Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрылысы жойылған динозаврлар туысы
Extinct genus of dinosaurs
Конхораптор (conch plunderer – "қондырша тонаушысы" деген мағынада) – шамамен 70 миллион жыл бұрын Азияда, Кейі Крестацеойл дәуірінде өмір сүрген овирапторид динозаврлар туысы. Ол Моңғолияның Барун-Гойот және Немегт құралымдарынан белгілі.
Conchoraptor (meaning "conch plunderer") is a genus of oviraptorid dinosaurs that lived in Asia during the Late Cretaceous epoch, about 70 million years ago. It is known from the Barun Goyot and Nemegt formations of Mongolia.
Ашылу
1971 жылы поляк-монғол экспедициясы алғаш рет ерте мастрихт дәуіріне жататын Немегт формациясының Hermiin Tsav қызыл төсектерінде тапқанда, ғалымдар Конхорапторды жас Овираптор деп ойлады және жануардың жоғалған қыры (жотасы) жыныстық жетілуіне жеткенде өсе бастауы мүмкін еді. Бірнеше қаңқаны жан-жақты зерттеу Конхораптордың жаңа туысқа жататындығын көрсетті. Конхораптордың қолы ғалымдардың оны Овираптордан бөліп қарауының маңызды себебі болды. Анатомиялық тұрғыдан қарағанда, оның қолы Ажанцингения мен Овираптордың арасындағы эволюциялық кезең секілді көрінді, бұл осы жануардың белгілі бір түрге жатпайтынын анық көрсетті. Бұл жаңа туыстың типтік түрі – Conchoraptor gracilis – 1986 жылы Барсболд сипаттап, атады. Туыс атауы грек тіліндегі "konkhè" ("моллюск") және латын тіліндегі "raptor" ("тоналған") сөздерінен алынған. Бұл атау Барсболдтың овирапторидтердің дәстүрлі түрде ойлағандай, негізінен жұмыртқаларды аулаудың орнына, моллюскалармен қоректенуге бейімделген болуы мүмкін деген болжамын көрсетеді. Кейіннен осы түрге екі ондаған мысал ресми түрде жатқызылды.
When first discovered in the Red Beds of Hermiin Tsav of the Early Maastrichtian Nemegt Formation by a Polish Mongolian expedition in 1971, scientists believed that Conchoraptor was a juvenile Oviraptor and that the animal's missing crest would have begun to grow when the animal reached sexual maturity. Further study of multiple skeletons showed that Conchoraptor belonged to a new genus. The hands of Conchoraptor were a major reason scientists decided to split it off from Oviraptor. Anatomically the hands seemed to be an evolutionary intermediate between those of Ajancingenia and Oviraptor, making it obvious that this animal was not a member of a known species. The type species of this new genus, Conchoraptor gracilis, was described and named by Barsbold, in 1986. The generic name is derived from Greek konkhè, "mussel", and Latin raptor, "plunderer". This name reflects Barsbold's hypothesis that oviraptorids, rather than preying primarily upon eggs as had been traditionally thought, may have been specialized to feed on mollusks. About two dozen specimens were formally referred to the species later.
Сипаттама
Конхораптор кішкентай динозавр болды, ұзындығы шамамен 1–2 метр (3,3–6,6 фут) аралығында. Көптеген басқа овирапторидтерден айырмашылығы, Конхораптордың басында шошақ болмаған. Туыстары сияқты, оның да тістері болмады. Тістердің орнына, овирапторидтерде молюск қабықшаларын ұрып-соғуға бейімделген күшті тұмсықтар болған.
Conchoraptor was a small dinosaur, only 1–2 meters (3.3 6.6 feet) in length. Unlike many other oviraptorids, Conchoraptor lacked a head crest. Like its relatives, it lacked teeth. Instead of teeth, oviraptorids had powerful beaks, possibly adapted to crushing mollusk shells.
