Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрып кеткен динозаврлар туысы
Extinct genus of dinosaurs
Археорнитоидтар – Монголияның соңғы бор кезеңіне жататын манираптор теропод динозаврларының туысы.
Archaeornithoides is a genus of maniraptoran theropod dinosaur of the Late Cretaceous of Mongolia.
Ашылуы және атауы
1965 жылы Польша-Моңғол палеонтологиялық экспедициясы Моңғолияның Байн-Дзак аймағында шағын динозаврдың қазбасын тапты. 1983 жылы бұл жайтты Анджей Эльзановский хабарлады. 1992 жылы Эльзановский мен Питер Велнхофер қалдықтарды Archaeornithoides deinosauriscus түрін белгіледі. 1993 жылы осы авторлар оны толықрақ сипаттады. Туыс атауы (Archaeornithoides) көне грек тілінде "көне құс сияқты" деген мағынаны білдіреді, яғни ἀρχαῖος (архайос) – "көне", ὄρνις (орнис) – "құс" және εἶδος (эйдос) – "тұлға" сөздерінен құралған. Түрлік атауы deinosauriscus, "кішкентай динозавр" динозавр үшін оның кіші өлшемділігіне сілтеме жасайды. ZPAL MgD II/29 холотипі кеш Кампан дәуіріне жататын Джадохта формациясының өзен құмтастарында табылды. Ол жұптасқан жоғарғы жақ сүйектері, жартылай шеке сүйегі, тіл сүйектері және төменгі жақ сүйектерін қамтитын, бірақ фрагментті бас сүйегі мен төменгі жақтан тұрады. Бұл үлгі жас дараққа жатады. 1993 жылы сипаттаған авторлар сондай-ақ Archaeornithoides-тің троодонтидтермен, Спинозавридтермен және Лисбозаврлармен тығыз байланыста екенін, осы таксондардың құстармен бірге клада құрайтынын және құстардың қалыптыдан өзгеше базальды жағдайда пайда болғанын қорытындылады.
In 1965, a Polish Mongolian paleontological expedition found a fossil of a small dinosaur at Bayn Dzak, Mongolia. In 1983, the find was reported by Andrzej Elzanowski. The remains were named as the type species Archaeornithoides deinosauriscus by Elzanowski and Peter Wellnhofer in 1992. In 1993, they were described in more detail by the same authors. The generic name (Archaeornithoides) means “shaped like an ancient bird” in Ancient Greek, from ἀρχαῖος, archaios, "ancient"; ὄρνις, ornis, "bird"; and εἶδος, eidos, "form". The specific descriptor deinosauriscus, "little dinosaur", alludes to the animal's small size for a dinosaur. The holotype, ZPAL MgD II/29, was discovered in Late Cretaceous river sandstones of the Djadokhta Formation beds, dating from the late Campanian. It consists of an articulated but fragmentary skull and lower jaws comprehending paired maxillae, a partial jugal, palate bones and dentaries. The specimen represents a juvenile individual. The describing authors in 1993 also concluded that Archaeornithoides was closely related to troodontids, Spinosauridae and Lisboasaurus, all these taxa together with birds forming a clade, showing that birds originated from a more basal position than normally assumed.
Палеопатология
Эльзановски мен Веллнхофер мысалдың айқын тістеу іздері бар екенін, ал бас сүйек фрагментінің артқы жағы жыртылған екенін байқады және оның миын дельтаттеридиум тұқымдас, мысықша келген сүтқоректі жануар тістеп алып, жақтарын жұлып тастаған болуы мүмкін деп болжады (Байн Дзак жиынтығында мұндай жағдайлар жиі кездеседі). Кларк және әріптестері (2002) бұл жануардың қазылып қалғанға дейін жыртқыш жануардың асқазанынан өткен болуы мүмкін екенін көрсетті. Егер осы болжам растық болса, онда бұл мезозой дәуірінде сүтқоректілердің динозаврлармен қоректенгенінің алғашқы куәлігі болуы мүмкін (Repenomamus туралы қараңыз).
Elzanowski and Wellnhofer noted that the specimen has distinct bite marks while the back of the head fragment was ragged, and suggested that the jaws were bitten off from its braincase by a Deltatheridium mammal the size of a weasel (adding that these are common in the Bayn Dzak assemblage). Clark and colleagues (2002) noted that it may have also passed through the digestive tract of the predator before fossilization. If true, this may be the first known evidence of Mesozoic mammals feeding on dinosaurs (see Repenomamus).