Кіріспе

Археорнитомимус (Archaeornithomimus) – "көне құс еліктеуші" деген мағына беретін, Азияда кейінгі бор кезеңінде, шамамен 96 миллион жыл бұрын Ирен Дабасу формациясында өмір сүрген орнитомимозавр терапод динозаврлар туысы.

Ашылуы және атауы

1923 жылы Американдық табиғи тарих мұражайының Рой Чапман Эндрюстің Ішкі Монголияға жасаған экспедициясы барысында Питер Кайсен үш карьерде көптеген тероподтың қалдықтарын тапты. Олар негізінен бөлініп кеткен бірнеше жеке организмдердің қалдықтарынан тұрады, ал бас сүйектері мен төменгі жақ сүйектерінің материалдары жетіспейді. Чарльз Уитни Гилмор 1933 жылы оларды жаңа түр ретінде сипаттап, Ornithomimus asiaticus деп атады. Түрдің атауы Азиялық тегін көрсетеді. 1972 жылы Дейл Рассел бұл түрді жаңа Archaeornithomimus туысына енгізді, осылайша Archaeornithomimus asiaticus туыстың типтік түрі болды. Туыстың атауы Ornithomimus атауын грекше ἀρχαῖος (archaios) – "көне" деген сөзбен біріктіреді, себебі Рассел Archaeornithomimus табылған қабаттардың шамамен 95 миллион жыл бұрынғы, Ценман-Туррон дәуіріне жататынын есептеді, бұл сол кездегі ең көне орнитомимидтердің бірі болды. Гилмор холотиптік үлгіні белгілемеген; 1990 жылы Дэвид Смит пен Питер Гальтон қазбалардың алғашқы толық сипаттамасында AMNH 6565 үлгісін – аяқты лектотип ретінде таңдады. Қалдықтар 95,8 ± 6,2 миллион жыл бұрынғы Ценман дәуіріне жататын Ирен Дабасу формациясында табылды. 1888 жылы Отниел Чарльз Марш Мэриленд штатының ерте крейдтік Арундел формациясынан табылған аяқ сүйектерін Allosaurus medius деп атады. 1911 жылы Ричард Сванн Лулл оларды Дриптозаврдың жаңа түрі деп атады: Dryptosaurus grandis. 1920 жылы Гилмор оларды Ornithomimus-тың жаңа түріне жатқызды. Бірақ Ornithomimus grandis түрі бұрыннан белгілі болғандықтан, ол түрдің атауын Ornithomimus affinis деп өзгертті. 1972 жылы Дейл Рассел оларды Archaeornithomimus-тың екінші түрі деп атады: Archaeornithomimus affinis. Дегенмен, A. bissektensis-тің туыстығына күмәнмен қаралады немесе осы туралы айтылмайды. Басқа орнитомимозавр туыстарынан алынған нақты мәліметтер Archaeornithomimus-тың құс сияқты қауырсыны және кератин мүйізі болған қауырсынды жануар болғанын көрсетеді. Брюс Ротшильд және басқа палеонтологтардың 2001 жылы жүргізген зерттеуінде Archaeornithomimus-қа жатқызылған 229 аяқ сүйектері стресстік жарықтарға тексерілді, бірақ ешқандайсы табылған жоқ.

Жіктеу

Расселл Археорнитомимусты орнитомимидтер тұқымдастығына жатқызды.

Палеоэкология

Археорнитомимустың қалдықтары 96 миллион жыл бұрынғы Кейінгі Бор дәуірінің Сеноман кезеңіне жататын Ирэн Дабасу формациясынан табылды. Бұл аймақтар мұхитпен байланысты болған және палеосольдің дамуы мен хадрозауроидтар сияқты шөппен қоректенетін динозаврлардың көптеген қалдықтарынан көрініп, кең өсімдіктерге толы болған. Археорнитомимуспен бірге Ирэн Дабасу формациясында Алектрозавр, Эрлианзавр, Гигантораптор және Неймонгозавр сияқты басқа да теропод динозаврлар өмір сүрген. Шөп жейтін динозаврлар Бактрозавр, Гилморозавр және Сонидозаврмен ұсынылған.