Кіріспе
Эфиопиядағы темір жол көлігі Эфиопияның Ұлттық темір жол желісі арқылы жүзеге асырылады, ол қазіргі уақытта үш электрлендірілген стандартты кеңдікті темір жол желісінен тұрады: Аддис-Абеба – Джибути темір жолы, Аваш – Велдия темір жолы және Велдия – Меккеле темір жолы. Басқа желілер әлі жоспарлау кезеңінде. Еліміздің астанасында Аддис-Абеба жеңіл темір жолы қалалық жеңіл темір жол жүйесі бар. Эфиопиядағы барлық темір жолдарға Эфиопия мемлекеттік кәсіпорны – Эфиопия темір жол корпорациясы (ERC) иелік етеді және басқарады. Жоспарланған заңнама темір жол көлігін жеке секторға ашуға мүмкіндік береді, бұл темір жол инфрақұрылымын салудан бастап, осы инфрақұрылымды пайдалануға және жеке меншік пойыздарды пайдалануға дейін қамтиды.
20 ғасыр
Бір ғасырдан астам уақыт бойы Эфиопияға Аддис-Абебадан Джибутидегі Қызыл теңіз портына дейін халықаралық метрлік темір жол қызмет көрсетті. Жеке құрылыс негізінен экономикалық мақсаттарға қызмет етті. 1897 жылдан 1917 жылға дейін салынған осы ғасырлық темір жол, Этио-Джибути темір жолы және оның ондаған жылдар бойы пайдаланған вагондары ақырында қосалқы бөлшектердің жетіспеуінен тоқтатылды және 20-шы ғасырдың соңында бірнеше жыл бойы ішінара жабылды. Аддис-Абеба 2004 жылы Қызыл теңізге шығу мүмкіндігін жоғалтты. 20-шы ғасырдың басындағы бастапқы жоспарлар Эфиопияның негізгі кофе өндіретін аймақтарына толық қол жеткізу үшін Аддис-Абебадан Джимма маңындағы Дидесса өзеніне дейін темір жолды кеңейтуді көздеді, бірақ бұл жоспар 1917 жылы темір жол Аддис-Абебаға жеткенге дейін 10 жылдан астам уақыт бұрын тоқтатылды. 1930 жылдардың соңында, Эфиопия итальяндық билікте болған кезде, итальяндық әкімшілік бірнеше жаңа темір жолдар салуды ұсынды: Аддис-Абеба-Десси-Массауа темір жолы, Гондар-Десси-Ассаб темір жолы және Аддис-Абеба-Долло-Могадишу темір жолы. Бұл темір жолдар Эфиопиядағы итальяндық отаршылдық билікті нығайтуға арналған, экономикалық тұрғыдан негізделген жұмыс көзделмеген. Эфиопия егемендігін қайта алғаннан кейін, екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан жобалар тоқтатылды. 1960 жылдары Джибути порты мен Аддис-Абеба арасындағы ескірген метрлік темір жол ғана болған кезде экономикалық тұрғыдан негізделген темір жол желісі жобасы ұсынылды. Югославия мен Франциядан келген сыртқы сарапшылар Адамадан бастап Диллаға дейінгі метрлік темір жолды кеңейтуді ұсынды. Ол кездегі барлық зерттеулер кеңейту желісінің экономикалық тиімділігін растады, ал Франция содан кейін Адама мен Дилла арасындағы темір жол желісін салуға несие ұсынды. Алайда, бұл метрлік темір жол желісі ешқашан іске асырылмады.
Тигрэй соғысының әсері
2021 жылдың қазан айында Тигр соғысы барысында Тигр Халықтық Азаттық фронтының қарулы күштері Комболчадағы құрылыс жабдықтарының басым бөлігін тонап немесе жойғаны хабарланды. Олар сондай-ақ, іс жүзінде аяқталған теміржол инфрақұрылымының – туннельдер мен көпірлер сияқты бөліктеріне нұқсан келтірді. Бұл оқиға нәтижесінде бірнеше мың теміржол қызметкері жұмыссыз қалды. Комболчадағы құрылыс алаңы ішкі орын аударылғандар лагері ретінде пайдаланылды. Бірақ, Эфиопия үкіметі бұл жобаны маңызды бағыт ретінде сақтап, құрылысты жаңадан бастауды жоспарлап отыр.
