Кіріспе

Үндістандағы Джамму қаласындағы индуист ғибадатханасы, Үндістанның Орисса штатындағы Одагаон қаласында орналасқан ғибадатхана.

Рагхунатх ғибадатханасы – Үндістанның Джамму және Кашмир одақтық аумағындағы Джамму қаласында орналасқан индуист ғибадатханасы. Ол жеті индуист қасиетті орындарынан тұратын кешен. Рагхунатх ғибадатханасын 1835 жылы алғашқы Догра билеушісі Махараджа Гулаб Сингх салған, ал кейін оның ұлы Махараджа Ранбир Сингх 1860 жылы Догра билігі тұсында құрылысын аяқтаған. Ғибадатхана кешенінде көптеген құдайлар бар, бірақ басты құдайы – Рама, сонымен қатар Рагхунатх деп те аталады, ол Вишнудың аватары. Барлық спираль тәрізді мұнаралардың шатырлары алтынмен қапталған. Қасиетті орындарының қабырғаларындағы ойыстар Сурья мен Шива сияқты 300-ге жуық мүсінмен, сондай-ақ Рама мен Кришнаның өмір тарихымен байланысты құдайлар мен құдайшалардың бейнелерімен әсем безендірілген. Бас қасиетті орнының 15 панеліндегі суреттер Рамаяна, Махабхарата және Бхагавад-гита сюжеттеріне негізделген. Ғибадатхана аумағында мектеп пен кітапхана бар, онда көптеген үнді тілдерінде 6000-нан астам қолжазба сақталады, оның ішінде Сарадха әрпімен жазылған Санскрит қолжазбалары ерекше көзге түседі. 2002 жылы ғибадатханаға екі террористтік шабуыл жасалды, наурыз және қараша айларында шабуылдаушылар гранаталар лақтырып, кездейсоқ оқ атқан, нәтижесінде 20 жандар қаза тауып, 40-тан астам адам жараланған.

Орналасқан жері

Ғибадатхана кешені Тави өзенінің солтүстігіндегі Джамму қаласының ескі бөлігінде, Джамму және Кашмирде орналасқан. Қала автомобиль, теміржол және әуе көлігі арқылы жақсы байланысқан. Ұлттық тас жол 1А Джамму қаласынан өтеді және елдің барлық аймақтарымен байланыстырады. Джамму қаласында Үндістанның ірі қалаларымен жақсы байланысқан, солтүстік теміржол желісінде Джамму Тави деп аталатын теміржол станциясы бар. Бұл станциядан Дели, Мумбай, Ченнаи, Калькутта және Амритсар қалаларына экспресс пойыздар қатынайды. Джамму әуежайы Дели, Лех және Шринагар сияқты Үндістанның көптеген қалаларына рейстерді жүзеге асырады.

Тарих

1765 жылдан кейін Джамму Шиваликтерінің билеушілері тұсында Джамму аймағында храмдар салу қызметі күрт өркендеді, бұл 19 ғасырдың басында да жалғасты. Билеушілер кірпіштен спираль тәрізді храмдар салып, әр мұнарасын шихара (көкке көтерілетін мұнара) пішіндес жарқын калаштармен безендірді. Мұндай храм кешенінің бірі 1822 жылы (кейбір деректерде 1835 жыл деп те айтылады) Джамму билеушісі Гүлаб Сингх бастады және оның гуруы Баба Прем Дасқа арналды. Оның құрылысын 1860 жылы оның ұлы Махараджа Ранбир Сингх аяқтады. Дегенмен, храм кіреберісіндегі брахми (такри) жазуына сәйкес, Гүлаб Сингх және оның інісі Дхян Сингх 1827 жылы Махант Джаганнатхты құрметтеп, осы храмды салған.

Кітапхана және діни мектеп

Ранбир Сингх билік құрған кезде ғибадатхана кешенінде пацшала (мектеп) ашылды, ол барлық касталар мен топтардан келген оқушыларды қабылдады. Ғибадатханада шамамен 6000 қолжазбадан тұратын кітапхана болған. Бұл қолжазбалардың көпшілігі сатуға шығарылмаған түпнұсқалардан деванагари тіліне аударылған көшірмелер еді, оларды 19 ғасырда кітапханада жұмыс істеген көшірушілер жасаған. Кітапхана 19 ғасырда Сарада әрпімен жазылған сирек кездесетін санскрит тіліндегі қайың қабығынан жасалған оннан астам кодекс жинағына ие болды, олар қызығушылық тудырды. Сингх аударма орталығын қаржыландырып, араб және парсы тілдеріндегі мәтіндерді санскрит тіліне аударуға ұмтылды. Цуцзидің сөзіне сүйенсек, оның замандастары дінаралық бұл бастаманы жоғары бағалаған. Рагхунатх ғибадатханасы Сарада әрпімен жазылған қолжазбалардың маңызды ғылыми көзі және Кашмир дәстүріндегі индуисттік және буддалық мәтіндердің ең ірі жинақтарының бірі болып табылады. Рагхунатх ғибадатханасы қолжазбаларды цифрландыруды қолға алған алғашқы мекемелердің бірі болды және Үндістанның басқа аймақтарынан көне қолжазбаларды цифрландыру мақсатымен eGangotri жобасын бастады.

