Кіріспе

"Испанияға сүт" – Испания Азамат соғысының зардап шеккендеріне көмек көрсету үшін Ұлыбритания тарапынан ұйымдастырылған гуманитарлық операция. Кооперативтер одағының белсенділері мен Лейборист партиясы осы көмекті ұйымдастыруға мұрын қойды.

Өмірбаян

Невилл Чемберленнің консервативтік үкіметі 1936 жылғы әскери көтерілістен кейін Испаниямен қарым-қатынаста ресми бейтараптығын сақтаса да, Республиканың азаматтары кейінгі қыстарда зор қиындықтарға тап болды. Бомбалау мен шайқастар бұқаралық ақпарат құралдарының назарын аударды, бірақ аштық пен аурулар тарады, себебі Испанияның солтүстігі мен оңтүстігіндегі Республикалық бекіністерге жабдықтау жеткізу қиын болды және жағалау аймақтары кесіліп қалды. Каталония мен Валенсияға жиналған босқындар осы қалалардың халқын қалыпты деңгейден екі есеге арттырды, сондықтан босқындарға арналған үйлерде үш күн бойы тамақ болмайтын жағдайлар туды. Сүт алу үшін міндетті түрде сертификат керек болды. Азық-түлік табу үшін кейбір адамдар жеуге жарамды шөптер мен өсімдіктерді іздеді. Көптеген отбасылар балаларын аштықты сезінбеу үшін күні бойы ұйықтатып қойды. Осы жағдайлардың салдарынан әр үшінші босқын бала туберкулезбен ауыра бастады. Көп ұзамай бұл ондаған мың баланың денсаулығына қауіп келтірді.

Көмек көрсету бағдарламасы

1937 жылдың қараша айында, елдің әртүрлі кооперативтік қоғамдары мен Еңбек партиясының ұйымдарына үндеу жасалғаннан кейін, «Испанияға сүт» қоры ашылды. Жауап күтілгеннен де асып түсті. Лондондық кооперативтің өзі 877 фунт стерлинг жинады. Қоғамдардан түскен үлкен үлестерден өзге, кооперативтік дүкендерден тауар сатып алушылардың кез келгені сүт талондарын сатып ала алатын болды, ал одан түскен кіріс республикалық азаматтарға жұмсалды. Атап айтқанда, бұл сүт төрт жасқа дейінгі балалар мен мүгедектерге арналды. Қоғамдардан түскен қайырымдылықтар бірте-бірте азайған сайын, дүкендерде сатылатын алты пеннилік және үш пеннилік талондардың маңызы арта түсті. Басты мәселе – тауарды қалай жеткізу еді. Бірінші тасымалдау кемесі қауіпті сапар жасады, көптеген кешігулер болды. Жолмен тасымалдау Францияда жүк көліктерін табудың қиын логистикасымен баяулады. Теміржол, әрине, ең сенімді жеткізу түрі болды. Барлық үш әдіс қолданылды, ешқандай тауар жоғалып кеткен жоқ. «Cooperative Wholesale Society» компаниясының экспорт бөлімі барлық тауарлардың қауіпсіз жеткізілуін қамтамасыз етуге көмектесті. 1938 жылдың басында CWS ұнтақталған және конденсирленген сүтінің алғашқы партиясы, 7000-нан астам жәшік жеткізілді. Олар «Испанияға сүт» комитетінің қатаң бақылауымен тарату орталықтарына жіберілді. Осы орталықтардан сүт босанау үйлері, тағамдық асханалар және нормативтік рациондар арқылы таратылды. 1938 жылдың наурыз айына қарай кооператорлар 9000 фунт стерлингтен астам, ал Еңбек партиясы 5100 фунт стерлингтен астам жинады. Мадридтегі муниципалды клиника, Каталония аймағы және Барселонаның барлығы көтерілісшілер ел бойынша табысқа жеткен сайын пайда көрді. Кооперативтер одағы ақшаны көбінесе оны алғанға дейін жұмсады, жағдайдың шұғыл екенін түсініп, 1938 жылдың шілдесінде кооперативтерге екінші үндеу жіберді. Жаңаша жарнама парақшалары мен плакаттар шығарылды. Қайырымдылықтардың қарқыны артуы Барселонадағы бастауыш мектептерде сүт асханаларын ашуға мүмкіндік берді. Каталониядағы майданның күйреуі көлік қиындықтарын одан әрі ушықтырды, бірақ Халықаралық кәсіподақтар федерациясының көмегімен Республиканың толық капитуляциясына дейін теңіз арқылы тасымалдау жалғастырылды. 1939 жылдың мамыр айына қарай испан халқының көтерілісшілер мен Осі державаларының қолынан келген азаптарын жеңілдету үшін 32 500 фунттан астам ақша жиналды. Бұл қаржының көп бөлігі өте қиын жағдайдағы аймақтардан келген адамдар мен дағдарысқа тап болған саудагерлерден түсті. 4000-нан астам баск баласы Ұлыбританияға әкелініп, асырап алынды. Қалған ақша Еуропаның босқындар лагерьлеріне қашқан испандық эмигранттарға жұмсалды.