Кіріспе

Арриноцератопс (мағынасы "мұрын мүйізсіз бет", көне грек тілінен "a /α" "жоқ", rhis/ῥίς "мұрын", "keras/κέρας" "мүйіз", "ops/ὤψ" "бет") – шөп жейтін кератопсиялық динозаврлар туысы. Атауы оның алғашқы сипаттаушысы мұрын мүйізі жеке сүйек емес деп қорытынды жасағандықтан берілген, алайда кейінгі талдаулар бұл түсініксіздікке негізделгенін көрсетті. Парктер бұл түрді Arrhinoceratops brachyops деп атады. Туыстың атауы грек тілінен алынған: α~, "жоқ", ῥίς, rhis, "мұрын", κέρας, keras, "мүйіз" және ὤψ, ops, "бет", себебі Парктер мұрын мүйізінің жеке сүйек емес екенін анықтаған. Түрлік атауы грек тілінен "қысқа" деген мағына беретін βραχύς, brachys сөзінен шыққан. 1976 жылы Дуглас А. Лоусон бұл түрді Torosaurus utahensis ретінде жіктеді. Arrhinoceratops brachyops-тың голотиптік бас сүйегінен басқа, аз ғана қазба материалдары табылған. 1981 жылы Хелен Тайсон туысты қайта қарастырғанда ROM 1439 үлгісін шартты түрде жатқызды, бірақ 2007 жылы Эндрю Фарк оны Torosaurus-қа көшірді.

Сипаттама

Бұл динозавр тек бас сүйегінен белгілі болғандықтан, ғалымдар оның жалпы анатомиясы туралы аз деректерге ие. Қалпына келтірілген бас сүйегінде екі сопақ тесігі бар кең, төртбұрышты мойын қалқаны бар. 1933 жылы Ричард Сванн Лулл Паркстің бастапқы сипаттамасын сыпайы сынға алды, ал Тайсон Паркстің, энтомологтің, көптеген қателіктер жібергенін анықтады. Олардың ең айқын қатесі – тұқымның аты берілген қасиет, яғни мұрын мүйізі үшін жеке сүйекшеленудің, немесе эпиназаль сүйектің болмауы, шындығында кератопсидтер үшін қалыпты жағдай. Бұл топта мүйіз мұрын сүйегінің өсіндісі болып табылады, жеке элемент емес. Паркстің басқа да дұрыс емес байқауларына мыналар жатады: жоғарғы өсіктің сүйек ядросы – os rostrale, premaxillae арқылы бөлінбей, тікелей мұрын сүйектеріне жанасқан деген қорытынды; югалдың премаксиллаға жанасқан алдыңғы өсіндісі бар деген болжам; және мойын қалқанының интерпариеталь таяқшасы жеке сүйек элементі – os interparietale ұсынған деген ой. Тайсон оның Торозаврмен тығыз байланысты екенін, тіпті оның тікелей ата-тегі екенін тұжырымдады. Кладистикалық талдаулар оны Анхикератопсқа жақын деп көрсетті. Төмендегі кладограмма 2010 жылы Скотт Сэмпсон және авторлар тобының зерттеуіне сәйкес Arrhinoceratops филогенезиясын көрсетеді.

Палеобиология

Арриноцератоптар жазғы жылы, қысқы салқын болатын ылғалды жағалау аймағында өмір сүрген. Олар Альбертозаврдың жемтігіне айналған болуы мүмкін. Арриноцератопс, барлық кератопсиялар сияқты, шөппен қоректенетін жануар болған. Бор дәуірінде гүлді өсімдіктер "географиялық тұрғыдан шектелген" болғандықтан, бұл динозавр сол дәуірдің басым өсімдіктерімен: папоротниктермен, цикадтармен және қылқан жапырақты ағаштармен қоректенген болуы мүмкін. Ол өткір кератопсиялық мүсігімен жапырақтарды немесе қылқан жапырақтарды шағып алып жеген. Оның қоныс орыны тығыз орманды болған.