Аддис-Абеба-Джибути темір жолы
2011 жылы ұлттық теміржол желісі жоспарларын аяқтағаннан кейін бір жыл өткен соң, ERC 1-жолы (Адис-Абеба – Джибути теміржолы) үшін қаржыландыру қамтамасыз етілді және құрылыс қытайлық құрылыс компанияларына тапсырылды. Теміржолдың ұзындығы шамамен 3,5 миллиард АҚШ долларын құрайды деп есептелді (теміржолдың бір километріне 4 миллион АҚШ доллары), ал Қытайдың Экспорт-импорт банкі (Exim Bank of China) пакеттік қаржыландыруға көмектесті, нәтижесінде теміржолдың Эфиопия бөлімі үшін барлығы 2,5 миллиард АҚШ доллары, ал Джибути бөлімі үшін тағы 500 миллион АҚШ доллары несие ретінде берілді. Кейінірек жүргізілген сараптама көрсеткендей, нақты құны теміржолдың бір километріне шамамен 5,2 миллион АҚШ долларын құрады, бұл жоспарланғаннан шамамен 30% көп, нәтижесінде жалпы құны шамамен 4,5 миллиард АҚШ долларын құрады. Құрылыс EPC/FIDIC (EPC/Turnkey) жобалары ретінде басталды.
АуашВелдия темір жолы
392 шақырымға созылатын Аваш-Велдия темір жолының стратегиялық маңызы зор. Ол Эфиопияның бүкіл солтүстігін, эфиопиялық халықтың шамамен үштен бірін, негізгі желімен және сонымен қатар Аддис-Абеба-Джибути темір жолы арқылы Эфиопияның өмірлік маңызы бар Джибути портымен байланыстырады. Сонымен қатар, Амхара аймағының бірнеше ірі қалаларына тікелей темір жол қызмет көрсетеді және темір жол Эфиопияның Комболча сияқты өнеркәсіптік орталықтарын әлеммен байланыстырады. ERC-нің негізгі құрылыстары (Комболчадағы жөндеу шеберханалары және т.б.) сол жерде орналасады. Бұл құрылыстар негізгі темір жолға қосылып, рельстердің жалпы ұзындығын құрайды. Бұл темір жол үшін ERC бір километрге шамамен Адис-Абеба-Джибути темір жолына қарағанда (жалпы құны 1,7 млрд АҚШ долларына 1,165 млрд АҚШ доллары көлемінде) дәл сондай сыртқы қаржыландыруды қамтамасыз ете алды, бірақ бұл қаржы қытайлық емес, Credit Suisse арқылы ұйымдастырылған еуропалық инвесторлардан түсті. Қаржыландыруды Türk Eximbank, Швецияның экспорттық несиелерді кепілдендіру жөніндегі ұлттық кеңесі, Данияның экспорттық несиелер кеңесі және Швейцарияның экспорттық тәуекелдерді сақтандыру компаниясы сияқты несие берушілер консорциумы ұсынды. Жұмысты жүргізу үшін түрік компаниясы Yapı Merkezi және оның еуропалық қосалқы мердігерлері таңдалды. Бұл темір жол салынып біткеннен кейін айтарлықтай кіріс әкелуі күтілуде. Құрылыс шартында темір жолдың бір шақырымына жұмсалатын шығын 3,8 млн АҚШ доллары деп көрсетілген, бұл 56 көпір мен 12 туннель (туннельдердің жалпы ұзындығы) бар қиын жер үшін таңқаларлықтай төмен көрсеткіш; 2015 жылғы теориялық есептеулер бір шақырымына 7 млн АҚШ долларын көрсеткен.
