Марджори Стоунмен Дуглас: Эверглейдс сақшысының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Марджори Стоунмен Дуглас (7 сәуір 1890 – 14 мамыр 1998) – американдық журналист, жазушы, әйелдер сайлау құқығын қолдаушы және Эверглейдс аймағын кептіру және жерді игеру әрекеттеріне қарсы тұрғанымен танымал консерватор. Жас кезінде Майамиге көшіп, The Miami Herald газетінде жұмыс істеген ол, бос кездерінде жазушылықпен айналысып, танымал журналдарда жүзден астам әңгіме жариялады. Оның ең әсерлі еңбегі – «Эверглейдс: Шөп өзені» (1947) кітабы, ол Эверглейдсті құнды саздық жер емес, бағалы өзен ретінде бейнеледі. Бұл кітабының әсері Рейчел Карсонның «Күңгірт көктем» (1962) атты танымал кітабымен теңестіріледі. Оның кітаптары, әңгімелері мен журналистік қызметі Майамиде оның беделін арттырып, мақсаттарына жетуге көмектесті. Дуглас жас кезінде әйелдер сайлау құқығы және азаматтық құқықтар қозғалыстарына белсенді қатысып, саяси көзқарастары айқын болды. 79 жасында ол Эверглейдсті қорғау ісінде жетекші рөл атқарды. Соңғы 29 жылында Оңтүстік Флориданың табиғи ортасын сақтау және қалпына келтіру үшін ол талмай еңбек еткен «күнделікті хабаршы және батыл күрескер» болды. Оның тың еңбегі оған «Эверглейдс әйел қадірі» деген лақаптың түрлі нұсқаларын сыйлады, сонымен қатар Флоридадағы жерді игеруден пайда табуды көздеген ауыл шаруашылығы және бизнес өкілдерінің наразылығына да ұшырады. Ол көптеген наградаларға ие болды, соның ішінде Президенттік бостандық медалі, және бірнеше даңқ залына енді. Дуглас 108 жасқа дейін өмір сүрді және өмірінің соңына дейін Эверглейдсті қалпына келтіру жұмысына белсенді қатысты. Оның қазасына орай, Лондонның «The Independent» газетінде жарияланған некрологта былай делінген: «Америкалық экологиялық қозғалыстың тарихында Марджори Стоунмен Дуглас сияқты ерекше тұлғалар санаулы».

Ерте өмір

Марджори Стоунмен 1890 жылдың 7 сәуірінде Миннеаполис қаласында дүниеге келді. Оның ең алғашқы естеліктерінің бірі – әкесі оған Флоренс Лилиан Трефетен (1859–1912) мен Фрэнк Брайант Стоунменнің (1857–1941) жалғыз баласына «Хиаватаның әні» кітабын оқып бергені. Ол ерте жастан көп кітап оқыған, жазуға құштар болған. Оның алғашқы кітабы – «Алисаның ғажайыптар еліндегі оқиғалары» болды, ол оны ересек болғанға дейін сақтап, «кімде бір адам оны қарыз алып, қайтармаған» деді. Содан кейін ол ата-анасымен бірге Тампадан Гаванаға круиз жасады. Марджоридің ата-анасы ол алты жасқа толғанда ажырасып кетті. Әкесі бірнеше сәтсіз кәсіптік әрекеттерге тап болды, ал тұрақсыздық анасының оларды кенеттен Массачусетс штатының Таутон қаласындағы Трефетендер отбасының үйіне көшіруіне себеп болды. Ол онда анасы, тәтесі және ата-әжесімен бірге тұрды. Ата-әжесі әкесі туралы жаман сөздер айтып, аралары жақсы болмады, бұл Марджориді қатты ренжітті. Марджори «қатты нервке ие» деп сипаттаған анасы бірнеше рет Провиденс қаласындағы психиатриялық емханаға түсті. Ата-анасының ажырасуы мен анасының отбасындағы шиеленіс оның түнгі қорқынышқа шалдығуына себеп болды. Ол өмірінің соңына дейін өскен ортасының өзін «күмәнданушы және қарсылас» еткенін айтты. Жастық шағында Марджори кітап оқудан құтылу тапты, соңынан жазуға кірісті. Он алты жасында ол сол кездегі ең танымал балалар басылымы – «Сент-Николас» журналына «Қос бас кесу және қос қысқарту» атты жұмбағын жариялады. Бұл журнал 20 ғасырдың жазушылары Ф. Скотт Фицджеральд, Рейчел Карсон және Уильям Фолкнердің алғашқы басылымы болды. 1907 жылы ол «Бостон Геральд» газетінен «Ертеңгі саяхат» атты әңгімесі үшін жүлде алды, бұл әңгімеде бір бала қайықпен күн шығуын қадағалайды. Анасының психикалық денсаулығы нашарлаған сайын, Марджори көбірек жауапкершіліктерді мойнына алды, соңында отбасы қаржысының бір бөлігін басқарып, жағдайдың салдарынан ерте бойжетті.