Жіктеу
1986 жылы Барсбольд Conchoraptorды Oviraptoridae тұқымдасына жатқызды. Жақындағы талдаулар оның Ingeniinae (қазір Heyuanninae) овирапторидтердің кіші туысының мүшесі болғанын көрсетті. Төмендегі кладограмма Fanti және авторлардың 2012 жылғы талдауына сәйкес келеді.
Conchoraptor was by Barsbold assigned to the Oviraptoridae in 1986. Recent analyses show it was a member of the oviraptorid subfamily Ingeniinae (now Heyuanninae). The cladogram below follows an analysis by Fanti et al., 2012.
Сезім мүшелері
Екі құлақтың ішкі байланыстары резонанс камерасы ретінде жұмыс істеп, естуді жақсартты.
Internal connections between both ears functioned as resonance chambers and improved hearing.
Тамақтандыру
Бастапқыда Конхораптордың негізгі тамақтануы моллюскалардан тұратын деген ұсыныс болған. Бірақ 2022 жылы Конхораптордың тістеу күшін зерттеу және оны Инцизивозавр, Цитипати және Хан сияқты басқа овираптозаврлармен салыстыру, Конхораптордың өте күшті тістеу күші болғанын көрсетті. Овираптозаврларда байқалатын орташа жақ ашылуы топтың көпшілігі шөппен қоректенгенін көрсетеді, алайда олар орнитомимозаврлар мен теризинозаврлар сияқты ортадағы басқа шөп жейтін тероподтарға қарағанда әлдеқайда қатты немесе әртүрлі өсімдіктермен қоректенгені анық. Зерттеулер овираптозаврлардың күшті тістейтін, кең спектрлі немесе арнайыланған жануарлар болғанын, олар дене мөлшері және бас сүйегінің функциясы бойынша экологиялық нишаны бөліскенін көрсетеді.
Originally it was suggested that Conchoraptor had a diet that primarily consisted of mollusks. A 2022 study of the bite force of Conchoraptor and comparisons with other oviraptorosaurs such as Incisivosaurus, Citipati, and Khaan instead suggests that Conchoraptor had a very strong bite force. The moderate jaw gape seen in oviraptorosaurs is indicative of herbivory in the majority of the group, but it is clear they were likely feeding on much tougher or more various types of vegetation than other herbivorous theropods in their environment, such as ornithomimosaurs and therizinosaurs were able to. The examinations suggest oviraptorosaurs may have been powerful biting generalists or specialists that partook of niche partitioning both in body size and cranial function.
Палеоорталық
Моңғолияның Немегт формациясы соңғы креда кезеңінің Маастрихт сатысына, шамамен 70-66 миллион жыл бұрын қарайды деп есептеледі. Соңғы креда кезеңінде қазіргі Немегт формациясы орналасқан жер құрғақ, құм төбелері мен үзіліс-үзіліс болатын өзендерге ие болған. Бұл жақын орналасқан Джадохта формациясынан сәл жас, және көбірек ылғалды болған сияқты. Конхораптор Авимимус және Номингия сияқты басқа овираптозаврлармен, сондай-ақ Точизавр және Занабазар сияқты троодонтидтермен, Алиорамус және Тарбозавр сияқты тираннозавридтермен мекен еткен. Орнитисхиандарға Гомалоцефале мен Преноцефале пахицефалозаврлары, Сауролофус хадрозавриді, Сайхания мен Тархия анкилозаврлары кіреді.
The Nemegt Formation of Mongolia, is estimated to date back to the Maastrichtian stage, between 70 and 66 million years ago of the Late Cretaceous period. During the Late Cretaceous period, the land that is now the Nemegt Formation had an arid environment with fields of sand dunes and only intermittent streams. It is slightly younger than the nearby Djadochta Formation, and seems to have been slightly wetter. Conchoraptor shared its habitat with other oviraptorosaurs including Avimimus and Nomingia, other theropods include troodontids such as Tochisaurus and Zanabazar, the tyrannosaurids Alioramus and Tarbosaurus. Ornithischians include the pachycephalosaurs Homalocephale and Prenocephale, the hadrosaurid Saurolophus, the ankylosaurs Saichania and Tarchia.