Уильям Хорнадей: Америкалық зоолог және табиғатты қорғаушы.

Кіріспе

Америкалық табиғатты қорғаушы және зоолог, діни қайраткер және жазушы Уильям Темпл Хорнадей, ғылым докторы (1 желтоқсан 1854 – 6 наурыз 1937) – американдық зоолог, табиғатты қорғаушы, жануарларды сақтап қалушы және жазушы. Ол Нью-Йорк зоологиялық паркінің алғашқы директоры болды, қазір Бронкс зообағы деп белгілі, және ол АҚШ-тағы жабайы табиғатты қорғау қозғалысының негізін қалаушылардың бірі еді.

Өмірбаян

Хорнедей Индиана штатының Авон қаласында дүниеге келді. Оскалуза колледжінде, Айова мемлекеттік ауыл шаруашылығы колледжінде (қазіргі Айова мемлекеттік университеті) және Еуропада білім алды. Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында Генри Огастус Уордтың табиғаттану ғылымдары мекемесінде таксидермист болып қызмет еткеннен кейін, ол 1,5 жыл, 1877-1878 жылдары Үндістан мен Цейлонға үлгілер жинау үшін сапар шекті. 1878 жылдың мамыр айында Оңтүстік-Шығыс Азияға жетіп, Борнеодағы Малайя мен Саравак аймақтарын аралады. Оның саяхаттары алғашқы жарияланымға, «Жангликтегі екі жыл» (1885) кітабына әсер етті. Сондай-ақ, ол Саравакта мұражай құруды қолдады. 1882 жылы АҚШ Ұлттық мұражайының бас таксидермисі болып тағайындалды және 1890 жылы отставкаға шыққанға дейін бұл қызметте болды. Мұражайдағы қызметі кезінде Хорнедейге мұражайдың америкалық бизон үлгілерін тізімдеу міндеті жүктелді, олардың саны өте аз болды. Содан кейін ол бизонның халық санын анықтау үшін «Америка батысы мен Канададағы фермерлерге, аңшыларға, әскери шенеуніктерге және зообақтарға хат жазды». Бірінші қолынан алған мәліметтерге сүйене отырып, Хорнедей 1867 жылы Америка батысында шамамен 15 миллион жабайы бизон болғанын есептеді. Ол санақ жүргізу барысында олардың саны тез азайғанын анықтады. Смитсония институтындағы басшысы Джордж Браун Гудқа жазған хатында Хорнедей «АҚШ-та бизонның ірі топтарының жойылуы бұрыннан болған оқиға» деп мәлімдеді. 1886 жылы Хорнедей батысқа, Монтана штатының Муссельшелл өзені аймағына барды, онда жабайы америкалық бизонның соңғы тірі қалған топтары мекен еткен. Оған АҚШ Ұлттық мұражайының коллекциясы үшін аймақтан үлгілер жинау тапсырылды, осылайша болашақ ұрпақтар бизонның жойылу алдында қалай болғанын білуге мүмкіндік алады. Хорнедей дайындаған бизон үлгілері 1950 жылдарға дейін көрмеде тұрды, содан кейін мұражай экспонаттарды жаңарту бағдарламасын жүзеге асырды. Смитсония институты үлгілерді Монтанаға жіберіп, оларды сақтауға орналастырды. Көп жылдық тоқыраудан кейін олар қайта табылып, қалпына келтірілді және 1996 жылы Монтана штатының Форт-Бентон қаласындағы Солтүстік Үлкен жазықтар мұражайында қойылды. Хорнедейдің осы түрдің құрып кетуіне куә болуы оған терең әсер етіп, оны табиғатты қорғаушыға айналдырды. Коллекция үшін үлгілерден басқа, ол түрді сақтау үшін тірі үлгілерді де алды, оларды Вашингтонға әкелді. Олар Смитсония институтында құрылған Тірі жануарлар бөлімінің ядросын құрады, ол кейінірек 1889 жылы құрылған Ұлттық зоологиялық бақтың алға басушысы болды. Хорнедей зообақтың алғашқы директоры болды, бірақ Смитсония институтының басшысы Сэмюэл Пирпонт Лэнглимен туындаған келіспеушіліктерге байланысты көп ұзамай кетті.