Marjory Stoneman was born on April 7, 1890, in Minneapolis, Minnesota, the only child of concert violinist Florence Lillian Trefethen (1859 1912) and Frank Bryant Stoneman (1857–1941). One of her earliest memories was her father reading to her The Song of Hiawatha, at which she burst into sobs upon hearing that the tree had to give its life in order to provide Hiawatha the wood for a canoe. She was an early and voracious reader. Her first book was Alice's Adventures in Wonderland, which she kept well into adulthood until "some fiend in human form must have borrowed it and not brought it back". From there she and her parents embarked on a cruise from Tampa to Havana. Marjory's parents separated when she was six. Her father endured a series of failed entrepreneurial ventures and the instability caused her mother to move them abruptly to the Trefethen family house in Taunton, Massachusetts. She lived there with her mother, aunt, and grandparents, who did not get along well and consistently spoke ill of her father, to her dismay. Her mother, whom Marjory characterized as "high strung", was committed to a mental sanitarium in Providence several times. Her parents' separation and the contentiousness of her mother's family caused her to suffer from night terrors. She credited her tenuous upbringing with making her "a skeptic and a dissenter" for the rest of her life. As a youth, Marjory found solace in reading, and eventually, she began to write. At sixteen she contributed to the most popular children's publication of the day, St. Nicholas Magazine—also the first publisher of 20th century writers F. Scott Fitzgerald, Rachel Carson, and William Faulkner—with a puzzle titled "Double Beheadings and Double Curtailings". In 1907, she was awarded a prize by the Boston Herald for "An Early Morning Paddle", a story about a boy who watches a sunrise from a canoe. As her mother's mental health deteriorated, Marjory took on more responsibilities, eventually managing some of the family finances and gaining a maturity imposed upon her by circumstance.

Білім беру және неке

Марджори 1908 жылы анасының психикалық денсаулығына қатты алаңдап, колледжге оқуға кетті. Оның тәтесі мен әжесі де оның уайымдарын бөлісті, бірақ ол өз өмірін бастау үшін кететінін түсінді. Ол Уэлсли колледжінде үздік оқушы болды және 1912 жылы ағылшын тілінен бакалавр дәрежесін алды. Ол шешендік сабағында ерекше табысқа жетті және алғашқы сайлау клубына алты сыныптасымен бірге қосылды. Ол сынып ораторы болып сайланды, бірақ басқа шаралармен айналысқандықтан, бұл лауазымды толыққанды атқара алмады. Үйге келгенде анасы кеудесінде ісік бар екенін көрсетті. Марджори оны жою үшін операция жасауды ұйымдастырды. Бітіру салтанатынан кейін тәтесі оған ісік метастазға ұшырағанын хабарлады, ал бірнеше айдан кейін анасы қайтыс болды. Құрмет көрсету рәсімдерін отбасы Марджориге тапсырды. Колледждегі достарымен бірге өзіне қолайсыз бірнеше жұмыс істегеннен кейін, Марджори Стоунман 1914 жылы Кеннет Дугласпен танысты. Оның әдеп-ғайыптарына және оның назарына таң қалған ол үш айдың ішінде оған тұрмысқа шықты. Ол өзін газет редакторы ретінде таныстырды және одан 30 жыл үлкен болды, бірақ ол алаяқ екені белгілі болған соң неке тез бұзылды. Марджори оның екіжүзділігінің толық көлемін толыққанды жасырды, өйткені ол басқа барлық мәселелерде адал болды. Дуглас Марджориге үйленгенде, ол басқа әйелге де үйленген еді. Ол жалған чек қолданған үшін алты ай түрмеде отырғанда, ол оған адал болды. Оның Марджоридің әкесінен ақша алдау жоспары Франк Стоунманның назарын аударды және Марджориге пайда әкелді. Марджоридің ағасы оны Майамиге көшіп, некені ажыратуға көндірді. 1915 жылдың күзінде Марджори Стоунмен Дуглас ата-анасының ажырасуынан бері көрмеген әкесімен қайта қауышу үшін Жаңа Англиядан кетті. Осыған дейін оның әкесі Томас Джефферсонның шөптесінің немересі Лилиус ("Лилла") Элеонора Шайнға үйленген (оның әкесі Фрэнсис В. Эппс болған). Марджори кейін Шайнның "Флоридадағы өмірімдегі алғашқы және ең жақсы досым болғанын" жазды. 1915 жылы Флоридаға көшкеннен кейін Марджори Массачусетске сирек оралды, бірақ оған деген құрметін сақтады; 1987 жылғы "Өзеннің дауысы" атты естелік кітабы "Массачусетке, махаббатпен" деп арналған.

Marjory left for college in 1908, despite grave misgivings about her mother's mental state. Her aunt and grandmother shared her concerns, but recognized that she needed to leave in order to begin her own life. She was a straight A student at Wellesley College, graduating with a BA in English in 1912. She found particular success in a class on elocution, and joined the first suffrage club with six of her classmates. She was elected Class Orator but was unable to fulfill the office since she was already involved in other activities. During her senior year while visiting home, her mother showed her a lump on her breast. Marjory arranged the surgery to have it removed. After the graduation ceremony, her aunt informed her it had metastasized, and within months her mother was dead. The family left the funeral arrangements up to Marjory. After drifting with college friends through a few jobs to which she did not feel well suited, Marjory Stoneman met Kenneth Douglas in 1914. She was so impressed with his manners and surprised at the attention he showed her that she married him within three months. He portrayed himself as a newspaper editor, and was 30 years her senior, but the marriage quickly failed when it became apparent he was a con artist. The true extent of his duplicity Marjory did not entirely reveal, despite her honesty in all other matters. Douglas was married to Marjory while already married to another woman. While he spent six months in jail for passing a bad check, she remained faithful to him. His scheme to scam her absent father out of money worked in Marjory's favor when it attracted Frank Stoneman's attention. Marjory's uncle persuaded her to move to Miami and end the marriage. In the fall of 1915, Marjory Stoneman Douglas left New England to be reunited with her father, whom she had not seen since her parents' separation. Shortly before that, her father had married Lillius ("Lilla") Eleanor Shine, a great great granddaughter of Thomas Jefferson (her grandfather was Francis W. Eppes). Marjory later wrote that Shine "remained my first and best friend all my life in Florida." After moving to Florida in 1915, Marjory rarely returned to Massachusetts, but she retained affection for it; her 1987 memoir Voice of the River, is dedicated "To Massachusetts, with love."

