Кіріспе

Германиядағы Альпирсбах монастыры (Kloster Alpirsbach) – Германияның Баден-Вюртемберг жеріндегі Альпирсбах қаласында орналасқан бұрынғы бенедиктин монастыры және кейіннен протестант семинариясы. Монастырь 11 ғасырдың соңында құрылған және сол кезде діни мүлік үшін едәуір еркіндіктерге ие болған, бірақ 13 ғасырда ол Тек герцогтарының, содан кейін Вюртемберг графының де-факто иелігіне өтті. 15 ғасырда монастырь экономикалық өркендеп, кеңейтілді, бірақ 16 ғасырда Вюртемберг герцогтігінің лютеран дініне өтуімен таратылды. Монастырь 17 ғасырға дейін семинария және пансион-интернат ретінде жұмыс істеді, ал 19 ғасырда жер сату және бұзу арқылы физикалық көлемі азайтылды. 20 ғасырдың екінші жартысында монастырь жыл сайынғы классикалық музыка концерттері мен тарих мұражайымен мәдени орталыққа айналды.

Тарих

1095 жылдың басында үш дворян – Адалберт, Золлерн графы, Альвик, Сульц графы және Руотман фон Некархаузен – Сент-Бенедикт орденіне шамамен мүлік сыйлады. Бұл жер орманды, таулы және шалғай болды, жақын маңдағы қалалардан тек Кинзиг және Клейн Кинзиг өзендері арқылы ғана қолжетімділік болды. Алпирсбахтың бұл оқшауланған жері, шіркеуді ақсүйектердің бақылауынан босатуға бағытталған Хирзау реформасынан шабыт алды. Монастырьдің негізін қалаушылар, оның алғашқы абысы Уто, Виблинген, Оксенхаузен және Геттвейгтегі монастырларды кеңейткен, сондай-ақ Констанция епискобы Гебхард (III) Констанция, барлығы Инвеституралық дауда Рим императоры Генрих IV-ке қарсы папа Григорий VII-ді қолдады. Монастырьді Қара ормандағы Санкт-Блазиен аббаттығының монахтары қоныстандырды, оның шіркеуі 1099 жылы епископ Гебхардпен қасиеттендірілді. Аббатхана 1101 жылы Папаның қорғауына ие болды, ал 1123 жылы император Генрих V өзінің абысын және вогтын таңдау құқығын бекітті. Олар Золлерн графына иелік етті және Папа мен Императордың кепілдіктеріне қарамастан, вогт атағы мұрагерлікке айналды. Ол Золлерн графтарынан 13 және 14 ғасырларда оны ұстаған Тек герцогтарына, содан кейін Вюртемберг графтарына өтті. Негізін қалаушылар Альпирсбах аббатханасына Баардағы және Некар бойындағы ауылдардағы бірнеше пфлегофтарды да сыйлады. Граф Адалберт шамамен 1100 жылы монастырьға қосылды және оған шарап өсіретін Брейсгау аймағындағы қосымша мүлікті сыйлады. Графтық және кейінірек Вюртемберг герцогтығының қорғауы монастырьдің өркендеуіне мүмкіндік берді. Ол 15 ғасырда экономикалық өрлеуге енді, бұл кезең Альпирсбах монахтарының, көбінесе жергілікті дворяндардың қарсылық көрсетуге тырысқан монастырлық реформамен ерекшеленді. 1479 жылы Иероним Хулзинг Альпирсбахтың абысы болып сайланды және бірқатар құрылыс жобаларын бастады, сонымен қатар реформашы бенедиктиндік монастырлардың коалициясы – Бурсфельде конгрегациясына қосылды.

