Кіріспе

1985 жылғы Оңтүстік Африка азаттық теологиясының позициялық құжаты

"Қайростың құжаты" (KD) – 1985 жылы Оңтүстік Африканың Совето қалашығындағы негізінен қара нәсілді Оңтүстік Африка теологтарының тобы жариялаған теологиялық мәлімдеме. Бұл құжат 1985 жылғы 21 шілдеде жарияланған төтенше жағдай кезінде апартеид режимінің қатыгез саясатына деген шіркеулердің жауабын сынады. "Қайростың құжаты" Оңтүстік Африкада ғана емес, бүкіл әлемде күшті реакция мен ашулы пікірталастарға себеп болды. "Қайростың құжаты" – Оңтүстік Африкада контексттік теология мен азаттық теологиясының, немесе "төменнен теологияның" көрнекті мысалы болып табылады және басқа да бірнеше елдер мен жағдайларда (Латын Америкасы, Еуропа, Зимбабве, Үндістан, Палестина және т.б.) осыған ұқсас сынға ұқсас жазбаларға үлгі болды.

Контекст

KD негізінен Соуэтодағы пасторлардың экуменикалық тобы жазды, олардың есімдері ешқашан (ресми түрде) жұртшылыққа жарияланбаған. Көптеген адамдар бұл құжатты анонимді ету туралы шешімді, мүмкін қауіпсіздік себептерімен байланыстырды, себебі апартеид режимі үкіметке қарсы шыққан дін қызметкерлерін жиі мазақтады, қамауға алды немесе азаптады. Дегенмен, көпшілік Фрэнк Чикейн, қара түсті Пятидесятник пастор және теолог, және Альберт Нолан, ақ түсті Рим-католик діни қызметкері және Доминикан орденінің мүшесі, осы топқа кірген деп санайды. Джон В. де Гручи бұл процесті Брамфонтейндегі (Жоханнесбург) Контекстуалды теология институтының (ICT) сол кездегі Бас хатшысы Франк Чикейн бастағанын нақты айтады. Бұл салыстырмалы түрде қысқа, 11 000 сөзден тұратын құжат 1985 жылдың қыркүйек айында алғаш рет жарияланғанда, 150-ден астам қол қойылған еді; кейіннен Оңтүстік Африкадағы көптеген шіркеу басшылары мен теологтар да қол қойды, бірақ түзетілген тізім жарияланбады. 1986 жылы маңызды өзгерістер енгізілген екінші басылым жарық көрді.

Қорытынды

Құжат бес қысқа тараудан (екінші басылым 40 беттен кем) тұрады: (1) Шындықтың шешімді сәті; (2) "Мемлекеттік теологияны" сынау; (3) "Шіркеу теологиясын" сынау; (4) Пайғамбарлық теологияға қадам; (5) Әрекетке шақыру; және қысқа қорытынды. Төмендегі мазмұндама қайта қаралып жаңартылған басылымға сүйенген және ешқандай түсініктемесіз KD-нің ең маңызды жақтарына назар аудару мақсадында жасалған.

Бірінші тарау: Шындық сәті

Бұл тарау КД құжатының жазылу контекстін анықтайды. Қазір (1985 жылдың қыркүйегі) жағдайға қатысты әрекет ету уақыты келді. Осы құжаттың жағдайға тікелей байланысты екенін көрсету үшін грек тіліндегі kairos / καιρος (осы контексте «ерекше сәт» деген мағынаны білдіреді) термині негізгі ұғым ретінде таңдалды. Ол сол кездегі Оңтүстік Африкадағы шіркеулерге жолданды және түпкілікті мәлімдеме емес, үдеріс ретінде түсінілуі тиіс, «бұл ешқашан аяқталған деп айтылмайтын ашық құжат» (КД, Алғы сөз). Құжат негізінен бөлінген шіркеулерге арналған; бөліну себебі – шіркеу ішіндегі христиандардың нәсілшіл азшылық үкіметі мен қара халық арасындағы қақтығыста атқаратын рөлі. «Зұлматшыл да, зұлматқа ұшыраған да бір шіркеуге адал екендерін мәлімдейді». КД теологтары шіркеудегі үш негізгі теологиялық көзқарас бар екенін көрсетеді, олар келесі үш тарауда қарастырылады.

Екінші тарау: Мемлекеттік теологияны сынға алу

"Мемлекеттік теология" – "расизм, капитализм және тоталитаризм сияқты қолданыстағы жағдайды теологиялық тұрғыдан негіздеу" деп анықталады. Ол теологиялық ұғымдар мен Киелі кітап мәтіндерін өзінің саяси мақсаттары үшін дұрыс емес пайдалану арқылы мұны істейді. Үкімет, сондай-ақ шіркеудің бір бөлігі мемлекеттік теологияны қолдануда айыпталады. Төрт мысал талқыланады.

