Индонезияда атқыланған австралиялық есірткі сатушы Эндрю Чан

Кіріспе

Австралиялық есірткі сатушы (1984–2015) – атылған есірткі сатушы.

Эндрю Чан (12 қаңтар 1984 – 29 сәуір 2015) – Бали Тоғызының мүшесі ретінде Индонезияда есірткі трафигі үшін сотталып, атылған австралиялық азамат. 2005 жылы Чан Денпасар қаласындағы Нгура Рай халықаралық әуежайында ұсталды. Сотта куәлік берген есірткі тасымалдаушылардың мәлімдемелеріне сәйкес, Чан мен Мюран Сукумаран Индонезиядан Австралияға героин контрабандасын ұйымдастырған басшылардың бірі болды. 2006 жылдың 14 ақпанында өткен қылмыстық сотта Чан Денпасар аудандық сотымен атылуға кесілді. Чанның үкіміне шағым түсіргеніне қарамастан, Индонезия Жоғарғы Соты 2011 жылдың 10 мамырында оның шағымын қабылдамады. Оның кешірім сұрауы Индонезия президенті Джоко Видодо тарапынан 2015 жылдың 22 қаңтарында қабылданбады. Жаза 2015 жылдың 29 сәуірінде орындалды.

Ерте өмір және білім

Эндрю Чан 1984 жылғы 12 қаңтарда Сиднейде, Жаңа Оңтүстік Уэльсте, Кен мен Хелена Чанның кіші баласы ретінде дүниеге келді. Чанның ағасы мен екі әпкесі бар, ол төрт баланың ең кішісі еді. Ол "Хомбуш" ұлдар гимназиясында оқыды. "Өмірде қандай да бір мақсатқа жетуімді күтпедім деп ойлаймын. Тұрақты жұмысым болғанына қарамастан, көп нәрсеге қол жеткізбедім. Шындығында, мен бір жаққа қадам басып жатқан жоқпын, тіпті мен өзім де есірткі қолдандым, есірткіге тәуелді болдым. Көшеде сарыбас жүргендей сезіну не екенін білемін. Көптеген адамдар солай ойлайды, бірақ мен олай ойламадым. Мен үшін бұл тек тез ақша табудың жолы еді, басқа ештеңе де емес. Тек өзіңе-өзің айт: тез ақша табу, содан ары ештеңе де керек емес." Эндрю Чан 2010 жылы берген сұхбатында, оның үкімі мен апелляциясы SBS телеарнасының Dateline бағдарламасында көрсетілді. Чан Eurest компаниясында жұмыс істеген кезде Рене Лоуренс, Мартин Стивенс және Мэтью Норманмен танысты. Кейін бәрі Бали тоғызының мүшелері ретінде есірткі тасымалымен айыпталды. БАҚ хабарлауынша, 2004 жылдың қазан айының басында Чан Лоуренсті Энфилдтегі ата-анасының үйіне шақырып, оның 27 жасқа толуын тойлады. Сол жерде Чан Лоуренске Балиге бірге бару керектігін айтты, бірақ миссияның мән-жайын жасырды. Лоуренс Чанның барлық әуе билеттері мен тұру орнын қамтамасыз ететінін және егер ол оның сөзін орындамаса немесе олардың келісімінің мәнін ашса, ол "оның отбасын фермаға жібереді" деп мәлімдеді. Лоуренс Чанның нұсқауларын орындаса, сыйлық алатынын айтқандығын да мәлімдеді. Лоуренс Чан Кутадағы Istana Rama қонақ үйінде және Кутадағы Hard Rock кешенінде болған кезде онымен үнемі байланыста болғанын айтты. БАҚ хабарлауынша, 2004 жылдың 22 қазанында Сукумаран Лоуренс пен Чанның денелеріне пакеттер байлап, Чанның қарындасы Грейспен бірге Австралияға коммерциялық рейске отырып, Индонезия мен Австралияның қауіпсіздік, кеден және иммиграциялық бақылауын сәтті өтті. Лоуренс екеуін әуежайда күтіп алып, пакеттерді алып, басқа үйге апарып, содан кейін үйіне қайтқандарын айтты. Бірнеше күннен кейін Лоуренс Чанның өзіне 10 000 доллар ақша салынған конверт бергенін мәлімдеді. Лоуренс осындай саяхат Чанның бұйрығымен ұйымдастырылғанын және ол 2004 жылдың 5 желтоқсанында Австралиядан кеткенін айтты. Лоуренс тағы жеті адамның қатысқанын мәлімдеді, соның ішінде Чан, Мэтью Норман және Тан Дук Тан Нгуен (Дэвид есімімен таныс). Лоуренс оған тағы да әуе билеттерін және сегіз күндік тұру орнын сатып алу үшін ақша берілгенін, ол Кутадағы Istana Rama қонақ үйінде қайтадан тұрғанын айтты. Алайда, екінші жеткізілімді жеткізушілердің героинді жеткізе алмауына байланысты тоқтатылды, себебі "қаржылық мәселе болды немесе жоспар туралы біреу біліп қойды, сондықтан жөнелту күшін жойды". БАҚ хабарлауынша, полиция деректеріне сәйкес, Чан Балиде болған кезінде Лоуренспен 13 сәуірге дейін күнделікті байланыста болды, содан кейін ол ұялы телефон нөмірін өзгертті. Сол күні Чан Лоуренске және Бали тоғызының басқа мүшелеріне қонақ үйлерін ауыстыруды бұйырды. Балиден 14 сәуірде шығу жоспарланған күні кейінге шегерілді.