" Майами геральд "

Даглас Оңтүстік Флоридаға Майамиде 5000-нан аз адам тұратын кезде келді, ал қала "көркеме теміржол станциясынан артық емес" еді. Оның әкесі, Франк Стоунмен, кейін "Майами Геральд" болып қайта аталған газеттің алғашқы баспагері болды. Стоунмен Флориданың губернаторы Наполеон Бонапарт Бровардқа және оның Эверглейдс батпақтарын кептіру әрекеттеріне қарсы күресті. Ол Бровардты соншалықты ашуландырды, сонда Стоунмен округтік судья сайлауында жеңіске жеткенде, Бровард сайлауды мойындаудан бас тартты. Сөйтіп, Стоунмен өмірінің соңына дейін судья деп аталды, бірақ судьяның міндеттерін атқармады. Дуглас 1915 жылы газет штатына қосылды. Ол қоғамдық өмір туралы жазатын тілші ретінде бастады, шай кештері мен қоғамдық шаралар туралы мақалалар жариялады. Бірақ жаңалықтар тым баяу болғандықтан, кейін ол өзінің кейбір әңгімелерін ойдан шығарғанын мойындады: "Біреу сұрайтын: "Сенің бағаныңдағы Т. Я. Уошраг ханым кім?" Мен жауап беретін: "О, сіз білесіз бе, ол бұл жерге көп бұрын келмеген сияқты". Әкесі Майамиге келгеннен кейін бір жыл өтпей демалысқа кеткенде, ол редакциялық бетке жауапкершілікті оған жүктеді. Ол "Майами Метрополис" газетінің редакторымен бәсекелестікке түсті, ол Майами тарихымен жақсы таныс болғандықтан, Дугласты жазбаларында қысымға алып, мазақ етті. Әкесі оны фактілерді жақсы тексеруге ескертті. 1916 жылы Дугласқа АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылған Майамиден шыққан алғашқы әйел туралы мақала жазу тапсырылды. Әйел сұхбатқа келмеген соң, Дуглас өзі әскери-теңіз күштеріне еоман (F) қызметкері болып кірді. Оған бұл жараспады, ол ерте тұруды ұнатпады, ал жоғары лауазымдағы офицерлер оның грамматикалық қателерді түзете беруін бағаламады. Сондықтан ол қызметтен босалып, Американдық Қызыл Крестке қосылды, ол оны Парижге жіберді. Ол соғыс аяқталған кезде Риволи көшесіндегі той-қуаныштарға куә болды және соғыс қашқындарына көмектесті. Оларды мекенсіз қалғандарын және шок күйінде көріп, ол "алпыс жылдан кейін Майамидегі қашқындардың жағдайын түсінуге көмектесті" деп жазды. Соғыстан кейін Дуглас "Майами Геральд" газетінде редактордың көмекшісі болып жұмыс істеді. Ол "Галлея" атты күнделікті бағанасымен танымал болды, ол жергілікті жұлдызға айналды. Ол көптеген оқырмандарды жинады және әр бағанын өлеңмен бастауға тырысты. "Галлея" өзекті мәселелерді қамтыды және Дуглас қалаған бағытта дами берді. Ол Майамиде халық саны он жыл ішінде 100 000-ға өскен кезде, қала құрылысын жоспарлауда жауапкершілік танытты. Ол әйелдердің сайлау құқығын, азаматтық құқықтарды және санитарлық жағдайды жақсартуды қолдады, ал тыйым салуға және сыртқы сауда тарифтеріне қарсы болды. Ол жазған кейбір мақалаларда аймақтың байлығы "өздігінен дамуында" екені айтылды, ал ол Оңтүстік Флориданың дамуын мақтаған жарнамалар жазудан аптасына 100 доллар көрінетін табысқа ие болды, бірақ кейін өмірінде бұл туралы ойланып көретін. 1920 жылдардың басында ол "Солтүстік Дакотадан Мартин Таберт қазір Флориданы аралап жүр" деген баллада жазды, ол еңбек лагерінде өлтірілген 22 жастағы саяхатшының өліміне ағынан тоғысты. Бұл мақала "Майами Геральд" газетінде жарияланды және Флорида заң шығарушы жиналысының отырысында оқылды, нәтижесінде ол жазғандарының нәтижесінде сотталғандарды жалға алуға тыйым салатын заң қабылданды. "Менің ойымша, мен жазған нәрселердің нәтижесінде қол жеткізген ең маңызды жетістігім осы", - деп жазды ол өзінің өмірбаянында.