Темір жол станциялары
Жүк пойыздарын қабылдауға арналған негізгі теміржол инфрақұрылымынан (жүк орындары, құрғақ порттар) басқа, теміржолдарда жолаушылар пойыздары үшін де теміржол станциялары бар. Теміржол бойындағы осы станциялардың көпшілігінде жолаушылардың пойызға кіруі немесе түсуі үшін бір платформа болады. Бұл платформалар баспалдақсыз қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Кейбіреулерінде жоғары кернеулі сымдардың үстінен өтетін жаяу көпір арқылы екі платформа біріктірілген. Платформалар жолаушыларды күн, жел және жаңбырдан қорғайтын шатырмен жабдықталған. Жолаушылар пойыздарына арналған теміржол станцияларында әрқашан негізгі платформаның арт жағына тікелей жалғасқан станция ғимараты болады. Сәйкесінше, бір платформасы бар станцияларда бір ғана пойыз тоқтай алады, екі платформасы бар станцияларда екі немесе үш пойызға арналған жолдар бар. Барлық платформалардың ұзындығы аралығында және аралығында болады. Станция ғимараттары билет сату, тамақтандыру үшін, күту залдары және тіпті дұға оқуға арналған бөлмелермен жабдықталған. Оларда электр қуаты және су сияқты қажетті жабдықтар бар. Аддис-Абеба – Джибути теміржолының станция ғимараттары эфиопиялық элементтерді, қытайша интерпретацияны және дөңгелек пішіндерді қамтитын архитектуралық эклектизмді көрсетеді. Ал Ауаш – Велдия теміржолындағы станция ғимараттары көбінесе функционалды және тікбұрышты болып келеді.
Темір жолдың жағдайы
1917 жылғы Эфио-Джибути темір жолының электрленбеген, бір рельстік, метрлік кеңдігі 207 км болатын бөлігі Дире Дауа мен Гелиле арасында, Дире Дауаның солтүстік-шығысында әлі де қолданыста. Бұл бөлік 2007–2012 жылдар аралығындағы алты жыл ішінде ішінара жаңартылды және Шығыс Эфиопиядағы және Дире Дауа маңындағы аймақтық экономикаға қызмет ететін екі аптада бір рет жүк және жолаушылар тасымалын жүзеге асыруда. Бұл темір жол учаскесінде көлік тоқтатылатындығын көрсететін ешқандай белгі жоқ. Дире Дауаның батысында, Дире Дауа мен Миэсо арасындағы тағы бір учаске 2018 жылы қайта іске қосу үшін жөндеуден өтетіні хабарланды. Дизельді локомотивтер, жолаушылар вагондары және жүк вагондары сияқты кейбір құрамды бөліктер де қолданыста. Аддис-Абеба мен Дире Дауа арасындағы темір жол 2008–2014 жылдар аралығында бірнеше жобалармен ішінара бұзылып, салынып жаңадан құрылды, ал Дире Дауа мен Джибути арасындағы қозғалыс 2014 жылдың көктеміне дейін сақталды. Джибути аумағында және Гелиледен әрі темір жол тоқтатылған. Демек, Эфио-Джибути темір жолының бастапқы бөліктерінің бір бөлігі жойылған немесе тасталған, ал қалған бөлігі әлі де қолданыста немесе қайта іске қосуға дайындалуда. Тасталған темір жол бөліктеріндегі көптеген көпірлер мен виадуктар әлі де бұзылмаған күйде сақталған және оларды көруге болады.
Темір жол станциялары
Екі ірі теміржол станциясы сақталды. Аддис-Абеба теміржол терминалы, Ла-Гарь, бір ғасырлық тарихи ғимарат. 2008 жылы жол салу жобасы оны құрылысқа ұшырату қаупі тудырды, бірақ ғимарат аман қалды және бұзылмады. Дире-Дава теміржол терминалы Аддис-Абеба теміржол терминалынан көне. Ол қазір де пайдаланылуда.
Стандартты кеңістікті теміржолдар
Қазіргі заманғы теміржол стандарттарына сәйкес келу үшін, Эфиопиядағы теміржол тасымалына арналған барлық жылжымалы құрам Эфиопияның қатал қоршаған орта жағдайларына бейімделген және сәйкес жобаланған. Тежегіш жүйесінің тиімділігі биіктіктегі айырмашылықтарды ескере отырып жақсартылды. Аймақтағы температура мен күн сәулесінің түн мен күн аралығында, сондай-ақ биік таулардан теңіз деңгейіне дейін күрт өзгеруі мүмкін болғандықтан, жоталы жердегі жылулық соққы мен күшті ультракүлгін сәулеленуден туындайтын тозуды болдырмау мақсатында, резеңке, кабельдер және басқа да барлық компоненттер арнайы жобаланды. 90%-дан астам ультракүлгін сәулелерді тоқтату үшін ламинатталған шыны қолданылды.
