Кіріспе

Теропод динозаврлар туысы орта креда кезеңінен.

Deltadromeus ("дельта жүгіруші" деген мағынаны білдіреді) – Марокконың Ауфус формациясынан табылған теропод динозаврлар туысы. Deltadromeus-тің жіктелуі бастапқы сипаттамасынан бері өзгеріп келе жатыр. 2016 жылы Оңтүстік Америкадағы Gualicho shinyae деген тероподтың Deltadromeus-пен көптеген ұқсастықтары анықталды. Gualicho-ның филогенетикалық орнына байланысты, Deltadromeus неовеноторид карнозавр, тираннозавроид немесе базальдық коэлурозавр болуы мүмкін, егер оның Gualicho-мен тығыз байланысы расталса. Басқа зерттеулер оны кератозаврлардың бірі, атап айтқанда Noasauridae отбасының мүшесі деп қарастырды.

Сипаттама

Deltadromeus agilis (музейлік каталог нөмірі SGM Din2) холотипі – бұл жануардың жартылай қаңқасы, оның ұзындығы шамамен өлшенген. Тірі жануардың салмағы шамамен 1050 килограмм, яғни императорлық тоннадан сәл артық болғаны бағаланды. Бірқатар үлгілер (IPHG 1912 VIII каталогында тіркелген) бастапқыда Эрнст Штромер Bahariasaurus-пен бір түрге жатады деп есептеген, бірақ 1996 жылы Пол Серено оларды Deltadromeus-қа жатқызды. Олардың үлкен жеке тұлғадан шыққандығы саналды, олардың фемуры (жоғарғы жамбас сүйегі) голотиптің фемурынан ұзындығы 0,7 метрден асты, ал голотиптің фемуры болмады. Егер бұл үлгілер Deltadromeus-қа дұрыс жатқызылса, онда осы туыстың өкілдерінің ұзындығы Тираннозавр рекс-тің шамамен мөлшеріне дейін жете алатынын көрсетер еді. Deltadromeus қаңқасы Carcharodontosaurus, Spinosaurus және Bahariasaurus сияқты алып тероподтардың қаңқаларымен бірге табылған, олар Deltadromeus-пен синоним болуы мүмкін. Deltadromeus және Bahariasaurus-тың бас сүйектері табылған жоқ, ал «Deltadromeus» деп белгіленген етпек тістер тас дүкендерінде сатылатын болса да, олардың шынымен осы жануардан келгенін анықтау мүмкін емес. Кейбіреулер оны көнерек түрге жатқызып, мүмкін, примитивті кератозаврлар Elaphrosaurus және Limusaurus-пен байланысты деп санайды. 2016 жылы жарияланған ноазавридтердің туыстығын толық зерттеуде бұл екі түсіндірме де негізінен дұрыс екені анықталды, Deltadromeus, Limusaurus және Elaphrosaurus Noasauridae құрамына кіреді. 2017 жылы Limusaurus-тағы онтогенетикалық өзгерістерді және филогенетикалық талдауларға жас таксондардың әсерін сипаттаған мақала, Gualicho немесе Aoniraptor-ды қамтымағанына қарамастан, Limusaurus үлгісіне қарамастан, Deltadromeus-ты әр талдауда ноазаврид ретінде көрсетті. Мақала авторларының пікірінше, Gualicho, Aoniraptor, Deltadromeus және мегарапторлардың филогенетикалық орнын анықтау қазіргі тераподтар жүйелемесіндегі ең маңызды мәселелердің бірі болып табылады. 2020 жылы Кем Кем тобының геологиясы мен фаунасын қарау кезінде Deltadromeus та ноазаврид деп саналды. Aoniraptor-ды талдау кезінде, ол Gualicho-мен бір түр болуы мүмкін, Deltadromeus Aoniraptor және Bahariasaurus-пен бірге, әлі жақсы зерттелмеген мегарапторидтік тираннозауроидтардың кладын құрайтыны анықталды, ол Megaraptoridae-ден ерекшеленеді. 2018 жылы Порфири және басқалар жасаған зерттеу Gualicho және мегарапторлардың Neovenatoridae және Tyrannosauroidea-дан тыс базалық целурозаврлар екенін көрсетті. Алайда бұл зерттеуге Deltadromeus кірмеген. Төмендегі кладограмма 2016 жылғы Gualicho талдауын Себастьян Апестегуиа, Натан Д. Смит, Рубен Хуарес Вальери және Питер Дж. Маковикки жүргізді.