Douglas arrived in South Florida when fewer than 5,000 people lived in Miami and it was "no more than a glorified railroad terminal". Her father, Frank Stoneman, was the first publisher of the paper that later became The Miami Herald. Stoneman passionately opposed the governor of Florida, Napoleon Bonaparte Broward, and his attempts to drain the Everglades. He infuriated Broward so much that when Stoneman won an election for circuit judge, Broward refused to validate the election, so Stoneman was referred to as "Judge" for the rest of his life without performing the duties of one. Douglas joined the newspaper's staff in 1915. She began as a society columnist writing about tea parties and society events, but news was so slow she later admitted to making up some of her stories: "Somebody would say, 'Who's that Mrs. T. Y. Washrag you've got in your column?' And I would say, 'Oh, you know, I don't think she's been here very long'". When her father went on vacation less than a year after her arrival in Miami, he left her the responsibility of the editorial page. She developed a rivalry with an editor at The Miami Metropolis whose greater familiarity with Miami history gave her cause to make fun of Douglas in writing. Her father scolded her to check her facts better. Douglas was given an assignment in 1916 to write a story on the first woman from Miami to join the US Naval Reserve. When the woman did not show up for the interview, Douglas herself joined the Navy as a Yeoman (F) first class. It did not suit her; she disliked rising early and her superiors did not appreciate her correcting their grammar, so she requested a discharge and joined the American Red Cross, which stationed her in Paris. She witnessed the tumultuous celebrations on the Rue de Rivoli when the Armistice was signed and cared for war refugees; seeing them displaced and in a state of shock, she wrote, "helped me understand the plight of refugees in Miami sixty years later". After the war, Douglas served as assistant editor at The Miami Herald. She gained some renown for her daily column, "The Galley", becoming something of a local celebrity. She amassed a devoted readership and attempted to begin each column with a poem. "The Galley" was topical and went in any direction Douglas chose. She promoted responsible urban planning when Miami saw a population boom of 100,000 people in a decade. She wrote supporting women's suffrage, civil rights, and better sanitation while opposing Prohibition and foreign trade tariffs. Some of the stories she wrote spoke of the region's wealth as being in its "inevitable development", and she supplemented her income with $100 a week from writing copy advertisements that praised the development of South Florida, something she would reconsider later in her life. In the early 1920s she wrote "Martin Tabert of North Dakota is Walking Florida Now", a ballad lamenting the death of a 22 year old vagrant who was beaten to death in a labor camp. It was printed in The Miami Herald, and read aloud during a session of the Florida Legislature, which passed a law banning convict leasing in large part due to her writing. "I think that's the single most important thing I was ever able to accomplish as a result of something I've written", she wrote in her autobiography.

Еркін жұмысшы жазушы

1923 жылы газеттен кеткеннен кейін Дуглас тәуелсіз жазушы ретінде жұмыс істеді. 1920 жылдан 1990 жылға дейін Дуглас 109 көркем әңгіме мен повесть жариялады. Оның алғашқы әңгімелерінің бірі «Black Mask» журналына 600 долларға сатылды (1923 жылғы 600 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). Оның қырық әңгімесі «The Saturday Evening Post» басылымында жарық көрді; олардың бірі, «Сұлу емес әйелдің тарихы», 1937 жылы «Post» журналының ең жақсы әңгімелер жинағында қайта басылды. Оның көркем шығармаларында Оңтүстік Флорида, Кариб аймағы және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Еуропа жиі кездеседі. Оның кейіпкерлері көбінесе тәуелсіз, ерекше мінезді әйелдер немесе әлеуметтік немесе табиғи теңсіздіктерге тап болған жас жігіттер болатын. Эверглейдс аймағының адамдары мен жануарлары оның алғашқы туындыларының тақырыбы болды. «Плюмз» әңгімесі 1930 жылы «Saturday Evening Post» журналында жарияланды. Ол Аудубон қоғамының аңшылық инспекторы Гай Брэдлидің браконьерлердің қолынан қаза табуына негізделген. «Қанаттар» – құрметті емес әңгіме, ол 1931 жылы «Post» журналында алғаш рет жарияланды және Эверглейдс құстарын қанатын алу үшін қырғынға салу туралы айтады. Оның «Патшаның ерекше қазынасы» атты әңгімесі 1928 жылы О. Генри сыйлығының іріктеу кезеңінен өтті. Дуглас Майами театрының жұмысына қатысып, 1930 жылдары танымал болған бір актілі пьесалар жазды. «Қақпаның бағаны» атты пьесада әке мен ананың ұлының мінез-құлқы туралы дау-жанжал көрсетілген, ол аспанға ілінуге үкімделген. Ол бұл идеяны әкесінен алған, ол Батыста тұрғанда аспанға ілінуге куә болған және асылған дененің салмағын көтеріп тұрған арқанның сыңғырлаған дыбысынан қорқып қалған. Пьеса штаттағы сайыста жеңіске жетті, ал үш актіге жазылғаннан кейін ұлттық сайыста 500 доллар сыйлық алды. Репортер Хелен Мьюрдің күйеуі Уильям В. Мьюрмен бірге ол Аль Капоне мафиозисінің өміріне негізделген «Дауыл ескертулері» атты пьесаны жазды. Кейбір Капоненің қолдары театрға келіп, сол түнде көрермендерге қосымша қызығушылық сыйлады, бірақ ешқандай мәселе туындамады. Дуглас 1941 жылы жарияланған Майами және айналасы туралы Федералдық жобалар басқармасының нұсқаулығына алғысөз жазды, ол Федералдық жазушылар жобасының «Америкалық нұсқаулық» сериясының бір бөлігі болды. Дуглас 1942 жылдан 1949 жылға дейін «The Miami Herald» газетінің кітап шолу редакторы, ал 1960 жылдан 1963 жылға дейін Майами университетінің баспасында редактор болып жұмыс істеді. Ол 1952 жылы өзінің алғашқы романы «Күнге жол» атты туындысын жариялады. Ол төрт роман және Флоридадағы құстарды қарау және Дэвид Фэрчайлд, Майамидегі ботаникалық бақ құруды армандаған биолог туралы бірнеше ғылыми еңбектер жазды. Оның өмірбаяны «Марджори Стоунмен Дуглас: Өзеннің дауысы» 1987 жылы Джон Ротшильдпен бірлесіп жазылды. Ол көп жылдар бойы В. Хадсон туралы кітапта жұмыс істеп, Аргентина мен Англияға бірнеше рет саяхат жасады. Ол 1998 жылы қайтыс болғанда кітап толыққан жоқ еді.