Локомотивтер
Барлық локомотивтер Қытайдан әкелінген. 41 электр локомотив жүк пойыздарын сүйреуге және жүк тасымалын жүргізуге арналған, ал тек 3 электр локомотив жолаушылар тасымалын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, бірқатар дизельдік локомотивтер негізгі желіден тыс қызметтер көрсетеді.
The locomotives were derived from the platforms mentioned in the table above. The electric locomotives have different liveries. The ERP locomotives come with the Ethiopian national colors (green yellow red), the ERF locomotives replace the green by blue (red yellow blue), the DF4DH derived locomotives are sky blue while the ERS switchers are entirely yellow with one horizontal stripe in the national colors. All locomotives have been adapted to the harsh climatic conditions of Ethiopia and provide air conditioning built in for the engineer. The platform data for the HXD1C indicate, that the available power of 7200 kW is also available for regenerative braking. Two freight locos can couple and can do two locomotive train control with heavy freight trains for railway slopes >0.9 %. In addition, the electric locomotives hauling passenger trains come with a dedicated power supply transformer to provide electric power for the air conditioning / heating units of the passenger cars under the extreme climatic conditions of Ethiopia. Ethiopian Railways does not offer true Sleeping car services nor does Ethiopian Railways offer Business Class seats or First class travel. But it is possible to make a reservation for a single person, which includes a whole lockable compartment in Soft Berth Cars (4 berths per compartment), which makes the compartment a Solo soft sleeper.
| Түрi | Өндiрушi | Платформа | Сан саны | Сериялық нөмiрлер | Жұмыс режимі | Макс. жылдамдық [км/сағ] | Қуат [кВт] | Сілтемелер |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Электр локомотивi | CRRC | HXD1C3 | | ERP 0001 – ERP 0003 (ERP: Эфиопия темір жолдары, жолаушылар) | Жолаушылар тасымалы (негізгі желі) | 120 | 7200 | |
| Электр локомотивi | CRRC | HXD1C32 | | ERF 0001 – ERF 0032 (ERF: Эфиопия темір жолдары, жүк) | Жүк тасымалы (негізгі желі) | 120 | 7200 | |
| Дизельдік локомотив | CRRC | DF10DDB (экспорттық нұсқасы: CKD3A) | 6 | ERS 0001 – ERS 0006 (ERS: Эфиопия темір жолдары, маневрлік) | Маневрлеу (Дорале порты – Нагад) | 100 | 1873 | |
The locomotives were derived from the platforms mentioned in the table above. The electric locomotives have different liveries. The ERP locomotives come with the Ethiopian national colors (green yellow red), the ERF locomotives replace the green by blue (red yellow blue), the DF4DH derived locomotives are sky blue while the ERS switchers are entirely yellow with one horizontal stripe in the national colors. All locomotives have been adapted to the harsh climatic conditions of Ethiopia and provide air conditioning built in for the engineer. The platform data for the HXD1C indicate, that the available power of 7200 kW is also available for regenerative braking. Two freight locos can couple and can do two locomotive train control with heavy freight trains for railway slopes >0.9 %. In addition, the electric locomotives hauling passenger trains come with a dedicated power supply transformer to provide electric power for the air conditioning / heating units of the passenger cars under the extreme climatic conditions of Ethiopia. Ethiopian Railways does not offer true Sleeping car services nor does Ethiopian Railways offer Business Class seats or First class travel. But it is possible to make a reservation for a single person, which includes a whole lockable compartment in Soft Berth Cars (4 berths per compartment), which makes the compartment a Solo soft sleeper.
Локомотивтер жоғарыда көрсетілген кестедегi платформалар негiзiнде жасалған. Электр локомотивтерiнiң әртүрлi бояу схемалары бар. ERP локомотивтерi Эфиопияның ұлттық түстерiмен (жасыл, сары, қызыл) боялған, ERF локомотивтерiнде жасыл түс көк түспен ауыстырылған (қызыл, сары, көк), DF4DH локомотивтерi аспан көк, ал ERS маневрлік локомотивтерi ұлттық түстердегi бiр көлденең жолақпен толығымен сары. Барлық локомотивтер Эфиопияның қатал климаттық жағдайларына бейiмделген және машинист үшiн орнатылған кондиционермен жабдықталған. HXD1C платформасының деректері 7200 кВт қуаттың регенеративтiк тежеуге де қолжетiмдi екенiн көрсетедi. Екi жүк локомотивi бiрге жұмыс iстей алады және теміржолдың 0,9%-дан жоғары еңiс деңгейiнде ауыр жүк пойыздарын екі локомотивтiң басқаруымен тасымалдай алады. Сонымен қатар, жолаушылар пойыздарын тасымалдайтын электр локомотивтерiнде жолаушылар вагондарының кондиционерлеу және жылыту жүйелерiн Эфиопияның экстремалды климаттық жағдайларында электр қуатымен қамтамасыз ету үшiн арнайы қуат трансформаторы орнатылған. Эфиопия темір жолдары жабық вагондарда (бiр вагонға 4 орыннан) жеке орынға брондау мүмкүндiгiн ұсынады, бұл вагонды жеке ұйықтау орнына айналдырады, бiрақ шын мәнiсiнде ұйықтау вагоны қызметiн немесе бизнес-класс орындарын немесе бiрiншi сыныпты саяхатты ұсынбайды.
