Еуропалық халық ертегісі: Аштыққа ұшыраған саяхатшылар қала тұрғындарынан азық-түлік бөлісіп, дәмді сорпа жасауға көндіреді. Тас сорпа, балта сорпа тағы да басқа.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еуропалық халық ертегісі. Тас шұпа – аштыққа тап болған бейтаныс адамдар қала тұрғындарын бірлесіп тамақ жасау үшін әрқайсысынан азын-азын тамақтарын беруге көндіретін еуропалық халық ертегісі. Әр түрлі нұсқаларда тас орнына басқа да жеуге жарамсыз заттар қолданылады, сондықтан бұл ертегі балта шұпасы, түйме шұпасы, шеге шұпасы, бұранда шұпасы және ағаш шұпасы деген аттармен де белгілі.
European folk story
Stone Soup is a European folk story in which hungry strangers convince the people of a town to each share a small amount of their food in order to make a meal. In varying traditions, the stone has been replaced with other common inedible objects, and therefore the fable is also known as axe soup, button soup, nail soup, bolt soup, and wood soup.
Әңгіме
Кейбір саяхатшылар бір ауылға келіп, бір-ақ бос қазанмен келеді. Олар келгенде, ауыл тұрғындары ашарған саяхатшылармен азық-түліктерін бөлісуге құштар емес. Содан кейін саяхатшылар өзенге барып, қазанды сумен толтырып, ірі тас тастап, отқа қояды. Бір ауыл тұрғыны қызығып, не істеп жатқандарын сұрайды. Саяхатшылар "тас сорпа" жасап жатырмыз дейді, оның дәмі тамаша және оны ауыл тұрғынымен бөлісуге қуанышты, бірақ дәмді жақсарту үшін аздап қосымша ингредиенттер қажет. Сорпадан дәм татуға ниетті ауыл тұрғыны бірнеше морковьтан айнымайды, сонымен олар сорпаға салады. Тағы бір ауыл тұрғыны келіп, қазан туралы сұрайды, саяхатшылар тағы да толыққанды дәміне жете қоймаған тас сорпалары туралы айтады. Көбірек ауыл тұрғындары келіп, әрқайсысы картоп, пияз, капуста, бұршақ, сельдерей, помидор, жүгері, ет (мысық, шошқа және сиыр еті), сүт, май, тұз және бұрыш сияқты ингредиенттер қосады. Соңында, тас (жеуге жарамсыз болғандықтан) қазаннан алынып, саяхатшылар мен ауыл тұрғындары бірге дәмді әрі қоректі сорпаның тамашасын көреді. Саяхатшылар ауыл тұрғындарын алдап, олардан тамақ алып, айналып келгенде, оны дәмді тағамға айналдырып, оны осы тағамды сыйлағандармен бөліседі.
Some travelers come to a village, carrying nothing more than an empty cooking pot. Upon their arrival, the villagers are unwilling to share any of their food stores with the very hungry travelers. Then the travelers go to a stream and fill the pot with water, drop a large stone in it, and place it over a fire. One of the villagers becomes curious and asks what they are doing. The travelers answer that they are making "stone soup", which tastes wonderful and which they would be delighted to share with the villager, although it still needs a little bit of garnish, which they are missing, to improve the flavor. The villager, who anticipates enjoying a share of the soup, does not mind parting with a few carrots, so these are added to the soup. Another villager walks by, inquiring about the pot, and the travelers again mention their stone soup which has not yet reached its full potential. More and more villagers walk by, each adding another ingredient, like potatoes, onions, cabbages, peas, celery, tomatoes, sweetcorn, meat (like chicken, pork and beef), milk, butter, salt and pepper. Finally, the stone (being inedible) is removed from the pot, and a delicious and nourishing pot of soup is enjoyed by travelers and villagers alike. Although the travelers have thus tricked the villagers into sharing their food with them, they have successfully transformed it into a tasty meal which they share with the donors.
Мәдени және тарихи сілтемелер
Арне-Томпсон-Утер аңыз-әңгімелер жіктеу жүйесінде осы әңгіме мен оның түрлері 1548-ші типке жатады.
In the Aarne–Thompson–Uther folktale classification system, this tale and set of variants is type 1548.