After quitting the newspaper in 1923, Douglas worked as a freelance writer. From 1920 to 1990, Douglas published 109 fiction articles and stories. One of her first stories was sold to the pulp fiction magazine Black Mask for $600 (equivalent to $600.0 in 1923 is equivalent to about <calculated amount> in recent years in ). Forty of her stories were published in The Saturday Evening Post; one, "Story of a Homely Woman", was reprinted in 1937 in the Post's best short stories compilation. Recurring settings in her fiction were South Florida, the Caribbean, and Europe during World War I. Her protagonists were often independent, quirky women or youthful underdogs who encountered social or natural injustices. The people and animals of the Everglades served as subjects for some of her earliest writings. "Plumes", originally published in the Saturday Evening Post in 1930, was based on the murder of Guy Bradley, an Audubon Society game warden, by poachers. "Wings" was a nonfiction story, also first appearing in the Post in 1931, that addressed the slaughter of Everglades wading birds for their feathers. Her story "Peculiar Treasure of a King" was a second place finalist in the O. Henry Award competition in 1928. Douglas became involved with the Miami Theater, and wrote some one act plays that were fashionable in the 1930s. One, "The Gallows Gate", was about an argument between a mother and father regarding the character of their son who is sentenced to hang. She got the idea from her father, who had witnessed hangings when he lived in the West and was unnerved by the creaking sound of the rope bearing the weight of the hanging body. The play won a state competition, and eventually $500 in a national competition after it was written into three acts. With William W. Muir, husband of reporter Helen Muir, she authored "Storm Warnings", a play loosely based on the life of mobster Al Capone. Some of Capone's henchmen showed up at the theater, "add[ing] an extra tingle for the audience that night", though no actual problems arose. Douglas wrote the foreword to the Work Projects Administration's guide to Miami and environs, published in 1941 as part of the Federal Writers' Project's American Guide Series. Douglas served as the book review editor of The Miami Herald from 1942 to 1949, and as editor for the University of Miami Press from 1960 to 1963. She released her first novel, Road to the Sun, in 1952. She wrote four novels, and several nonfiction books on regional topics including Florida birdwatching and David Fairchild, a biologist who imagined a botanical park in Miami. Her autobiography, Marjory Stoneman Douglas: Voice of the River, was written with John Rothchild in 1987. She had been working on a book about W. H. Hudson for years, traveling to Argentina and England several times. It was incomplete when she died in 1998.

Эверглейдс: Шөпті өзен

1940-жылдардың басында Дугласқа баспагер Маями өзені туралы жазу арқылы «Америка өзендері» сериясына үлес қосуды ұсынды. Оған қызығушылық танытпаған ол, Маями өзенін «бір дюймдай ғана» деп атады.

«Эверглейдс: Шөп өзені» кітабы 1947 жылы жарық көрді және бір ай ішінде алғашқы басылымы сатылып түгелдей таусылды. Ал бұл сөз бір кезде Эверглейдс ұлттық паркінің сайтында келушілерді қарсы алды. Дуглас Эверглейдсті қорғауға лайық өзенді қоршаған экожүйе ретінде сипаттады, ол Оңтүстік Флорида халқы мен мәдениетімен тығыз байланысты. Ол кітабының соңғы тарауында, «Он бірінші сағат» атты бөлімінде, оның жақын арада жойылу мүмкіндігін айтты:

Малшылардың отын жаққан шөптері бақылаусыз өршіп өрді. Қамыш далаларындағы оттар сыңғырлап, ысқырылап, кең жазықтықта, алып толқындар мен бағаналар, сондай-ақ қалың, қаймақ түсті, күлгін көлеңкелі түтін таулары арасында тарады. Глэйдс үстінен ұшып өткен оқу ұшақтары бомбалар немесе темекі тастады, ал оттар құрғаған тоғайлардың ортасында жарылып, барлық желдің алдында қараңғылықты қалдырды. Каналдарда өртке қарсы күресуге су жоқ еді. Тас ұстаған тәтті су тартылып, ерекше ойықтары мен жарықтарына терең сіңіп кеткен. «Эверглейдс: Шөп өзені» кітабы адамдарды Эверглейдсті қорғауға шақырды және 1962 жылы Рейчел Карсонның ДДТ-нің зиянды әсерін ашқан «Көктемнің үні кешікті» кітабымен салыстырылды; екі кітап та «азаматтар мен саясаткерлерді қозғалысқа келтірген, маңызды шақырулар» болды. Оның әсері әлі де сезіледі, себебі Флоридаға осылай көп туристер келеді деп есептеледі және «Флорида Эверглейдсінің жағдайы туралы толық анықтама болып табылады». Ол көптеген басылымдардан өтіп, алғашқы басылымынан бері 500 000 дана сатылды. 1997 жылы «Christian Science Monitor» газеті былай деп жазды: «Бүгін оның кітабы экологиялық әдебиеттердегі классикалық туынды ғана емес, сонымен қатар табиғатты қорғаушылардың әлемдегі ең ауқымды экологиялық қалпына келтіру жобасы деп атап жүрген жобаның жоспары сияқты көрінеді». Эверглейдсті қалпына келтіруді қарастырған бір автордың пікірінше, кітаптың әсерінің кері жағы – оның «Шөп өзені» метафорасы соншалықты басым болғандықтан, Эверглейдс ішіндегі экожүйелердің күрделі желісі тым қарапайымдатылған. Дэвид МакКали Дугластың «экологиялық жүйенің күрделілігін бағалауына» қарамастан, кітапты оқымаған адамдардың Эверглейдс туралы жалпы түсінігі оның егжей-тегжейлі түсіндірмелерін басып тастайды деп жазды.

Белсенділік

Әйелдерге сайлау құқығын беру Дугластың ерте қызығушылығы болды. Ол «Майами Геральд» газетіндегі алғашқы жұмысында пікір таластарынан қашып жүргенімен, қоғамдық жазбалар авторы болған үшінші күні сайлау құқығын таңдап, көшбасшылық лауазымдардағы әйелдер туралы жазуға көшті. 1917 жылы ол Уильям Дженнингс Брайанның әйелі Мэри Бэрд Брайан және тағы екі әйелмен бірге Таллахассиге әйелдердің дауыс беру құқығын қолдау үшін сапар шекті. Дуглас Флорида заң шығарушы органының оларға көрсеткен қабылдауына риза болмады. Кейін ол өз тәжірибесі туралы былай деп жазды: "Біз төртеуіміз де ең әдемі шляпаларымызды киіп, бірлескен комиссия алдында сөйледік. Олармен сөйлесу – тірі емес бейнелермен сөйлесу сияқты болды. Олар бізге ешқандай назар бөлмеді".

Діни көзқарастар

Дуглас епископтық отбасында өскенімен, өмір бойы өзін агностик деп есептеді және өзінің естелік шарасында кез келген діни рәсім өткізуге тыйым салды. Дуглас агностицизмін анасының қайтыс кезінде жауапсыз қалған дұғаларымен байланыстырды. Дегенмен, ол әйелдердің сайлау құқығын қолдауының себебін квакер әкесінің ата-аналарына, олардың құлдықты жоюға арнаған құлшынысына байланыстырды және "Жер асты жолының" ұйымдастырушысы Леви Коффин өзінің әкесінің әкесінің інісі болғанын мақтан тұтты. Ол оның әйелі Харриет Бичер Стоудың досы болғанын және Стоуға "Том ағаның қорасындағы" Елизаның құлдықтан қашу туралы оқиғаны осы Дугластың әкесінің әкесінің қарындасы Елиза мен оның нәрестесіне қашқаннан кейін қарап қалғанын айтты. Фрэнк Стоунмен квакерлердің колониясында өскен, ал Дуглас оның өмірінің соңына дейін, тіпті епископализмге өткеннен кейін де тәрбиесінің іздерін сақтағанын айтты. Жазушы Джек Дэвис және көрші Хелен Мьюр Дугластың "Достар" деген сөзді "Эверглейдс достары" және "Майами-Дейд округінің кітапханаларының достары" атты ұйымдарды атау үшін қолдануына осы квакерлік ықпал себеп болды деп санайды. 1920 жылдары анасының қайтысы, Майамиге көшіп келуі және "The Miami Herald" газетінде редактордың көмекшісі болып жұмыс істегеніне наразы болғаннан кейін, ол үш жүйкелік құлаудың біріншісін бастан өткерді. Дуглас некеге тұрғанға дейін және некеде болған кезде "бос кезеңдер" деп атаған уақыттары болғанын айтты, бірақ олар ұзаққа соқпады. Ол осы естен шығуларды анасының ақыл-есінен айырылуымен байланыстырды. Ақырында ол газеттен кетті, бірақ 1941 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін үшінші және соңғы құлауға ұшырады, көршілері оны бір түні аумақты аралап, айқайлап жүргенін көрді. Ол өзінде "әкелік кешен" бар екенін түсіндіріп, былай деді: "Осы жылдар бойы олсыз өскеннен кейін, қайтып келіп, оны осыншалықты мейірімді көру күшті әсер етті".

