Кіріспе
Ортағасырлық, аллегориялық, бельгиялық аңыздар циклі. Солтүстік-Батыс Еуропа әдебиетіндегі танымал цикл. Түлкі Рейнард – ортағасырлық аллегориялық голланд, ағылшын, француз және неміс аңыздарының әдеби циклі. Циклдің алғашқы сақталған нұсқалары 12 ғасырдың екінші жартысына жатады. Бұл жанр бүкіл орта ғасырлар бойы және ерте заманауи кезеңде кітаптар түрінде кең таралды. Әңгімелердің басты тақырыбы – басты кейіпкер Рейнард, антропоморфты қызыл түлкі, алдамшы. Оның оқиғалары көбінесе басқа антропоморфты жануарларды өз пайдасы үшін алдауға немесе олардың кек алу әрекеттерінен қашуға тырысуға байланысты. Оның басты жауы және құрбаны – оның ағасы, қасқыр Исенгрим (немесе Исенгрим). Рейнард кейінірек жазылған шығармаларда да кездеседі, бірақ негізгі әңгімелерді орта ғасырларда бірнеше авторлар жазған. Олар ортағасырлық әдебиеттің, мысалы, ақырық сүйіспеншілік туралы әңгімелер мен батырлар жырының пародиясы ретінде қарастырылады, сондай-ақ саяси және діни институттардың пародияс ретінде де қарастырылады. Арамшөпті түлкі Рейнард басқа сөйлейтін жануарлар (арыстан, аю, қасқыр, есек және т.б.) қоғамында өмір сүреді, бұл әңгімелерді жабайы эпосқа айналдырады. Бастапқы қолжазбалар көне француз тілінде жазылған, содан бері көптеген тілдерге аударылған. Дегенмен, Рейнард туралы әңгімелер Еуропаның түкпір-түкпірінен тараған және әрқайсысының өзіне тән ерекшеліктері бар. Әңгімелер қай жерде болса да, айналасындағы қоғамды бейнелеуге және абыройлы соттар сияқты қоғамдық құрылымдарды көрсетуге арналған. Авторлар оқиғаны айтуда еркіндікке ие болғанымен, сатираның бәрі де қатыгездік немесе зұлымдықпен жасалмайды. Адам және жануар кейпіне енетін кейіпкерлер көбінесе жоғары мәртебелі, ал өзгермейтін кейіпкерлер шаруалар болып табылады. Көп жағдайда оқырмандар Рейнардқа қатысты сезімдерін түсінеді, оның жағдайының өз өмірлерінен көп ерекшеленбейтінін байқайды, және бұл сезім ондаған жылдар бойы сақталады. Жануарларды ертегілердегі кейіпкерлер ретінде қолданудың кең таралғандығы моральдық тұрғыдан күмәнді мәселелерді қамтитын оқиғаларды түсінуді және қабылдауды жеңілдетеді. Түлкі Рейнард. Рейнард есімі Регинхардтан, «кеңесі берік» деген мағына беретін Рагинохардтан шыққан. Рейнард туралы әңгімелердің танымалдығының арқасында «ренард» сөзі латын тілінен шыққан «vulpēcula» сөзінен шыққан «goupil» деген ескі француз сөзін ығыстырып, «түлкі» деген француз тіліндегі стандартты сөз болып қалыптасты. Рейнард туралы әлемнің әртүрлі жерлерінде және әр түрлі уақытта жазылғандықтан, оның сыртқы түрінің оқиғаның табиғи ортасына сәйкес келуі жиі кездеседі. Оның терісі көбінесе камуфляж ретінде қолданылады, яғни әңгіме қарлы ландшафтта жазылған болса, оның терісі ақ, ал шөлді аймақтарда сары, ал орманды аймақтарда қызыл түсті болады. Шаңкең – әтеш. Беллин – қошқар. Мартин – маймыл, оның Монеке есімді ұлы болған, бұл сөз «маймыл» сөзінің шығу тегі болуы мүмкін.
