Кіріспе
А. Латротоксин – Latrodectus (жесір өрмекші) туысына жататын өрмекшілердің және Steatoda nobilis түрінің уында табылған жоғары молекулалық массалы нейротоксин. Латротоксиндер – удың негізгі белсенді құрауы және латродектизм симптомдарына жауап береді. Төмендегі латротоксиндер сипатталған: бес жәндіктерге қарсы әсер ететін токсин, α, β, γ, δ және ε латроинсектотоксиндері деп аталады, бір омыртқалыларға тән нейротоксин – альфа латротоксин және бір шаяңкелділерге әсер ететін токсин – α латрокростатоксин.
A latrotoxin is a high molecular mass neurotoxin found in the venom of spiders of the genus Latrodectus (widow spiders) as well as at least one species of another genus in the same family, Steatoda nobilis. Latrotoxins are the main active components of the venom and are responsible for the symptoms of latrodectism. The following latrotoxins have been described: five insecticidal toxins, termed α, β, γ, δ and ε latroinsectotoxins, one vertebrate specific neurotoxin, alpha latrotoxin, and one toxin affecting crustaceans, α latrocrustatoxin.
α- латротоксин
Ең жақсы зерттелген латротоксин – альфа латротоксин, ол сенсорлық және моторлық нейрондардан нейротрансмиттерлерді (ацетилхолинді қоса алғанда) пресинаптикалық түрде босатуға, сондай-ақ эндокриндік жасушалардан (мысалы, инсулин босату үшін) әсер етеді. Бұл ~130 кДа салмақты ақуыз, ол көбінесе димерленген немесе тетрамерленген түрінде кездеседі. α Латротоксин (α LTX) латродект тұқымдасына жататын қара жесірлерде табиғи түрде табылады. Бұл жәндіктердің ең танымал түрі – Latrodectus mactans қара жесірі. Қара жесірлердің (Latrodectus) уында омыртқалы жануарларға, жәндіктерге немесе шағылысқан бунақ аяқтыларға таңдап әсер ететін бірнеше ақуыздық токсиндер бар, олар латротоксиндер деп аталады. Осы токсиндердің бірі – α латротоксин, ол омыртқалы жануарларға қатысты таңдамалы әсерге ие; ол жәндіктер мен шағылысқан бунақ аяқтыларда тиімсіз. α LTX омыртқалы жануарлардың нейрондық және эндокриндік жасушаларына тән рецепторларға жоғары бейімділікке ие.
Құрылымдық қызмет қатынасы (SAR)
Табиғи α LTX димері уытты болу үшін тетрамерге айналуы керек. Тетремеризация тек еківалентті катиондардың (мысалы, Ca2+ немесе Mg2+) немесе амфипатиялық молекулалардың болуында ғана жүзеге асады. Бұл тетрамерді құрайтын төрт мономер орталық осьтің айналасында симметриялық түрде орналасқан, диаметрі 250 Å және қалыңдығы 100 Å болатын төрт қанатты бұрандаға ұқсайды. Бас домендері біріктіріліп, дене домендерімен қоршалған тығыз, орталық массаны құрайды. Қанаттары тетрамер осіне перпендикуляр орналасады. Осы пішіннің арқасында тетрамердің орталық массасында алмұрт пішіндес канал пайда болады. Каналдың диаметрі төменгі жағында 25 Å, содан кейін 36 Å-ға дейін кеңейеді және жоғарғы жағында 10 Å-ға дейін тарылады.
Ғылыми үлес
αLTX трансмиттердің шығарылуының везикулярлық тасымалдау гипотезасын растауға, везикулярлық экзоцитоз үшін Ca2+ қажеттілігін белгілеуге және орталық нерв жүйесіндегі жеке трансмиттер шығару орындарын сипаттауға көмектесті. Ол екі маңызды нейрондық жасуша беті рецепторларын анықтауға көмектесті. Жерорта теңізінің қара жесірінен (L. tredecimguttatus) бөліп алынған жоғары молекулалық салмақты ақуыздарға жәндіктерге тән нейротоксиндер α латроинсектотоксин және δ латроинсектотоксин, қабықшалыларға әсер ететін латрокростатоксин нейротоксині және ангиотензин 1-ді түрлендіретін ферментті тежейтін шағын пептидтер кіреді. Олардың функциясы әлі толық зерттелмеген, бірақ латротоксиндердің мембранаға енуіне көмектесуі мүмкін.