Кіріспе

Еуропалық халық ертегісі. Тас шұпа – аштыққа тап болған бейтаныс адамдар қала тұрғындарын бірлесіп тамақ жасау үшін әрқайсысынан азын-азын тамақтарын беруге көндіретін еуропалық халық ертегісі. Әр түрлі нұсқаларда тас орнына басқа да жеуге жарамсыз заттар қолданылады, сондықтан бұл ертегі балта шұпасы, түйме шұпасы, шеге шұпасы, бұранда шұпасы және ағаш шұпасы деген аттармен де белгілі.

Әңгіме

Кейбір саяхатшылар бір ауылға келіп, бір-ақ бос қазанмен келеді. Олар келгенде, ауыл тұрғындары ашарған саяхатшылармен азық-түліктерін бөлісуге құштар емес. Содан кейін саяхатшылар өзенге барып, қазанды сумен толтырып, ірі тас тастап, отқа қояды. Бір ауыл тұрғыны қызығып, не істеп жатқандарын сұрайды. Саяхатшылар "тас сорпа" жасап жатырмыз дейді, оның дәмі тамаша және оны ауыл тұрғынымен бөлісуге қуанышты, бірақ дәмді жақсарту үшін аздап қосымша ингредиенттер қажет. Сорпадан дәм татуға ниетті ауыл тұрғыны бірнеше морковьтан айнымайды, сонымен олар сорпаға салады. Тағы бір ауыл тұрғыны келіп, қазан туралы сұрайды, саяхатшылар тағы да толыққанды дәміне жете қоймаған тас сорпалары туралы айтады. Көбірек ауыл тұрғындары келіп, әрқайсысы картоп, пияз, капуста, бұршақ, сельдерей, помидор, жүгері, ет (мысық, шошқа және сиыр еті), сүт, май, тұз және бұрыш сияқты ингредиенттер қосады. Соңында, тас (жеуге жарамсыз болғандықтан) қазаннан алынып, саяхатшылар мен ауыл тұрғындары бірге дәмді әрі қоректі сорпаның тамашасын көреді. Саяхатшылар ауыл тұрғындарын алдап, олардан тамақ алып, айналып келгенде, оны дәмді тағамға айналдырып, оны осы тағамды сыйлағандармен бөліседі.

Мәдени және тарихи сілтемелер

Арне-Томпсон-Утер аңыз-әңгімелер жіктеу жүйесінде осы әңгіме мен оның түрлері 1548-ші типке жатады.

Фильм

Fandango (1985) фильмінде Stone Soup тақырыбымен байланысты, соңына қарай үйлену тойының эпизоды бар. Басты кейіпкерлер үйлену тойын өткізуі керек, бірақ олардың жеткілікті қаражаты жоқ. Сондықтан олар Техас штатының шағын, тыныш қаласының басты көшесіне жұмыс үстелін қойып, оны тазалап, көшеден өтетін адамдарды тойға шақырады. Олар кейіпкерлердің кешіккен ас дайындаушылар және шампан машинасы апатқа ұшырағаны туралы әңгімелер құрастырғанда, қала тұрғындары уақыты мен ресурстарын бөлісіп, нәтижесінде керемет үйлену тойы болады.

Музыка

Шел Сильверштейннің "Құдіретті шұба тас" атты әнінде осы оқиғаның бір нұсқасы келтірілген. Бобби Бере әнін Lullabys, Legends and Lies (1973) альбомына қосты. Dr. Hook & the Medicine Show тобы да әнді Belly Up! (1973) альбомында пайдаланды. Том Чапин мен Джон Форстер жазған оқиғаның нұсқасы Чапиннің Mother Earth (1990) альбомында бар. 'Stone Soup' – британдық әртіс Мосс (ә.і.с. Бернард Мосс) Pork Recordings лейблынан 2001 жылдың қараша айында шығарған альбом (каталог нөмірі PORK 091).