Ерте заманауи кезең

1522 жылы Альпирбахтың преоры, Амброзиус Бларер есімді монах, лауазымынан айырылғаннан кейін монастырды тастап, туған жері Констанцаға кетті. Бларер монастырда лютерандық уағыздар айтқан және оқу кезінде лютерандық реформатор Филип Меланхтонмен танысып, дос болған. 1534 жылы Бларер Вюртембергке оралып, Герцог Ульрихтің бас реформаторларының бірі болды. Ульрих Вюртембергке әкелген тағы бір реформатор – Эрхард Шнепф, Цвинглидің шәкірті, ол Бларермен бірлесіп герцогтікті реформалау жұмысын жүргізді. Бларер Альпирбахты қоса, герцогтіктің таулы аймақтарын басқарды, бірақ 1538 жылы барлық лауазымына Шнепф тағайындалды. 1535 жылы Альпирбахта протестанттық реформация жүзеге асырылды және оның әкімшілік құрылымы жаңа Альпирбах округіне таратылды. Монастырь 1806 жылы толық таратылғанға дейін, оның аббаты протестант дін қызметкері болды. 1556 жылы Герцог Кристоф Альпирбахты және Вюртембергтегі қалған 12 монастырды таратып жіберді. Олардың жерлері протестант семинариялары мен пансиондық мектептерге қайта қолданылды. Альпирбах семинариясы 1556 жылдан 1595 жылға дейін жұмыс істеді және шамамен 200 студент білім алды. Альпирбахтағы бастауыш мектеп жабылғаннан кейін, Блауберен және Адельберг монастырларындағы мектептер Герцогтіктегі жалғыз бастауыш мектептер болып қалды.

Қазіргі заман

XIX ғасырда монастырь жерінің көп бөлігі сатылып, сол жердегі ғимараттар бұзылды. 1882 және 1886 жылдар аралығында теміржол салу және монастырьдың оңтүстігіне жол салынғаннан кейін, оның ортағасырлық қорғаныс құрылыстары жойылды. 1952 жылдан бастап монастырь классикалық музыка ойнатылатын орынға айналды, маусым, шілде және тамыз айларында жылына бес концерт өткізілді. 2012 жылы концерттердің 60 жылдығына дейін 90-нан астам оркестр 220-дан астам концертте 400-ден 1500-ге дейін келушілерге өнер көрсетті. 1958 жылы монастырь қабырғаларынан 15-ші және 16-шы ғасырларға тән киімдер, құжаттар және материалдық қалдықтар табылған. Олардың ішінде ерлерге арналған бір жұп шалбар, 17 былғары аяқ киім және семинария студенттерінің киімдеріне ұқсас көйлектер болды. Бұл заттар қазір монастырь мұражайында сақтаулы. 1999 жылы Альпирсбах монастыры Солтүстік Қара Орман монастырь жолына қосылды. 2019-20 жылдардағы коронавирус пандемиясының нәтижесінде, Баден-Вюртемберг мәдени ескерткіштерді басқару агенттігі Staatliche Schlosser und Garten 2020 жылдың 17 наурызында барлық ескерткіштерді жабық деп жариялады және барлық іс-шараларды 3 мамырға дейін тоқтатты. Ескерткіштер мамыр айының басында, 1 мамырдан 17 мамырға дейін қайта ашыла бастады, ал Альпирсбах монастыры 2020 жылдың 12 мамырында қайта ашылды. 2020 жылдың наурыз айынан тамыз айына дейін аббат алаңын жөндеу жұмыстары жүргізілді, кіреберіс орны өзгертілді, бұл қайта келген келушілерге ұқсас қиындықтар туғызды.

Сәулет

Альпирбах аббаттығының жоспары бенедиктиндік дәстүрге негізделген және Клюни мен Хирзау аббаттықтарының жоспарларын жалғастырады. Монастырдың көп бөлігі 1125 және 1133 жылдар аралығында роман стилінде, ал 1480 және 1494 жылдар аралығында готика стилінде салынған. Клостер аббаттық шіркеудің оңтүстік жағына іргелесіп орналасқан және монахтардың тұрғын жайларымен шектеседі. Аббаттықтың оңтүстік-шығысында кеңселер, амбарлар, лазарет және монша орналасқан. Ренессанс дәуірінде монастырьға ешқандай маңызды өзгерістер немесе қосымшалар енгізілмеген, бірақ Ренессанс ықпалындағы фрескалар жатақханаларда кездеседі. 19 ғасырдағы бұзудан кейін монастырь қорғанысының жалғыз сақталған бөлігі – вогт мұнарасы.