Фильм
Fandango (1985) фильмінде Stone Soup тақырыбымен байланысты, соңына қарай үйлену тойының эпизоды бар. Басты кейіпкерлер үйлену тойын өткізуі керек, бірақ олардың жеткілікті қаражаты жоқ. Сондықтан олар Техас штатының шағын, тыныш қаласының басты көшесіне жұмыс үстелін қойып, оны тазалап, көшеден өтетін адамдарды тойға шақырады. Олар кейіпкерлердің кешіккен ас дайындаушылар және шампан машинасы апатқа ұшырағаны туралы әңгімелер құрастырғанда, қала тұрғындары уақыты мен ресурстарын бөлісіп, нәтижесінде керемет үйлену тойы болады.
The film Fandango (1985) contains a wedding sequence towards the end which builds on the Stone Soup theme. The protagonists need to hold a wedding ceremony, but they lack the necessary funds. Therefore, they set up a folding card table by the main street of a sleepy Texas town, dust it off, and invite passersby to come to the wedding. As they concoct stories of delinquent caterers and crashed champagne trucks, the friendly townspeople contribute their time and resources, the result being a magical wedding ceremony.
Музыка
Шел Сильверштейннің "Құдіретті шұба тас" атты әнінде осы оқиғаның бір нұсқасы келтірілген. Бобби Бере әнін Lullabys, Legends and Lies (1973) альбомына қосты. Dr. Hook & the Medicine Show тобы да әнді Belly Up! (1973) альбомында пайдаланды. Том Чапин мен Джон Форстер жазған оқиғаның нұсқасы Чапиннің Mother Earth (1990) альбомында бар. 'Stone Soup' – британдық әртіс Мосс (ә.і.с. Бернард Мосс) Pork Recordings лейблынан 2001 жылдың қараша айында шығарған альбом (каталог нөмірі PORK 091).
Shel Silverstein's song "The Wonderful Soup Stone" tells a version of this story. Bobby Bare included the song on his album Lullabys, Legends and Lies (1973). and Dr. Hook & the Medicine Show included the song on their album Belly Up! (1973). A version of the tale written by Tom Chapin and John Forster appears on Chapin's album Mother Earth (1990). 'Stone Soup' – an album released in November 2001 by the UK artist Moss (a. k. a. Bernard Moss) on Pork Recordings (catalogue ref. PORK 091).
Теледидар
Джим Хенсонның "Қиын әңгіме" сериясында "Қиын әңгіме" деп аталатын бір әңгіме бар, онда Қиын әңгімешінің өзі (Джон Херт ойнады) басты кейіпкер. Басында ол бір сарайға келеді, онда тамақ сұрап жалбарынған адамды сыртқа шығарады. Ол патшаның аспазшысын тас шұба жасауға алдап жібереді. Халықты қуанышпен тойдырғаннан кейін, аспаз не болғанын түсінеді және патшадан әңгімешіні майға қайнатуға рұқсат беруін сұрайды, бірақ патша оған бір жыл бойы күн сайын бір әңгіме айтудың орнына шығу жолын ұсынады. PBS Kids шоуының "Between the Lions" бағдарламасында оқиғаның оқылып жатқан нұсқасы бар эпизод көрсетілді. Бұл нұсқада бейтаныс адамдар ғарышкерлермен алмастырылды. Бұл ертегі "Венгрия халық ертегілері" шоуының бір бөлімі ретінде бейімделген. 1982 жылы ертегідегі орыс нұсқасына негізделген совет мультфильмі түсірілді. "Жоғалғандардың жері" (1974 жылғы телесериал) 1-ші маусым, 14-ші эпизод "Тас шұба" деп аталады, онда Маршал (әке) тас шұба арқылы балаларын кешкі асқа арналған заттарды жинауға көмектесуге итермелейді. Та шұбаға сақалды айдаһарды (игуана деп аталады) әкеледі, бірақ екінші маусымда пакунилер вегетариандық екені айтылады. "Little House on the Prairie" 8-ші маусымы, 13-ші бөлім "Тас шұба" деп аталады және осы оқиғаның тақырыбы болып табылады. "Robot Chicken" 9-шы маусым, 13-ші эпизод "Gimme That Chocolate Milk" деп аталады және бұл астарлы әңгімені мазақтайтын қысқа скеч бар. Онда ауыл тұрғындары "ортақ ұятты" жасыру үшін оларды алдау арқылы бөлісуге көндірген бейтаныс адамды өлтіреді. "Жолшы өлілер" 10-шы маусымы, 21-ші бөлімде Кэрол "Тас шұба" әңгімесін еске алады.