Теледидар

Джим Хенсонның "Қиын әңгіме" сериясында "Қиын әңгіме" деп аталатын бір әңгіме бар, онда Қиын әңгімешінің өзі (Джон Херт ойнады) басты кейіпкер. Басында ол бір сарайға келеді, онда тамақ сұрап жалбарынған адамды сыртқа шығарады. Ол патшаның аспазшысын тас шұба жасауға алдап жібереді. Халықты қуанышпен тойдырғаннан кейін, аспаз не болғанын түсінеді және патшадан әңгімешіні майға қайнатуға рұқсат беруін сұрайды, бірақ патша оған бір жыл бойы күн сайын бір әңгіме айтудың орнына шығу жолын ұсынады. PBS Kids шоуының "Between the Lions" бағдарламасында оқиғаның оқылып жатқан нұсқасы бар эпизод көрсетілді. Бұл нұсқада бейтаныс адамдар ғарышкерлермен алмастырылды. Бұл ертегі "Венгрия халық ертегілері" шоуының бір бөлімі ретінде бейімделген. 1982 жылы ертегідегі орыс нұсқасына негізделген совет мультфильмі түсірілді. "Жоғалғандардың жері" (1974 жылғы телесериал) 1-ші маусым, 14-ші эпизод "Тас шұба" деп аталады, онда Маршал (әке) тас шұба арқылы балаларын кешкі асқа арналған заттарды жинауға көмектесуге итермелейді. Та шұбаға сақалды айдаһарды (игуана деп аталады) әкеледі, бірақ екінші маусымда пакунилер вегетариандық екені айтылады. "Little House on the Prairie" 8-ші маусымы, 13-ші бөлім "Тас шұба" деп аталады және осы оқиғаның тақырыбы болып табылады. "Robot Chicken" 9-шы маусым, 13-ші эпизод "Gimme That Chocolate Milk" деп аталады және бұл астарлы әңгімені мазақтайтын қысқа скеч бар. Онда ауыл тұрғындары "ортақ ұятты" жасыру үшін оларды алдау арқылы бөлісуге көндірген бейтаныс адамды өлтіреді. "Жолшы өлілер" 10-шы маусымы, 21-ші бөлімде Кэрол "Тас шұба" әңгімесін еске алады.

Бақытты темір балық

"Бұйра шұпағы" әңгімесінің қазіргі заманғы нұсқасы Камбоджада темір тапшылығынан туындайтын анемияны жеңілдетуге көмектеседі. "Бақытты темір балық" – көптеген ауыл тұрғындары бақытты деп есептейтін "Трай Кантроп" балығының пішіндегі шойын бұйым. Қайнап тұрған қазанға салынғанда, темірдің жеткілікті мөлшері сұйықтыққа еріп, анемияның кейбір түрлерін алдын алу үшін қажетті микроэлементтерді қамтамасыз етеді.

Әскери тактика

АҚШ армиясының генералы Джордж С. Паттон шабуылдық операцияларға жоғары тұрғандардың ресми мақұлдамасына қарамастан, шабуылдар үшін ресурстарды алудың "тасқа сорпа жасау әдісі" туралы айтқан. Әскери контексте ол қарсылық күтілетін жерлерге, көрінеу барлау миссияларымен бірліктерді алға жіберді. Жаудың қарсылығына "көзсіз" тап болған Паттон кейіннен барлаушыларына қолдау сұрады, ал бұл миссиялар ақырында шағын масштабты сынау шабуылдарына айналды. Содан кейін, толыққанды шайқас басталғаннан кейін, Паттон (немесе жедел шешім қабылдап) күштердің батқандығы немесе шегіне алмауы себептерін келтіре отырып, жаудың қарсылығын қоршауға немесе толық күшпен шабуылға өтініш білдірді. Ол мұны Сицилия шайқасында, Палермоға шабуыл жасау кезінде, сондай-ақ Солтүстік-Батыс Еуропа кампаниясында, Мецке жақын жерде, оның 3-ші армиясы "Market Garden" операциясы кезінде ресми түрде тоқтатылғанда қолданды.

Орны

Ослодағы Карл Йохан көшесінде орналасқан үлкен бассейн, «Кристиания Спигерверк» («Кристиания шеге зауыты») болат компаниясының қаржыландыруымен салынған, әдемі әңгімеге байланысты оны әзілде Spikersuppa («Шеге сорпасы») деп атайды.