Аббат шіркеуі

Аббат шіркеуі үш қатарлы, роман стиліндегі базилика, крест тәрізді жоспармен салынған, қасиетті Николайға арналған және 1128 жылғы мамыр айында епископ Ульрих II фон Констанцпен қасиеттендірілген. Шіркеудің архитектурасы Хирсау аббаттығынан алынған, оның тар, роман стиліндегі бағаналары мен блок тәрізді капиталдарын көшірмедей жасайды. Кіреберіс батыс жағында орналасқан "Жәннат" деп аталатын нартекс арқылы жасалады, онда бұрын шағын шіркеу болған. 1150 жыл шамасында жасалған нартекс кіреберісінің үстіндегі тимпанумда тақта отырған Иса Мәсіхтің бейнесі, мандорламен оралған және екі жағынан екі періштемен қоршалған суреті бейнеленген. Суреттің екі шетінде екі адам тізе бүгіп отыр, олардың бірі Адалберт фон Золлерн. Мәсіхтің үстінде латын тілінде жазылған жазу бар. Шіркеудің ішінде бағаналардың негіздері мен капиталдары Ақырғы Соттың суреттерінен тұрады. Аббат шіркеуінің діни ғұрыптар кезінде қабырғаға ілінген маталармен, фрескалармен, жиһазбен және иконалармен безендірілген. Осы мүліктің ішінде тек 13 ғасырға жататын хордың нишаларындағы Крестке айдалу және Ақырғы Сот фрескалары, боялған шыны, бірнеше хор орындықтары және кеш готикалық алтарь сақталған. Сонымен қатар, монахтар мен шіркеуге келушілерді бөліп тұрған "көк" пердесі алынып тасталды. 1878 жылдан 1891 жылға дейін аббат шіркеуінің ішкі жағы ортағасырлық үлгіде боялды. Шіркеуді 1960 жылдары оның бастапқы түріне жақындату мақсатымен жаңарту кезінде бұл бояулар алынып тасталды. Кеме бойындағы оңтүстік жағында 15 ғасырдың соңында салынған монастырьдің солтүстік жағында орналасқан ашық галерея бар. Орта ғасырдан бері саны мен көлемі азайған хор орындықтары қазіргі уақытта монастырьдің оңтүстік қанатының екінші қабатында орналасқан. Олардың екі қатары бар, бірақ 19 ғасырға жататын фотосуреттерде орындықтар шіркеуде болған кезде үш қатарлы екені көрсетілген. Соңғы қатардағы әшекейлі шатырларда әлі де бояу сақталған, ал орындықтардың екі шетінде киізден жасалған қасиетті Вит пен Жеромның суреттері бейнеленген. Орындықтар 1493 жылы Сент-Мартин күні шваб шебері "H. M." жасаған. Солтүстік трансептте аббат шіркеуіндегі сегіз алтарьдың бірі - Қасиетті Мария алтары орналасқан. Бұл алтарь 1520-1525 жылдар аралығында шваб ағаш кескіш шебері Никлаус Векманның Ульм шеберханасында жасалған қанатты, кеш готикалық алтарь. Ашылғанда сол жақтағы Хабарландыру және оң жақтағы Қонаққа бару суреттері арқылы Марияның өмірі бейнеленген, ал орталықтағы ою-өрнектелген суретте Марияның тәж кию рәсімі көрсетілген. Кескінделген суреттерде тек ет түстерінен басқа бояу қолданылмаған. Жабылып қалғанда Исаның азап шегуінен – Жәбірлеу және Қияметке дейінгі суреттер көрсетіледі. Суреттер қоңыр түстес, ақ бояумен жарықтандырылған, бұл ішкі суреттер үшін ерекше. Олардың авторы белгісіз, бірақ Векман тарихи тұрғыдан Ульмнің ең танымал шеберлерімен жұмыс істеген. Фасадтың солтүстік жағында, хордың қапталымен, қоңырау мұнарасы орналасқан. Лотарингиядағы аббатханалардағыдай стильдік жағынан ұқсас мұнара бастапқыда аббат шіркеуінің шатырымен бір деңгейде болған. 12 ғасырдың ортасында, шіркеу құрылысы аяқталғаннан кейін көп ұзамай, мұнараға тағы бір қабат қосылды, ол әшекейлі тастан салынған, сонымен қатар Жоғарғы Рейн роман стиліне сәйкес келеді. Тағы екі қабатты және мұнараның түбіндегі тіреуіш 15 ғасырда салынған, бірақ мұнараның қалған бөлігімен қарама-қайшы келмеу үшін қарапайым болды. Готикалық қоңырау шалу мұнарасы 1360 жыл шамасында салынған, яғни мұнарада кем дегенде сол кезден бастап қоңыраулар ілінген. Соңғы қабат 1550 жылдары қосылды және қайта өрлеу стилінде баспалдақты қабырғалы шатырмен жабылды.