Andrew Chan was born on 12 January 1984 in Sydney, New South Wales, the youngest child of Ken and Helena Chan, both first generation Cantonese speaking immigrants from Mainland China. Chan was one of four children, having an older brother and two older sisters. and attended Homebush Boys High School. "I don't think I was really going anywhere in life. I don't think, you know, I was achieving too much, even though I had a stable job and all. Yes, I don't think I was really heading anywhere, to be honest, you know, I've used drugs myself I was a drug user. You know, I know what it feels like to – to be, you know, one of them junkies walking on the street I guess You don't think too much about – I didn't anyway. You know, most people think yeah, you would, but I didn't. It wasn't – more or less for me it was just quick pay day, that's it. Just think to yourself quick pay day, that's it – Nothing more, nothing less. "|Andrew Chan, interviewed in 2010 and broadcast on SBS TV's Dateline following his sentencing and appeal. When Chan worked for Eurest, he met Renae Lawrence, Martin Stephens and Matthew Norman. All four would later be convicted of drug trafficking as fellow members of the Bali Nine. Media reports claim that in early October 2004, Chan invited Lawrence to the Enfield home of his parents to celebrate Lawrence's 27th birthday; Chan was living with his parents at this time. Here, Chan allegedly told Lawrence that she was to travel with him to Bali, without being told the detail behind the mission. Lawrence claimed that Chan would cover all air flights and accommodation and that if she disobeyed him or disclosed the nature of their arrangement, he would "send (her) family to the farm". Lawrence claimed that Chan said there would be a reward, should she follow his instructions. Lawrence claimed that Chan was in regular contact with her when she stayed in the Istana Rama Hotel in Kuta, and Chan in Kuta's Hard Rock complex. Media reports stated that Lawrence alleged that on 22 October 2004, Sukumaran strapped packages to the body of both Lawrence and Chan, and with Chan's girlfriend, Grace, boarded a commercial flight to Australia, successfully clearing security, customs and immigration in both Indonesia and Australia. Lawrence claimed that she and Chan were met at the airport, the packages removed, all of them taken to another house, and then Lawrence went home. A few days later Lawrence claimed that Chan handed her an envelope with $10,000 cash. Lawrence claimed that a similar trip was organised following Chan's orders, where she departed Australia on 5 December 2004. Lawrence claimed that seven others were involved, including Chan, Matthew Norman, and Tan Duc Thanh Nguyen (going by the alias of David). Lawrence claimed that she was again given cash to purchase air flights and accommodation for eight days, staying again at the Istana Rama in Kuta. However, the second delivery was aborted when heroin suppliers failed to deliver "due to a financial matter or someone knowing about the plan the shipment was cancelled". According to media reports, police records show that during his stay in Bali, Chan was in daily contact with Lawrence, until 13 April, when Chan changed his mobile phone number. On the same day, Chan instructed Lawrence and other members of the Bali Nine to change hotels. The original planned departure date of 14 April from Bali was delayed

Чан тұтқындалған кезде Индонезия полициясы төрт есірткі тасымалдаушыны тұтқындады, олар өз денелерінде жасырын героин алып жүрген. Мартин Стивенс , Рене Лоуренс , Майкл Цугадж және Скотт Раш героин алып жүргені анықталды. Сол күні Индонезия полициясы Си И Ченді, Тан Дук Тан Нгуенді, Мюран Сукумаранды және Мэтью Норманды Кутадағы Меласти қонақ үйінен де тұтқындады. Индонезия полициясы соңғы топтың қолында героин, пластик орама, эластопласт лентасы және таразылар бар екенін мәлімдеді, бұл Австралияға есірткі тасымалдау жоспарына қатысқандығын көрсетеді.