Жеке әдеттер

Эверглейдс аймағын қорғауға деген құлшынысына қарамастан, Дуглас ол жерде өткізген уақытының сирек екенін мойындады, кейде пикникке бару үшін ғана баратын. "Эверглейдс аймағымен дос болу дегеніңіз, міндетті түрде онда айналып-жүріп уақыт өткізу емес. Ол жер тым көп жәндікке толы, тым ылғалды, жалпы алғанда, қонақжайсыз", - деп жазды ол. Оның орнына, ол қоршаған ортаның денсаулығы адамзаттың жалпы әл-ауқатының көрсеткіші екенін түсінді. Ол виски мен шери ішуді ұнататын. Досы және көршісі Хелен Мьюр оны еске түсіргендей: "Ол келіп шери ішетін, содан кейін мен оны үйге шығарып салар едім, сосын ол мені қайтарып алып келер еді, және біз тағы бір шери ішер едік. Ол қаншама көңілді еді!" Екеуі де шери ішіп, сырласуды жақсы көретін, бірақ содан кейін кітапханалардың болашағы және Оңтүстік Флоридадағы әйелдердің рөлі туралы маңызды әңгімелер болып өтетін. Олар бір-біріне сенімді серіктер еді және жиі өз жұмыстарын бөлісетін. Ажырасқаннан кейін ол бірнеше еркекке байланысты болды, олардың біреуінің Францияға сарбаз ретінде кеткені Қызыл Крестке тіркелуіне себеп болды. Дегенмен, ол некеден тыс қатынастарға сенбеді және әкесін ұятқа қалдырмау үшін орынсыз әрекеттерге бармады. 1992 жылы ол Клинкенбергке ажырасқаннан бері жыныстық қатынасқа түспегенін айтып, "Мен жабайы әйел емеспін" деді. Бірақ ол эмоция мен энергияны жұмысына жұмсайтынын айтты. "Адамдар жыныстық қатынасқа жұмсалатын энергияны, оны қоршаған барлық эмоцияны басқа салаларда да тиімді пайдалануға болатынын түсінбейді", - деп жазды ол өзінің өмірбаянында.

Құрметтер

Дуглас өзінің жазу жолын The Miami Herald газетінде бастады. 1980-жылдары ол алған наградалардың мәртебесі арта түсті, бірақ оның реакциясы әртүрлі болды. 1980 жылы Флорида Табиғи ресурстар департаменті (қазір Флорида Қоршаған ортаны қорғау департаменті) Таллахассидегі өзінің штаб-пәтерін оның құрметіне атады, бірақ ол бұл мәртебені күмәнді деп санайтын. Ол достарына Эверглейдсті қалпына келтіргенін көруі, есімін ғимаратқа жазылғаннан гөрі маңыздырақ екенін айтты. Өзінің әдепті алғыс сөзінде ол Рональд Рейган мен сол кездегі Ішкі істер министрі Джеймс Уатты қоршаған ортаны қорғауға салғыш көзқарасы үшін сынады. 1986 жылы Ұлттық саябақтарды сақтау қауымдастығы «Ұлттық саябақ жүйесін қорғау үшін күресуге және оны сақтау үшін бар күшін жұмсауға мәжбүр болатын адамдарды құрметтейтін» Марджори Стоунмен Дуглас сыйлығын тағайындады. Соқырлық пен есту қабілетінің нашарлауына қарамастан, Дуглас өмірінің екінші ғасырында да белсенді болып, Елизавета II патшайымның сапарымен құрметке ие болды. 1991 жылы ол патшайымға «Эверглейдс: Шөп өзені» кітабының қол қойылған данасын сыйға тартты. Ол мерекелер мен сыйлықтардың орнына туған күнінде ағаштар отырғызуды өтінді, нәтижесінде штат бойынша 100 000-нан астам ағаш отырғызылды, ал губернатордың резиденциясының ауласына ақ кипарис отырғызылды. Оңтүстік Флорида Су шаруашылығы басқармасы Дуглас 102 жасқа толғанда Эверглейдсте тамыр түбітіп алған экзотикалық өсімдіктерді жою жұмыстарын бастады. 1993 жылы, 103 жасқа келгенде, президент Билл Клинтон Дугласқа Америка Құрама Штаттарының ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттік бостандық медалін табыс етті. Медальге қоса берілген мақтау қағазында былай делінген:

Марджори Стоунмен Дуглас – жалынды адалдықтың символы. Эверглейдсті сақтау және қалпына келтіру жолындағы оның күресі біздің елдің қоршаған ортаға деген құрметін арттырып, табиғаттың нәзік тепе-теңдігін еске салады. Мінекілікпен, американдықтар «Глэйдс әжесіне» оның ұлы үлгісін ұстанды, Американың сұлулығы мен шаттығын келер ұрпақтар үшін сақтауда оның үлгісін ұстанды. Дуглас медалін Уэлсли колледжіне сыйға тартты. Ал қалған наградаларын үйінде сақтап қалды. Оған сыйлық беруге дайын екендерін естігенде: «Неге әйелдердің даңқ залы болуы керек? Мені сол күні басқа залға қоюды жоспарлап отырғандарын естідім. Неге «Азаматтардың даңқ залы» болмасын?» – деп сұрады. Дуглас телешоудағы кейіпкер Лиза Симпсонның «Симпсондардың» ерте эпизодында Джорджия О’Кифф және Сьюзан Б. Энтонимен бірге жасаған папье-маше бюсті арқылы пионер әйелдерге арналған құрметке ие болды. Ол 2014 жылғы «Алтын ояу» атты нұсқаулық ойынында маңызды көмекші рөлде көрінеді. Дугластың әңгімелерінің бір бөлігін Флорида университетінің профессоры Кевин Маккарти екі жинақта жинады: 1990 жылғы «Флоридадағы тоғыз әңгіме» және 1998 жылғы «Су тасқынындағы өзен». Маккарти 1990-жылдары көптеген адамдар оны қоршаған ортаны қорғаушы ретінде білгенін, бірақ оның бос штатты жазушы ретіндегі мансабын білмейтінін айтты. «Бұл Коконат Гровтен келген кішкентай әйел Флориданың экологиялық әл-ауқаты үшін басқа ешкімге ортақ емес үлес қосты», - деп жазды Маккарти «Су тасқынындағы өзен» кітабының кіріспесінде.