The locomotives were derived from the platforms mentioned in the table above. The electric locomotives have different liveries. The ERP locomotives come with the Ethiopian national colors (green yellow red), the ERF locomotives replace the green by blue (red yellow blue), the DF4DH derived locomotives are sky blue while the ERS switchers are entirely yellow with one horizontal stripe in the national colors. All locomotives have been adapted to the harsh climatic conditions of Ethiopia and provide air conditioning built in for the engineer. The platform data for the HXD1C indicate, that the available power of 7200 kW is also available for regenerative braking. Two freight locos can couple and can do two locomotive train control with heavy freight trains for railway slopes >0.9 %. In addition, the electric locomotives hauling passenger trains come with a dedicated power supply transformer to provide electric power for the air conditioning / heating units of the passenger cars under the extreme climatic conditions of Ethiopia. Ethiopian Railways does not offer true Sleeping car services nor does Ethiopian Railways offer Business Class seats or First class travel. But it is possible to make a reservation for a single person, which includes a whole lockable compartment in Soft Berth Cars (4 berths per compartment), which makes the compartment a Solo soft sleeper.
Тауар вагондары
Эфиопия теміржолдарында барлығы 1100 жүк вагоны пайдаланылуда. Оларды Қытайдағы Baotou Beifang ChuangYe Co. Ltd (BFCY) компаниясы құрастырды. Олардың жартысы Қытайда, ал қалған жартысы Дире-Дауадағы Металл және Инженерлік Корпорациясында құрастырылды. Қалғандары Қытайда құрастырылды. Төмендегі кестеде көрсетілген вагондар туралы ақпарат Эфиопия теміржолының бағалауының бөлігі ретінде, Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы жүргізген Логистикалық қабілетті бағалау (LCA) барысында ұсынылды.
Түрі, Бөлшегі, Сериялық нөмірлері, Саны, Тасымалданатын тауарлар
Жүйрік вагон NW5 ER0391 – ER0940 550 Барлық типтегі халықаралық контейнерлер және тіркемелер
Қаптал ашылмайтын вагон PW2 ER0001 – ER0220 220 Күнге, жаңбырға, қарға ұшырамайтын, қорапталған және қапталған тауарлар, қағаз өнімдері, автокөлік бөліктері, сусындар
Гондола CW3 CW4 ER0221 – ER0350 130 Құрылыс материалдары: болат, көмір, шлак, ағаш
Цистерна GW2 ER0951 – ER1060 110 Сұйық отын (бензин, дизель және т.б.)
Жабық түсіргіш KW2 ER0351 – ER0370 20 Ауа райынан қорғалатын материалдар (астық, ұн, тыңайтқыш, тұз, қант, саз, әк)
Ашық түсіргіш KW3 ER0371 – ER0390 20 Көмір, кокс, тас, құм, кен, қиыршық тас, металл сынықтары сияқты ірі көлемді материалдар
Ағаш тіреуіштер NW6 ER1061 – ER1080 20 Ағаш және ағаштан жасалған құрылыс материалдары
Автомобиль тасымалдағыш (екі қабатты) NW7 ER1081 – ER1100 20 Көлік құралдарын және автомобильдерді тасымалдау, жолаушылар пойыздарымен байланысты автопоезд қызметтері
Тоңазытқыш вагон BW1 ER0941 – ER0950 10 Балық, ет, көкөніс, жеміс-жидектер және басқа да тез бұзылатын азық-түліктер.