Монастыр мен конклав

Аббат шіркеуінің оңтүстік жағына монахтардың өмір сүрген және жұмыс істеген ғимараттар жиынтығы орналасқан. Бұл жиынтықты монастырь, сондай-ақ батыс, оңтүстік және шығыс қанаттары құрайды. Монастырь 1480 жылдан бастап абат Хульзингтің бастамасымен готика стилінде қайта салынды, бұл стиль шығыс қанатының бір бөлігінен басқа, бұрынғы роман стилін толығымен алмастырды. Готикалық қабырғалы күмбез әсемдігімен ерекшеленеді, онда бірнеше мүсіндік бейнелер бар және ол бір кезде суреттелген. Бұл жаңарту аббат шіркеуін, сондай-ақ шығыс және оңтүстік қанаттарын біріктіретін монастырь үстінен екінші қабатты қосуға мүмкіндік берді, бірақ батыс қанатында емес. Батыс қанатында монастырьға кіретін есік орналасқан, ал екінші қабатта абаттың тұратын жері бар. Абаттың жайларында қабылдау бөлмесі, кеңсе және тұрғын бөлме болған. Бүгінде онда Монастырь мұражайының экспонаттары қойылған. Батыс қанатында сонымен қатар азық-түлік сақталатын жертөлеге кіруге болады, бірақ 2020 жылдан бері ол ақпараттық орталыққа айналдырылды. Оңтүстік қанатында асхана, жылыту бөлмесі және ас үй орналасқан. Шығыс қанаты монахтардың тұратын жері болды, оның бірінші қабатында шеберханалар, ортақ бөлме және де-комплекс орналасқан, ал екінші қабатында жатақхана болды. Жатақхана бастапқыда үлкен, ашық бөлме болған, бірақ 15 ғасырдың соңында ол семинария студенттері граффити салған, жасанды кірпішпен боялған жартылай ағаштан жасалған жеке бөлмелерге бөлінді. Монастырьдің екінші қабаты биіктік айырмашылығын ескере отырып, қысқа баспалдақ арқылы кіретін тағы бір қатар бөлмелерді қосуға мүмкіндік берді. Жатақханадан аббат шіркеуіне өтетін жол бар.

Мұражай

Монастырь мұражайы монастырьдің мың жылдық тарихына толы заттарды көрсетеді. Коллекцияның көп бөлігі 1958 жылы табылған киім-кешек, хаттар, қағаз немесе пергаменттен жасалған кітаптар, плиткалар, кірпіштер және ойын құралдарынан тұрады. Бұл заттар абаттың резиденциясында орналасқан "Монахтар мен ғалымдар" көрмесінде қойылған. Ерекше назар аударарлық нәрсе – 1500-1520 жылдар аралығында жасалған, көзге түсетін шалбардың алдыңғы бөлігі бар, жұтаннан тігілген шалбар. Бұл 16 ғасырға тән қарапайым киімнің сақталған жалғыз даналарының бірі.