Hornaday was born in Avon, Indiana, and educated at Oskaloosa College, the Iowa State Agricultural College (now Iowa State University) and in Europe. After serving as a taxidermist at Henry Augustus Ward's Natural Science Establishment in Rochester, New York, he spent 1.5 years, 1877–1878 in India and Ceylon collecting specimens. In May 1878 he reached southeast Asia and traveled in Malaya and Sarawak in Borneo. His travels inspired his first publication, Two Years in the Jungle (1885). He also advocated the establishment of a museum in Sarawak. In 1882 he was appointed chief taxidermist of the United States National Museum, a post he held until his resignation in 1890. In his position at the museum, Hornaday was tasked with inventorying the museum's specimen collection of American Buffalo, which was meager. He then undertook a census of bison by "writing to ranchers, hunters, army officers, and zookeepers across the American West and in Canada". Based on firsthand accounts, Hornaday estimated that as recently as 1867 there were approximately 15 million wild bison in the American West. Through his census, he ascertained that those numbers had rapidly depleted. In a letter written to his superior at the Smithsonian, George Brown Goode, Hornaday reported that, "in the United States the extermination of all the large herds of buffalo is already an accomplished fact". In 1886 Hornaday went out west, to the Musselshell River region of Montana, where the last surviving herds of wild American buffalo lived. He was tasked with collecting specimens from the region for the United States National Museum collections, so that future generations would know what the buffalo looked like, after their expected extinction. The buffalo that Hornaday mounted remained on exhibit until the 1950s, when the museum underwent an exhibit modernization program. The Smithsonian sent the specimens to Montana, where they were placed in storage. After many years of neglect, they were rediscovered, restored, and placed on display in 1996 at the Museum of the Northern Great Plains in Fort Benton, Montana. The decimation of the species that Hornaday witnessed had a profound effect on him, transforming him into a conservationist. In addition to the specimens for the collection, he acquired live specimens for the conservation of the species that he brought back to Washington, D. C., which formed the nucleus of the Department of Living Animals he created at the Smithsonian, the precursor to the National Zoological Park, which he helped establish a few years later in 1889. Hornaday served as the zoo's first director, but left soon thereafter after conflict with the head of the Smithsonian, Samuel Pierpont Langley.

Бронкстағы зоопарктің директоры

1896 жылы жаңадан құрылған Нью-Йорк зоологиялық қоғамы (қазіргі Жабайы табиғатты қорғау қоғамы) Хорнедейді әлемдік деңгейдегі зообақты құру мүмкіндігін ұсынып, оны зообақ саласына қайта шақырды. Хорнедей 1899 жылы ашылған Бронкс зообағының орнын таңдауда – ол жек көретін лақап аты – және алғашқы экспонаттардың дизайнында шешуші рөл атқарды. Ол директор, бас күтімші және сүтқоректілер күтімшісі қызметтерін бірге атқарды. Ол әлемдегі ең ірі коллекциялардың бірін құрды, экспонаттарды таңбалаудың беспрецеденттік стандарттарын енгізді, лекциялық циклдарды ұйымдастырды және жабайы табиғат суретшілеріне студиялық кеңістік ұсынды. Нью-Йорк қаласының мэрі Джордж Б. Макклеллан дін қызметкерлерімен кездесуден бас тартты, бұл доктор Хорнедейдің мақтауына ие болды, ол оған былай деп жазды: «Зообақтың тарихы жазылғанда, бұл оқиға оның ең әдемі бөлігіне айналады». 1905 жылы Бронкс зообағының Арыстан үйінде өткен жиналыста Хорнедей президенті болып сайланған Америка бизон қоғамы құрылды. 1905 жылы Америкадағы алғашқы үлкен аң сақтағышы құрылғанда – Уичита ұлттық орманы және аң сақтағышы – Хорнедей Бронкс зообағынан он бес бизонды қайта қалпына келтіру бағдарламасына ұсынды. Ол жеке өзі жануарларды және оларды босату орнын таңдады. 1919 жылға қарай Америка бизон қоғамының күш-жігері арқасында АҚШ-та тоғыз бизон үйірі құрылды. Өмірі бойы Хорнедей табиғатты қорғау қажеттілігі туралы екі дүрзінді кітап пен жүздеген мақала жариялады, оны көбінесе моральдық міндет ретінде ұсынды. Ең танымал туындысы – 1913 жылы жарық көрген және Конгресс мүшелеріне таратылған «Біздің құрып бара жатқан жабайы табиғатымыз: оның жойылуы мен сақталуы» атты бестселлер, ол шамадан тыс аң аулаудың зиянды күштеріне қарсы күреске шақырды. Тарихшы Дуглас Бринкли былай деп сипаттады: «Уптон Синклердің «Жаңғыру» романы ет өңдеу реформасына қандай әсер еткен болса, «Біздің құрып бара жатқан жабайы табиғатымыз» романы да дала тауықтары, аққулар және қызғылт қанатты қасқырлар сияқты жоғалып бара жатқан жануарларды қорғау үшін сондай әсер етті». Ол оқырмандардың сезімдеріне үндеп, «құстар мен сүтқоректілер қазір сіздің көмегіңізге зәру» деді. Ол аң аулауға толығымен қарсы болмаса да, қазіргі заманғы аң аулаудың жаңа қару технологиясы және көлік құралдарының жануарлар дүниесіне жеңіл қол жеткізуі жануарлар популяциясына қауіп төндіретініне көз жеткізді. «Біздің құрып бара жатқан жабайы табиғатымыз» еңбегінде ол: «Атпайтындар атқандарды тоқтатуға уақыт келді; егер бұл сатқындық болса, жауларым оны барынша пайдалансын!» деп мәлімдеді. АҚШ бойынша табиғатты қорғау белсенділерінің желісі арқылы Хорнедей мемлекеттік және федералдық деңгейде қорғау заңнамасын, ұлттық парктерін, жабайы табиғат сақтағыштарын және халықаралық келісімдерді қолдады. 1915 жылы «Американ музей журналы» Хорнедейдің «Америкадағы басқа ешкімге қарағанда, жабайы жануарларды қорғау үшін көбірек қозғалыстарды бастап, сәтті аяқтағаны сөзсіз» деп жариялады.