Естеліктер

Марджори Стоунмен Дуглас 1998 жылғы 14 мамырда 108 жасында дүние салды. Оның өмірбаянын жазуға көмектескен Джон Ротшильд оның өлімі оны "ұнсыз қалдыратын" жалғыз нәрсе екенін айтты және "Үнсіздік қорқынышты" деп қосты. Карл Хиасен "The Miami Herald" газетінде "Эверглейдс: Шөп өзені" туындысын "ерекше" деп сипаттап, оның құштарлығы мен нықтылығын жоғары бағалады; тіпті саясаткерлер Эверглейдстің құндылығын түсініп, фотосуретке түсу үшін келген кезде де, ол оларды одан да көп жұмыс істеуге және оны жылдамдатуға шақырды. Ұлттық жабайы табиғат федерациясы оны "қоршаған орта үшін әуелеп айқайлайтын, шешен және тынбайтын дауыс" деп атады. Флорида Аудубон қоғамының төрағасы Эд Дэвисон оны еске алып, былай деді: "Ол нәрсенің қалай болу керектігін анық көріп, олардың олай болмауына келтірілген сылтауларды көпке сендірмеді. Ол керемет, әзілге толы сөздер айтар еді, бірақ ешкім жауап бермейтін. Әжесінің сөгісіне қарсылық білдіру мүмкін емес. Тек аяғыңызды шайқап, "Иә, ханым" деп айту ғана қалды". Ол мұны білген, бірде былай деді: "Адамдар маған, шалақ, қарт әйелге, дөрекілік таныта алмайды. Бірақ мен оларға, жанымдар, дөрекілік таныта аламын, және ешкім мені тоқтата алмайды". Оның құрметіне 1997 жылы атау берілді. 2000 жылы Флорида штатының Неаполь қаласындағы композитор Стив Хайцег Неаполь филармониясы үшін 15 минуттық оркестрлік туынды жазды, оның атауы "Эверглейдстің дауысы (Марджори Стоунмен Дугласқа арналған ескерткіш)" болды. Хайцег былай деді: "Ол ашық, тікелей сөйлейтін, әлемді жақсырақ ету үшін күш-қуаты мен сенімі бар адам еді". Оның құрметіне Оңтүстік Флоридада екі мемлекеттік мектеп аталды: Бровард округі мемлекеттік мектептерінің Марджори Стоунмен Дуглас орта мектебі (1990 жылы, оның 100 жылдық мерейтойында ашылды) және Майами-Дейд округі мемлекеттік мектептерінің Марджори Стоунмен Дуглас бастауыш мектебі.

Дугластың үйі

Дугластың Коконат Гроувтағы 3744–3754 Стюарт даңғылындағы коттеджі 1924 жылы салынған. Ол өзінің барлық маңызды кітаптары мен әңгімелерін сол жерде жазды, ал Майами қаласы оны 1995 жылы тарихи маңызы бар орын деп жариялады, оның танымал иесі үшін ғана емес, сонымен қатар ерекше Masonry Vernacular сәулеті үшін. Дугластың қайтысынан кейін, Everglades достары үйді Дуглас және оның өмірі туралы білім беру орталығының бөлігі етуді ұсынды, бірақ көршілер тұрақ, қозғалыс және тыныш ауданға келушілердің көптігіне байланысты наразылық білдірді. 1926 жылғы Майами дауілінен қалған сыртқы су деңгейінің белгісі және аралардың зиянынан зардап шеккен үй уақыт өте келе жайлап тозыққа батты. Бір кезде үйді Корал Гейблстегі Фэрчайлд тропикалық ботаникалық бағына көшіру туралы ой келді, оның дамуына Дуглас көмектескен және оның еңбегін еске алу үшін ондай-ақ мүсіні орнатылған. Флорида штаты Дугластың үйіне иелік етеді және 2007 жылдың сәуір айында оны Флорида қоршаған ортаны қорғау департаментінің бөлімшесі – Флорида парктер қызметіне тапсырды. Келесі айларда едендер мен үстелдерді қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Үйге су жүргізілді және қауіпсіздік мақсатында электр жүйесі жаңартылды. Барлық жұмыстар Тарихи ресурстар департаментімен бекітілді. Ықпал ету үшін және құрылысты, мүлікті күтіп ұстау үшін Дугластың үйіне парк рейнджері орналастырылды. 2015 жылдың 22 сәуірінде Еверглейдсте Жер күніне арналған сөйлесінде президент Барак Обама Ішкі істер министрі Салли Жюэлл үйді Ұлттық тарихи ескерткіш деп жариялағанын мәлімдеді.