Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эзоптың "Қарға мен құмыра" мысалы – Перри индексінде 390 нөмірмен тіркелген Эзоптың мысалдарының бірі. Ол қарғалардың мінез-құлқына жасалған ежелгі байқауларды қамтиды, ал жақындағы ғылыми зерттеулер бұл мінез-құлықтың мақсатқа бағытталған екенін және жай ғана құралдық үйренудің нәтижесі емес, себеп-салдар туралы білімді көрсететінін растады.
Aesop's fable
The Crow and the Pitcher is one of Aesop's Fables, numbered 390 in the Perry Index. It relates ancient observation of corvid behaviour that recent scientific studies have confirmed is goal directed and indicative of causal knowledge rather than simply being due to instrumental conditioning.
Аңыз және оның моральдық мәні
Бұл аңыз біздің заманымыздың бірінші ғасырында грек ақыны Бианордың өлеңіне айналды, 2-ғасырдағы псевдо Досифей аңыздар жинағына енгізілді, ал кейіннен 4-5-ші ғасырлардағы Авианның латын өлеңдер жинағында пайда болды. Бұл аңыздың ежелгі және орта ғасырлардағы тарихы А. Э. Райттың «Hie lert uns der meister: Latin Commentary and the Germany Fable» еңбегінде сипатталған. Оқиға сусаған қарғаның суы бар, бірақ оның мұңқасы жетпейтін құмыраға тап келуі туралы. Оны итеруге тырысқаннан кейін, құс біртіндеп құмдарды тастайды, су құмыраның жоғары жағына дейін көтеріліп, оның ішуіне мүмкіндік береді. Авиан өз баяндамасында тапқырлықтың маңыздылығын атап көрсететін моральдық тұжырыммен аяқтайды: «Бұл аңыз бізге ойлылықтың күштен артық екенін көрсетеді». Оқиғаны айтушылардың басқалары қарғаның табандылығын баса көрсетеді. Фрэнсис Барлоудың басылымында «Қажеттілік – өнертабыстың анасы» деген мақал оқиғаға қатысты қолданылады, ал 20-ғасырдың басындағы қайта баяндамада «Егер ниет болса, жол табылады» деген мақал келтіріледі. Аңыздың көркемдік қолданылуы Рим дәуіріне дейін жете алады, себебі сақталған мозаикалардың бірі қарға мен құмыра туралы оқиғаны бейнелейді деп саналады. Қазіргі замандағы нұсқаларына 18-19 ғасырлардағы ағылшын плиткалары және Коннектикут мектебі үшін жасалған Джастин С. Груэллдің (1889–1978) америкалық қабырғалық суреті кіреді. Бұл және аңыздар кітабындағы иллюстрациялар жаңалыққа көп орын қалдырмады. Ең көп әртүрлілік ыдыстың түрінде байқалады, ол ғасырлар бойы қарапайым қыш құмырадан бастап күрделі грек құмыраларына дейін өзгеріп келді. Кейіннен бұл аңыз Говард Дж. Басс «Эзоптан аңыздар» (2002) атты шығармасының төртінші бөлігі ретінде музыкаға алынды.
The fable is made the subject of a poem by the first century CE Greek Poet Bianor, was included in the 2nd century fable collection of pseudo Dositheus and later appears in the 4th–5th century Latin verse collection by Avianus. The history of this fable in antiquity and the Middle Ages is tracked in A. E. Wright's Hie lert uns der meister: Latin Commentary and the Germany Fable. The story concerns a thirsty crow that comes upon a pitcher with water at the bottom, beyond the reach of its beak. After failing to push it over, the bird drops in pebbles one by one until the water rises to the top of the pitcher, allowing it to drink. In his telling, Avianus follows it with a moral that emphasises the virtue of ingenuity: "This fable shows us that thoughtfulness is superior to brute strength." Other tellers of the story stress the crow's persistence. In Francis Barlow's edition the proverb 'Necessity is the mother of invention' is applied to the story while an early 20th century retelling quotes the proverb 'Where there's a will, there's a way'. Artistic use of the fable may go back to Roman times, since one of the mosaics that has survived is thought to have the story of the crow and the pitcher as its subject. Modern equivalents have included English tiles from the 18th and 19th centuries and an American mural by Justin C. Gruelle (1889–1978), created for a Connecticut school. These and the illustrations in books of fables had little scope for invention. The greatest diversity is in the type of vessel involved and over the centuries these have varied from a humble clay pot to elaborate Greek pitchers. The fable was later set to music by Howard J. Buss as the fourth item in his "Fables from Aesop" (2002).
