түтігіне немесе доңғалақ корпусына жылдамды түрде орнатылған және доңғалақ тасымалдағышын пайдаланады. Жартылай қатты доңғалақ құлыптарының мысалдары – роликтермен құлыпталған доңғалақтар немесе Heym SR 30 немесе Anschütz 1827 Fortner (екі де тік тартылатын мылтық) сияқты шарлы подшипниктер.

Жабық болт пен ашық болт

Жабық бұрандалы қаруда, оқ атылған кезде бұранда ең алдыңғы жағдайда болады. Бұл ашық бұрандалы қарудан өзгеше, онда бұранда артқа тартылып тұрады, ал оқ ату үшін басқышты басқанда босатылып, қарқынмен алға жылжып, патронды атайды.