the popular cycle in Northwest European literature
Reynard the Fox is a literary cycle of medieval allegorical Dutch, English, French and German fables. The first extant versions of the cycle date from the second half of the 12th century. The genre was popular throughout the Late Middle Ages, as well as in chapbook form throughout the Early Modern period. The stories are largely concerned with the main character Reynard, an anthropomorphic red fox, trickster figure. His adventures usually involve his deceiving other anthropomorphic animals for his own advantage or trying to avoid their retaliatory efforts. His main enemy and victim across the cycle is his uncle, the wolf, Isengrim (or Ysengrim). While the character of Reynard appears in later works, the core stories were written during the Middle Ages by multiple authors and are often seen as parodies of medieval literature such as courtly love stories and chansons de geste, as well as a satire of political and religious institutions. The trickster fox, Reynard, lives in a society of other talking animals (lion, bear, wolf, donkey, et cetera), making the stories a beast epic. The original copies were written in Old French, and have since been translated into many different languages. However, the tales of Reynard come from all across Europe and each retelling has details that are specific to its area. The tales, no matter where they take place, are designed to represent the society around them and include the structures of society around them such as a noble court. While the authors take many liberties with the story telling, not all of the satire is meant to be rude or malicious in intent. The characters who switch between human and animal form are often those of elite status, while the characters who don't change tend to be peasants. Often, the readers will find themselves able to empathize with Reynard. They find that the situations he is in are not often that different from their own lives, and this carries across the decades. The most common usage of animals as characters in tales has made it so the stories that touch on morally gray areas are easier to understand and accept. Reynard the Fox. The given name Reynard is from Reginhard, Raginohardus "strong in counsel". Because of the popularity of the Reynard stories, renard became the standard French word for "fox", replacing the old French word for "fox", which was goupil from Latin vulpēcula. Since Reynard has been written about in many different times and places across the world, it is not uncommon to see changes in his appearance to fit the natural surroundings of his story. His fur is often used as a camouflage, meaning if the story was written in a snowy landscape he will have white fur, or yellow fur for desert areas, in the wooded areas of forest he is depicted in red. Chanticleer the Cock
Bellin the Ram
Martin the Ape, who had a son named Moneke that may be source of the word monkey
Ортағасырлық Еуропаның фольклоры мен әдебиетінде
Жалпы, түлкілер дәстүрлі еуропалық фольклорда алаяқтар ретінде танымал. Рейнардтың ерекше кейіпі Лотарингия фольклорында пайда болды деп саналады, одан ол Франция, Германия және Бенлюкс елдеріне тарады. Рейнард туралы аңызды қайта баяндаудың 19 ғасырлық басылымында "неміс текті екеніне күмән жоқ" делінеді және басты кейіпкерді "тоғызыншы ғасырда өзінің түлкідей қасиеттерімен танымал болған Лотарингиялық Рейнардпен" байланыстыратын болжам айтылады. Джозеф Джейкобс Лотарингияда пайда болғандығын мойындап, Рейнард әңгімелерінде классикалық, неміс және "көне солтүстік халық аңыздары" элементтерін анықтайды. Якоб Гримм