Австралия Федералды полициясының сыны

Бали тоғызыншысының мүшесі Скотт Раштың әкесі Ли Раш, баласының Балиге бара жатқанын және есірткіге қатысты қылмыс жасауы мүмкін деген қорқынышпен, қылмыс жасалмас бұрын Австралия Федералдық Полициясына (AFP) хабарласқанын айтты. Раш аға кейін AFP-ден ұлына қылмысты жасаудан аулақ болу үшін оның бақылауда екенін айтатынына уәде алғанын мәлімдеді. Скотт Раштың адвокаттары онымен ешқашан байланысқа шықпағанын хабарлады. АФП қамауға алудан шамамен екі апта бұрын индонезиялық полицияны қылмыс жасалатыны туралы ескерткені және қамауға алудан он апта бұрын тергеу бастағаны белгілі болды. Австралия азаматтарының мүдделерін қорғаудағы AFP рөліне сын айтылды. Осы мәселе бойынша сөйлеген AFP комиссары Мик Килти былай деді: "Есте сақтауымыз керек нәрсе – біз Австралиядағы қылмыстық сот жүйесі шеңберінде жұмыс істейміз. Егер біз тек сондай қылмыстық сот жүйесі бар елдермен ғана ынтымақтассақ, онда ынтымақтастығымыз Австралиядан тысқары жерлерде осылай ғана кеңейе алады. Біз басқа елдерде қолданылатын жүйелермен жұмыс істеуіміз керек, және бұл, әсіресе героин саудасы тұрғысынан, үлкен жетістікке жетті." Австралия Федералдық Полиция комиссары Мик Килти, "The Monthly" журналы, шілде 2007 жыл. Раш Индонезия мен Австралия арасындағы екіжақты келісімді бұзғаны үшін Австралия Федералдық Сотында AFP-ға қарсы шара қолданды. Раш ісінде мұндай ақпаратты тек Бас прокурор ғана жариялауы керек деп талап етілді. Алайда, Комонвелл үкіметі келісім тек күдікті айыпталғаннан кейін ғана қолданылатынын мәлімдеді. 2006 жылдың қаңтарында Федералдық сот бұл өтінішті қабылдамады.

Үкім шығару және шағымдану

2006 жылдың қаңтар айында прокурорлар Чанға өлім жазасын беруді талап етті, бұрын Сукумаранға қатысты да осындай талап қойылған болатын. Бұл «Бали тоғызы» деп аталатын топтың мүшелеріне қатысты прокурорлардың өлім жазасын талап еткен жалғыз екі жағдайы еді. Прокурорлар Балидегі сотқа, Чан героин контрабандасын ұйымдастыруға көмектескендіктен, ешқандай жарылқау көрсетуге негіз жоқ екенін айтты. Прокурорлар сондай-ақ Сукумаран мен Чанның басқа айыпталушылардың денелеріне героин байлағанын мәлімдеді. Индонезия полициясы Чанды олардың айтуынша, ірі контрабандалық желідегі негізгі тұлғалардың бірі деп анықтады. Есірткі тасымалымен айналысқандығы үшін кінәлі деп табылған Чан 2006 жылдың 14 ақпанында Денпасар аудандық сотында ату арқылы өлім жазасына кесілді. Олар үкім шығарар алдында, Чанның куәлігінде шындық болмағанын және өкініш білдірмегенін мәлімдеді. 2006 жылы іске тегін адвокат ретінде кіріскен Мельбурн қаласының адам құқықтары жөніндегі адвокаты Джулиан МакМахон, Чан мен Сукумаранның басқа тұтқындарға жағымды әсер ететінін айтты. Соңғы сөзінде Чан: «Мен Индонезия халқынан, сондай-ақ отбасымнан кешірім сұраймын. Менің ісімнің бүкіл отбасыма ұят пен қайғы әкелгенін түсінемін. Егер маған кешірім берілсе, бір күні өз отбасымды құрып, дін қызметкері болып жұмыс істегім келеді, осылайша жастарға бағыт-бағдар бере аламын. Мен өмірімде әлі де көп пайдалы істер істей аламын. Менің адалдығым мен ізгі ниетімнен айырылып, жақындарымды қатты ұятқа қалдырып, ауыр азапқа түсірдім» деді. 2014 жылдың қазан айында Жоко Видодо (Жокови) Юдхойононың орнына президент болды. Жокови есірткіге қатысты қатал позиция ұстанады. 2015 жылдың қаңтар айында Австралия Премьер-Министрі Тони Эбботт және Австралия Сыртқы істер министрі Джули Бишоп Чанның жазасын жеңілдету үшін Жокови мен Индонезия Сыртқы істер министрі Ретно Марсудиге қосымша өтініш жасады. Чанның кешірім сұрауы қабылданбады, бірақ бірнеше күннен кейін Денпасар аудандық соты оны қарастырмады. Ал Индонезия Бас Прокуроры Мұхаммед Прасетьоның өкілі Тони Спонтана: «Әділеттік қарау процесі жазалау процесін тоқтатпайды, сотталғандар президенттің кешірім сұрауларын қабылдамаған қаулысын алды» деді. Өлім жазасынан құтылу үшін соңғы әрекет ретінде 9 ақпанда Чан мен Сукумаранның адвокаттары Индонезия президентінің оларды кешіруден бас тартуына қарсы сирек кездесетін шағымдануға барысты, бірақ Индонезия үкіметі бір күннен кейін оны қабылдамады. 2015 жылдың 11 ақпанында Индонезия билігі Эндрю Чан мен Мюран Сукумаранды жазалауға дайындалу мақсатында Керобокан түрмесінен көшіруге рұқсат берді.