In 1896, the newly chartered New York Zoological Society (known today as the Wildlife Conservation Society) enticed Hornaday back to the zoo field by offering him the opportunity to create a world class zoo. Hornaday played a commanding role in selection of the site for the Bronx Zoo—a nickname he hated—which opened in 1899, and in the design of early exhibits. He served in the triple role of Director, General Curator, and Curator of Mammals. Among his several activities, he established one of the world's most extensive collections, insisted on unprecedented standards for exhibit labeling, promoted lecture series, and offered studio space to wildlife artists. New York Mayor George B. McClellan, Jr. refused to meet with the clergymen, drawing the praise of Dr. Hornaday, who wrote to him: "When the history of the Zoological Park is written, this incident will form its most amusing passage." In 1905, the American Bison Society was formed at a meeting in the Bronx Zoo's Lion House with Hornaday as its president. When the first large game preserve in America was created in 1905—the Wichita National Forest and Game Preserve—Hornaday offered fifteen individuals from the Bronx Zoo herd for a reintroduction program. He personally selected the release site and the individual animals. By 1919, nine herds had been established in the US through the efforts of the American Bison Society. During his lifetime, Hornaday published almost two dozen books and hundreds of articles on the need for conservation, frequently presenting it as a moral obligation. Most notable was the 1913 publication—and distribution to every member of Congress—of his bestselling Our Vanishing Wildlife: Its Extermination and Preservation, a riveting call to action against the destructive forces of overhunting. As the historian Douglas Brinkley has described it, "What Upton Sinclair's The Jungle had been for meatpacking reform, Our Vanishing Wildlife was for championing disappearing creatures like prairie chickens, whooping cranes, and roseate spoonbills." Hornaday appealed to readers' emotions, urging them that the "birds and mammals now are literally dying for your help." Although he was not entirely opposed to hunting, he became increasingly convinced of the perils that modern hunting—shaped by new firearm technology and easier access to wildlife by cars—posed to wildlife populations. As he proclaimed with characteristic zeal in Our Vanishing Wildlife, "It is time for the people who don't shoot to call a halt on those who do; 'and if this be treason, then let my enemies make the most of it!'" Through a network of conservation activists throughout the United States, Hornaday pushed at both the state and federal level for protective legislation, national parks, wildlife refuges, and international treaties. By 1915, the American Museum Journal declared that Hornaday "has no doubt inaugurated and carried to success more movements for the protection of wild animal life than has any other man in America."

Скауттыққа әсері

Хорнадей скаутингтік қозғалысқа, әсіресе Американың скауттары (BSA) ұйымына зор әсер етті. Оның есімімен аталған бірнеше қорғау наградалары ғана емес, оның нанымдары мен жазбалары да ұзақ жылдар бойы сақтау және экологияның BSA бағдарламасының маңызды бөлігі болуына себеп болды. Бұл наградалар жүйесі 1915 жылы доктор Хорнадеймен құрылды. Ол осы награданы «Жабайы табиғатты қорғау медалі» деп атады. Оның мақсаты – американдықтарды жабайы табиғатты қорғау және оның мекендеу ортасын сақтау үшін жемісті еңбек етуге шақыру еді. 1938 жылы доктор Хорнадей қайтыс болғаннан кейін, награда оның құрметіне қайта аталды және BSA наградасына айналды. 2020 жылдың қазан айында BSA награданың атын «BSA ерекше қорғау қызметі наградасы» деп өзгертті, себебі олар Хорнадейдің құндылықтары «BSA құндылықтарына қайшы келеді деп санайды және осы ақпаратты ескере отырып, расизм мен дискриминацияға қарсы ұстанымымызды сақтау үшін бұл награда енді оның есімімен аталмауы керек деп шештік».

Жеке өмір

1879 жылы Хорнадей Жозефина Чемберленге үйленді. Олар 58 жыл бірге өмір сүрді, оның өліміне дейін. Хорнадейлердің Хелен есімді бір қызы болған. Хорнадей Коннектикут штатының Стэмфорд қаласында қайтыс етті және Коннектикут штатының Гринвич қаласындағы Путнам зиратына жерленді. Оның өлімінен кейін бір жыл өткен соң, 1938 жылы президент Франклин Делано Рузвельттің ұсынысымен Ұлттық саябақтар қызметі Йеллоустоун ұлттық саябағындағы Абсарока жотасындағы таудың шыңына оның есімін берді – Хорнадей тауы. Бронкстегі бір көше оның құрметіне аталды (Хорнадей орны). Бал өсіруші Дуглас Хорнадей 2013 жылы жергілікті қоғамдағы экологиялық әсері үшін «Рейчел Карсон сыйлығымен» марапатталды. Саяхатшы-жазушы Темпл Филдинг Уильям Темпл Хорнадейдің немересі болды.