өзінің "Рейнхарт Фукс" (Берлин, 1834) еңбегінде "Түлкі мен қасқыр туралы әңгімелер франктарға төртінші, бесінші және алтыншы ғасырларда белгілі болған" деген этимологиялық негіздегі пікірге дәлел келтіреді. Он екінші және он үшінші ғасырларда Рейнард Түлкі туралы жиырма алты түрлі әңгіме бар. Одан да көп жазылған болуы мүмкін, бірақ бүгінге дейін осылар ғана жетті. Көптеген әңгімелер әртүрлі және аноним авторлардың туындылары, сондықтан оларды бір адам ғана жазған жоқ. Рейнардтың басты қамалы Маупертуис, ол дұшпандарынан жасырыну қажет болғанда оған қол жетімді. Кейбір әңгімелерде Рейнардтың жерлеу рәсімі суреттеледі, онда оның жаулары шындықтан алыс, көңілсіз жоқтаулар айтады және Рейнардтың өлімнен кейінгі кек алуы көрсетіледі. Рейнардтың әйелі Гермелин әңгімелерде пайда болады, бірақ белсенді рөл ойнамайды, алайда кейбір нұсқаларда ол Рейнард өлген деп есептелгенде қайтадан үйленеді, соның салдарынан ол кек алуды жоспарлаған адамдардың біріне айналады. Исенгрим (французша жазуы: Ysengrin) Рейнардтың ең жиі кездесетін қарсыласы және антигеройі, көбінесе одан ақылмен жеңіледі, бірақ кейде кек алады. Әрбір әңгіме бірнеше жанрды қамтиды, бұл оны жіктеуді қиындатады. Әңгімелерде көбінесе заманауи қоғамның тақырыптары, қасиеттерге, қажылыққа, мойындауға және крест жорықтарына сілтемелер кездеседі. Көптеген нұсқаларда Рейнардтың Есенгринмен, әңгімелердегі түлкінің тұрақты қарсыласымен күресі суреттеледі. Романтика жанрының басты кейіпкері көбінесе оқиғаға қатысады немесе әрекетке шақырылады, бұл көбінесе сыртқы күштердің әсерінен туындайды. XIII ғасырда француз тілі әдеби тіл ретінде қабылданды, және Орта ғасырларда көптеген шығармалар француз тілінде жазылды, соның ішінде Рейнард Түлкі туралы әңгімелер. Орта ғасырлардағы көптеген танымал шығармалар романтика жанрына жатады. Өлең толыққанды болғанымен, "Ван ден вос Рейнэрде" нақты аяқталуға ие емес. Пьер сияқты, автор туралы көшірмешінің алғашқы сөйлемдеріндегі сипаттамасынан басқа ештеңе белгісіз: Виллемнің жұмысы аңыздың стандартты нұсқаларының біріне айналды және голланд, неміс және ағылшын тілдеріндегі кейінірек бейімделулердің негізін қалады, соның ішінде Уильям Кэкстон, Гете және Ф. С. Эллис. Баспа машинасының ойдағыдай жұмыс істеуімен Рейнард Түлкі туралы әңгімелер танымал бола бастады және көптеген тілдерге аударылып, қайта жаңартылды. Рейнардтың әңгімелері әдеттегі қайта басып шығару мағынасына сәйкес келмейді, себебі әңгімелердің нақты хронологиясы жоқ. Бұл әңгімелердегі түпнұсқа беттердің көп бөлігі жоғалып кеткен, сондықтан әдеби өзгерістерді анықтау қиын, олар көп емес, баспа машинасының алғашқы күндерінен көрінетін типтік өзгерістерді ескермегенде.
19 ғасыр
Гётенің "Райнеке Фукс" – 1793 жылы жазылған және 1794 жылы алғаш рет жарияланған, он екі бөлімнен тұратын гексаметрлік өлең. Гете Рейнард материалдарын Иоганн Кристоф Готтшедтің (1752) 1498 жылғы "Reynke de vos" басылымынан бейімдеген. Фридрих Ницше 1889 жылғы "Бұт-бұттар түнеген түнекте" еңбегінде Түлкі Рейнардты диалектиктердің мысалы ретінде пайдаланады. Немец суретшісі Иоганн Генрих Рамберг отыз суреттен тұратын серия жасады, оны 1825 жылы басып шығарды. Renert [толық түпнұсқа атауы: Renert oder de Fuuß am Frack an a Ma'nsgrëßt], 1872 жылы люксембургтік автор Мишель Роданж жариялаған. Бұл Гётенің "Рейнке Фукс" атты түлкі туралы эпикалық өлеңінің 1858 жылғы "Котта" басылымынан люксембургтік ортаға бейімделген сатирикалық туынды. Ол Люксембург дағдарысынан кейін Люксембург қоғамының сатирикалық көрінісі ретінде танымал, онда автор өзінің сындық пікірлерін және әлеуметтік күмәнін "Ренерт" түлкісі өмір сүретін жануарлар әлеміне аударған.