In January 2006, prosecutors called for the death penalty to be handed down on Chan, after earlier calls for the same demand against Sukumaran – the only two calls of death put forward by prosecutors for any of the Bali Nine. Prosecutors told a Bali court there was no reason to show any leniency because Chan helped organise the heroin smuggling operation. Prosecutors also claim Sukumaran and Chan strapped heroin to the bodies of the fellow accused. Indonesian police identified Chan as one of the main players in what they say was a major smuggling ring. Found guilty of drug trafficking, on 14 February 2006 three judges in the Denpasar District Court sentenced Chan to death by firing squad. In handing down their ruling, they claimed that Chan had not been straightforward in his evidence and had shown no remorse. Julian McMahon, a Melbourne human rights lawyer who took over the case in 2006 on a pro bono basis, and that Chan and Sukumaran have a positive influence on other prisoners. In his final appeal, Chan said "I apologize to the Indonesian people, I also apologize to my family and I realize that my actions have brought shame and suffering to my whole family. If I am pardoned I hope that one day I will be able to have my own family and work as a pastor so I can give guidance to young people. I can still contribute a great deal during my life. I have lost all my integrity and good will, and brought deep shame and outrageous suffering to my loved ones." In October 2014, Joko Widodo (Jokowi) succeeded Yudhoyono as president. Jokowi holds a hardline position against drugs. In January 2015 the Australian Prime Minister Tony Abbott together with the Australian Minister for Foreign Affairs Julie Bishop made further representations to Jokowi and Indonesia's Foreign Minister Retno Marsudi for clemency in the commutation of Chan's sentence. Chan's plea for clemency was dismissed. which was rejected by the Denpasar District Court a few days later. Meanwhile, Indonesian officials continued planning for the execution of Chan and Sukumaran: Tony Spontana, a spokesperson for Muhammad Prasetyo, the Attorney General of Indonesia, said that "The applied norm is that the judicial review doesn't stop the execution process, the convicts have received the president's decree which declines their clemency request." In a final attempt to avert the death penalty, on 9 February, lawyers for Chan and Sukumaran launched a rare challenge against the Indonesian president's refusal to grant them pardons; which was dismissed by the Indonesian government a day later. On 11 February 2015, Indonesian authorities approved the transfer of Andrew Chan and Myuran Sukumaran from Kerobokan prison, in preparation for execution.