Ерекшеліктері

Рагхунатх ғибадатханасында жеті киелі орын бар. Ғибадатхана кешені Раманың тағы бір аты – Рагхунатхқа арналған. Кіреберісінде Вишнудың тағы бір бейнесі – Сурья иконасы бар. Ол 5 футт (2 метр) биіктіктегі сегізбұрышты тұғырға салынған. Алдыңғы жағының ені 40 фут (12 метр), ал негізгі киелі орын кіреберістен 50 фут (15 метр) қашықтықта орналасқан. Ауланың ішкі кеңістігінде тұрғын үйлер және шығыс және солтүстік жақтарында мал төлеу орындары бар. Ғибадатхананың алдыңғы жағында үш кіреберіс есігі бар. Негізгі киелі орынның көлемі 20 фут (6 метр) x 20 фут (6 метр), оның айналасында 10 фут (3 метр) енді айналу жолы (прадакшина жолы) бар. Осы сегізбұрышты бөлменің бір жағындағы кіреберіс есігі шығысқа қарап тұр. Ішкі бөлмесі алтынмен қапталған. Сыртқы бөлменің басты қабырғаларында 9 фут (3 метр) биіктіктегі 15 панель бар. Бұл панельдерде Рамаяна, Махабхарата және Бхагавад Гита эпостарынан суреттер қосылған Джамму мектебінің суреттері бейнеленген, олар Ганеша, Кришна, Шешашаи Вишну (жатып жатқан Вишну) сияқты құдайларды көрсетеді, сондай-ақ Сита Сваямвара көрінісін (Ситаның ханшайымдардың элиталық жиынынан күйеуін таңдауы) бейнелейтін үлкен сурет бар. Мифологиялық тақырыптардан басқа, кейбір суреттер Кабир сияқты әулие адамның тоқыма өнерімен айналысуы және Догра және Сикх қауымдастықтарының әскери қызметшілері сияқты діни емес мәселелерге қатысты. Суреттер сол кездегі ғибадатхана салынған кездегі киім-кешек пен қару-жарақ түрлерін де көрсетеді. Негізгі киелі орында сол кездегі патшаның және Догра халқының отбасылық құдайы – Раманың мүсіні гарбхагрихада (киелі орын) орналасқан. Киелі орында пирамида пішіндес әдеттегі шикараның орнына күмбез бар, бұл Сикх сәулет стиліне тән. Жеті киелі орынның барлығы алтынмен қапталған мұнаралармен безендірілген. Жеті киелі орында орналасқан құдайлар мен құдайшалардың барлығы Рамаяна эпосына байланысты. Киелі орындарда Гандаки өзенінен (Непалда) алынған, Вайшнав (һинд) Вишнудың белгісіз бейнесі болып табылатын Салиграммалардың (тас қабыршақтар) көп саны сақталған. Ғибадатхана кешенінің ерекшелігі – кірпіш қалаумен салынған және гипспен аяқталған штукатурлық әшекейлемелер. Қабырғаларда, нишаларда және аркаларда гүл (лотос) және геометриялық суреттер бейнеленген. Қабырғалардағы суреттерден басқа, киелі орындардың ішкі бөліктеріндегі нишаларда 300-ге жуық жақсы жасалған құдайлардың мүсіндері бар. Ғибадатхананың ішкі және сыртқы беттеріндегі суреттер мен мүсіндердің көп болуы қабырға беттерін бос қалдырмаудың жақсы белгісі деп есептелді. Алайда, ғибадатхананың сыртқы қабырғаларындағы мүсіндер мен суреттер кейіннен бұзылған.

Террорлық шабуылдар

2002 жылдың 30 наурызында террористік ұйым алдымен базар аумағына гранаталар лақтырып шабуыл жасады, содан кейін ғибадатханаға кіріп атыс бастады. Қауіпсіздік күштері оларды қоршап алды. Он адам, оның ішінде төрт қауіпсіздік күштерінің қызметкері және екі әрекеткер қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды. Екінші шабуыл 2002 жылдың 24 қарашасында ғибадатханада индуистер құдайға сыйынған кезде болды; бұл шабуыл Лашкар-э-Тайба жасады, нәтижесінде 13 жандар қаза тауып, 40-тан астам адам жарақаттанды.