Ғылымдағы аңыз
Римдік натуралист Плиний Үлкені бұл оқиғаның нақты өмірдегі қарғалардың мінез-құлқынан көрініс тапқанын бірінші болып айтқан. 2009 жылдың тамызында Current Biology журналында жарияланған зерттеу көрсеткендей, қарғалардың туысы – қарақастар да ұқсас жағдайға тап болғанда, аңызғы қарға сияқты әрекет етеді. Этолог Никола Клейтон да аңызды бастау нүктесі ретінде алып, басқа қарғалардың ондағы ойлау қабілетін көрсетуге қабілетті екенін анықтады. Еуразиялық сұңқарлар су деңгейін көтеру үшін су құмырасына тастарды тастай алады. Келесі зерттеулер құстардың құмырада сұйық болуы керек екенін, ал тасталған заттардың батып, жүзбеуін түсінгенін көрсетті. Жаңа Каледония қарғалары да осыған ұқсас әрекет етеді, бірақ батыс шөптесін қарғалары мұндай тапсырманы орындай алмайды. Бұл зерттеулер құстардың интеллектуалдық қабілеттері туралы білімді кеңейтті; Еуразиялық сұңқардың жабайы табиғатта немесе тұтқындықта құралдарды қолданғаны бұрын ғылыми тұрғыдан байқалмаған еді. Зерттеулер сонымен қатар физикалық танымның қарғалар отбасында бұрынғыдай кеш емес, ертерек дамығанын көрсетті, себебі жақын туыс емес қарғалар мен қара қазқарлардың ақыл-ой сынақтарында жоғары нәтижелер көрсеткені белгілі болды, ал кейбір түрлері құстардың IQ шкаласында көшбасшылықты иеленді және құралдарды пайдалану жақсы құжатталған. Қарғалармен байланысы жоқ, үлкен құйрықты қарлығаштар да өте жақсы мінез-құлық икемділігінің арқасында бұл сынақтан өтеді. Мұндай құралдарды пайдалану үлкен маймылдарда да байқалды, ал зерттеушілер өздерінің нәтижелері мен аңыз арасындағы ұқсастықты атап өтті.
The Roman naturalist Pliny the Elder is the earliest to attest that the story reflects the behaviour of real life corvids. In August 2009, a study published in Current Biology revealed that rooks, a relative of crows, do just the same as the crow in the fable when presented with a similar situation. The ethologist Nicola Clayton, also taking the fable as a starting point, found that other corvids are capable of the thinking demonstrated there. Eurasian jays were able to drop stones into a pitcher of water to make the water level rise. Further research established that the birds understood that the pitcher must contain liquid rather than a solid for the trick to work, and that the objects dropped in must sink rather than float. New Caledonian crows perform similarly, but Western scrub jays appear to fail. The findings have advanced knowledge of bird intelligence; the Eurasian jay had not been scientifically observed to use tools either in the wild or in captivity before. The research also indicated that physical cognition evolved earlier in the corvid family than previously thought as the not closely related crows and ravens were already known to score highly on intelligence tests, with certain species topping the avian IQ scale and tool use is well documented. Unrelated birds, the great tailed grackles, also pass the test due to remarkable behavioral flexibility. Such tool use has been observed in great apes as well and the researchers were quoted as drawing a parallel between their findings and the fable.