Австралиядағы жауап

2015 жылдың 29 қаңтарында кешке Сиднейдің Мартин Плейс алаңында «Мерси кампаниясы» ұйымдастырған «Мерсиге арналған музыка» атты шам жағу акциясы Чан мен Сукумаранды қолдау мақсатында өтті. Концертте Арчибальд сыйлығының иегері Бен Квилли, әнші-әндер авторы Меган Вашингтон, Джош Пайк, Кейт Миллер Хайдке, Пол Мак, Оги Марш тобынан Гленн Ричардс және The Presets тобының Джулиан Хамильтоны өнер көрсетті; Эндрю Дентон, оның әйелі Дженнифер Берн және Мисси Хиггинс Чан мен Сукумаранға қолдау білдіретін бейнеүндемелер жазды. Amnesty International ұқсас акцияларды Федерация алаңында, Аделаидада, Канберрада ұйымдастырды. 13 ақпанда Австралияның сыртқы істер министрі Джули Бишоп жаза орындалса, Балиді туристік бағыт ретінде бойкоттау мүмкіндігі бар екенін мәлімдеді. Бұрынғы Жоғарғы сот судьясы Майкл Кирби Чан мен Сукумаранның өлім жазасына кесілуі туризмнің азаюына әкелуі мүмкін деп күтті. Бишоп және Лейбористтік партияның сыртқы істер жөніндегі өкілі Таня Плиберсек Австралия парламентінде кешірім сұрап үндеу жасады. Квилли және Виктория Жоғарғы сотының судьясы Лекс Ласри Балиде Чан мен Сукумаранды кездестірді. Түрме бастығы Чан мен Сукумаранды үлгілі тұтқындар деп сипаттап, олардың оң әсеріне байланысты оларды өлім жазасына кесуге болмайтынын сотта куәландырды. Губернатор сұхбатында «Чан түрмеде курстар ұйымдастырады, ағылшын тіліндегі діни қызметті жүргізеді және көптеген адамға кеңес береді» деді. Чан түрмеде христиан дініне келді және ағылшын тіліндегі христиан діни қызметін басқарды. Ол сондай-ақ Harvest Bible College-те сертификат алу курсын бастады. Өлім жазасын Құдайға сенімімен қабылдауда Чан былай деді: «Мен камераға қайтқанда: «Құдай-ым, сені мені өлтірмей, босатуды сұрадым». Құдай маған: «Эндрю, мен сені іштен сыртқа қарай босаттым, саған өмір сыйладым!» деді. Сол сәттен бастап мен Оған құлшылық етуді тоқтатпадым. Иса мені босатқанша, мен ешқашан ән айтпағанмын, ғибадатты жетекшілік еткен емеспін». Чан сот үкімінен кейін тұтқында болғанда айтқан сөзі, 2013 жыл.

A candlelight vigil hosted by the Mercy Campaign, entitled Music for Mercy, was held in Sydney's Martin Place on the evening of 29 January 2015, in support of Chan and Sukumaran. The concert featured performances by Archibald Prize artist Ben Quilty, singer songwriter Megan Washington, Josh Pyke, Kate Miller Heidke, Paul Mac, Glenn Richards from Augie March, and The Presets' Julian Hamilton; with Andrew Denton, his partner, Jennifer Byrne, and Missy Higgins who recorded video messages of support for Chan and Sukumaran. Amnesty International organised similar vigils in Federation Square, , Adelaide, Canberra, and
On 13 February, Australia's foreign minister, Julie Bishop, raised the potential for a boycott of Bali as a tourism destination should the executions proceed. Former high court judge Michael Kirby stated that he expected a decline in tourism was a potential consequence of executing Chan and Sukumaran. Both Bishop and Tanya Plibersek, Labor's foreign affairs spokeswoman, made pleas for clemency in the Australian parliament. Quilty and Victorian supreme court judge Lex Lasry visited Chan and Sukumaran in Bali. The prison governor has described Chan and Sukumaran as model prisoners and testified in court that they should not be executed because of the positive influence they have had. In an interview the governor stated that "Chan organises courses in prison, leads the English language church service and is a mentor to many." Chan became a Christian while in prison and led the English language Christian church service. He also started a certificate course at Harvest Bible College. In reconciling his death sentence with his faith in God, Chan said:
"When I got back to my cell, I said, 'God, I asked you to set me free, not kill me.' God spoke to me and said, 'Andrew, I have set you free from the inside out, I have given you life!' From that moment on I haven't stopped worshipping Him. I had never sung before, never led worship, until Jesus set me free. "|Chan while in custody following his sentencing, quoted in 2013.

Өлім жазасы мен жерлеу

Индонезия үкіметінің бұйрығымен Чан 2015 жылдың 29 сәуірінде сағат 00:25-те (Жакарта уақыты бойынша) Сукумаранмен және тағы алты тұтқынмен бірге атылып өлім жазасынан өтті. Чан және қалған жеті тұтқын көздерін байлаудан бас тартты. Олар оқ атуға дейін "Amazing Grace" және "10,000 Reasons (Bless the Lord)" әндерін шырқады. Ату 12 адамнан тұратын оқ ату отряды тарапынан жүргізілді. Amnesty International бұл өлім жазаларын "адамгершілікке жатпайтын" деп айыптады. Чанның жаназасы 2015 жылдың 8 мамырында Баулкам-Хиллздегі Hillsong шіркеуінде өтті.