Jim Henson's The Storyteller series contains one tale called "A Story Short", in which the Storyteller himself (played by John Hurt) is the main character. In the beginning, he arrives at a castle where a man is thrown out for begging for food. He proceeds to trick the King's cook into making stone soup. After the people are happily fed, the cook realizes what has happened and pleads with the King to let him boil the Storyteller in oil, but the King instead offers a way out — to tell him a story every day for a year instead. The PBS Kids show Between the Lions featured an episode with a version of the story being read. In this version, the strangers were replaced by aliens. The tale was adapted as an episode of the show Hungarian Folktales. A Soviet cartoon based on the Russian variant of the tale was made in 1982. Land of the Lost (1974 TV series) Season 1, Episode 14 is entitled "Stone Soup" in which Marshal (the father) uses Stone Soup to get his children to help gather things for dinner. Ta brings a bearded dragon (called an iguana) to the soup, although the second season states that Pakuni are vegetarians. Little House on the Prairie Season 8, Episode 13 is entitled "Stone Soup" and has this story as its theme. Robot Chicken Season 9, Episode 13 is entitled "Gimme That Chocolate Milk" and has a short sketch making fun of this parable. In it, the villagers kill the stranger who tricked them into sharing in order to cover up their "communal embarrassment". The Walking Dead Season 10, Episode 21. Carol mentions the "Stone Soup" story.
Бақытты темір балық
"Бұйра шұпағы" әңгімесінің қазіргі заманғы нұсқасы Камбоджада темір тапшылығынан туындайтын анемияны жеңілдетуге көмектеседі. "Бақытты темір балық" – көптеген ауыл тұрғындары бақытты деп есептейтін "Трай Кантроп" балығының пішіндегі шойын бұйым. Қайнап тұрған қазанға салынғанда, темірдің жеткілікті мөлшері сұйықтыққа еріп, анемияның кейбір түрлерін алдын алу үшін қажетті микроэлементтерді қамтамасыз етеді.
A contemporary twist on "nail soup" helps relieve real world iron deficiency anemia in Cambodia. The Lucky Iron Fish is a cast iron bar in the shape of the "Try Kantrop" fish that many villagers consider lucky. When immersed into a simmering pot of soup, enough of the iron dissolves into the liquid to add the critical amounts of a trace nutrient needed to prevent certain types of anemia.
Әскери тактика
АҚШ армиясының генералы Джордж С. Паттон шабуылдық операцияларға жоғары тұрғандардың ресми мақұлдамасына қарамастан, шабуылдар үшін ресурстарды алудың "тасқа сорпа жасау әдісі" туралы айтқан. Әскери контексте ол қарсылық күтілетін жерлерге, көрінеу барлау миссияларымен бірліктерді алға жіберді. Жаудың қарсылығына "көзсіз" тап болған Паттон кейіннен барлаушыларына қолдау сұрады, ал бұл миссиялар ақырында шағын масштабты сынау шабуылдарына айналды. Содан кейін, толыққанды шайқас басталғаннан кейін, Паттон (немесе жедел шешім қабылдап) күштердің батқандығы немесе шегіне алмауы себептерін келтіре отырып, жаудың қарсылығын қоршауға немесе толық күшпен шабуылға өтініш білдірді. Ол мұны Сицилия шайқасында, Палермоға шабуыл жасау кезінде, сондай-ақ Солтүстік-Батыс Еуропа кампаниясында, Мецке жақын жерде, оның 3-ші армиясы "Market Garden" операциясы кезінде ресми түрде тоқтатылғанда қолданды.
US Army General George S. Patton referred to the "rock soup method" of acquiring resources for attacks in the face of official disapproval by his superiors for offensive operations. In the military context, he sent units forward, ostensibly on reconnaissance missions, where he knew resistance was to be met. "Surprised" at the enemy resistance, Patton would later request support for his scouts, and these missions eventually turned into small scale probing attacks. Then, once full combat had begun, Patton would request (or make the executive decision) to encircle or push full force against enemy resistance, under the rationale that the reinforcements were either bogged down or unable to retreat. He did this during the Battle of Sicily, in the advance on Palermo, and again in the campaign in northwest Europe, near Metz when his 3rd US Army was officially halted during Operation Market Garden.
Орны
Ослодағы Карл Йохан көшесінде орналасқан үлкен бассейн, «Кристиания Спигерверк» («Кристиания шеге зауыты») болат компаниясының қаржыландыруымен салынған, әдемі әңгімеге байланысты оны әзілде Spikersuppa («Шеге сорпасы») деп атайды.
A large pool located on Karl Johan street in Oslo, funded by the steel company Christiania Spigerverk ("Christiania Nail Factory"), is nicknamed Spikersuppa ("Nail Soup") as a humorous reference to the story.