Римдіктерге 13: 1-7

"Мемлекеттік теология" бұл мәтінде Пауыл мемлекет туралы абсолютті және түпкілікті христиан ілімін, сондай-ақ абсолютті және әмбебап принципті ұсынады деп есептейді. Көптеген библиялық ғалымдар бұл есептің жалған екенін көрсеткен. Кейсеманның "Римдіктерге түсіндірмесі" және Калманның "Жаңа өсиетте мемлекет" кітабына сілтеме жасалған. KD авторлары мәтіндерді олардың контекстінде түсіну қажет екенін айтады: нақты жазбаның (осы жерде: Римдіктерге); Киелі кітаптың толық көлемінде; және нақты тарихи контекстінде (осы жерде: Пауыл және Римдегі қауым). Назар салыңыз, "Киелі кітаптың қалған бөлігінде Құдай зорлықпен билейтін үкіметке бағынуды талап етпейді, бұл бәріне қайшы келмейді". Римдіктерге жолданған хат Римдегі ерте христиан қауымына, оны "заңсыздыққа қарсы" немесе "ынтық күйлі" деп сипаттауға болатын қауымға жіберілген. Римдік христиандар "Иса олардың Иесі және Патшасы болғандықтан" барлық билікке бағыну керек деп ойлады. Пауыл осындай түсінікке қарсы шығып отыр, яғни ол "әділ немесе әділетсіз мемлекет туралы мәселені қарастырмайды". ("Мемлекет – сіздің пайдаңыз үшін"): "Осындай мемлекетке бағыну керек". Әділетсіз үкімет туралы мәселе онда қарастырылмаған, бірақ мысалы, .

Заң және тәртіп

Мемлекеттік теология заң мен тәртіпті сақтау қажеттігін білдіреді, бірақ апартеидтік мемлекетте бұл әділетсіз заң мен тәртіп деп KD авторлары мәлімдейді. "Осы заңды өзгертуді қалаған әркім күнәлі сезінуге мәжбүр етіледі". KD теологтары мемлекеттің заң мен тәртіпті сақтауға ешқандай діни билігі жоқ екенін айтады. Заң мен тәртіпке сілтеу жасау орынсыз. Ақырында, Құдайға бағыну керек. Мемлекеттік теология мемлекеттің қалыпты жағдайды сақтау үшін зорлық-зомбылық қолдануын одан әрі ақталады. Осылайша "мемлекеттік қауіпсіздік әділдіктен гөрі маңыздырақ болады. Мемлекет шіркеу басшыларын көбінесе 'саясатқа араласпауға' ескертеді, бірақ сонымен бірге өзінің саяси теологиясымен айналысады, ол әділетсіз 'заң мен тәртіп' жүйесін сақтауда зорлық-зомбылықты қолдануға Құдайдың құлықтауын талап етеді".

Коммунизмнің қатері

Қазіргі жағдайға қауіп келтіретін кез келген нәрсе "коммунистік" деп айқындалады. Коммунизмнің нақты мағынасына ешқандай мән берілмейді. Тіпті капитализмді жоққа шығармаған адамдар да "Мемлекеттік дінге" қарсы шыққанда "коммунист" деп аталады. Мемлекет бұл атауды жамандықтың символы ретінде пайдаланады. Мемлекет адамдарды қорқыту үшін "жәбіршіл, тоталитарлық, дінсіз және террористік коммунистік үкіметтің қорқынышты жағдайлары туралы қауіптер мен ескертулерді" қолданады.

Мемлекет құдайы

Апартеидтік мемлекет өзінің өмір сүруін ақтау үшін Құдайдың есімін жиі нақты пайдаланады, бұл ең айқын түрде Оңтүстік Африканың (1983) Конституциясының кіріспесінде көрінеді: "Көптеген елдерден ата-бабаларымызды жинап, оларға осы жерді берген және ұрпақтан ұрпаққа басшылық еткен құдіретті Құдайға мойынсұнып, біз өзімізді оған адаймыз". KD теологтары мұны толығымен қабылдамайды: "Бұл мемлекеттің Құдайы – бұл сұмпайлық [ол] газ, резеңке оқтар, сауаттар, түрмелер және өлім жазасының Құдайы". Басқаша айтқанда, "Киелі кітаптағы Құдайға кері" және теологиялық тұрғыдан алғанда, "Құдайдың кейпіндегі шайтан". Сондықтан, "Мемлекеттік теология – тек еретік емес, сондай-ақ құдайға қарсы сөйлеу. Христиан үшін ең қайғылысы – осы жалған пайғамбарлардың және олардың еретік теологиясының құрбаны болған, адасқан адамдардың көптігін көру".

Үшінші тарау: "Черков теологиясын" сынға алу

'Шіркеу теологиясы' – Түстік Африканың ағылшын тілінде сөйлейтін шіркеулерінің, мысалы, англикан, методист және лютеран шіркеулерінің жетекшілерінің көпшілікке жариялаған мәлімдемелері арқылы көрінетін теологиялық көзқарас ретінде анықталады. Мұндай теология принцип бойынша апартеидті жобамайтын болса да, КД теологтары оны тиімсіз және беткейлі деп санайды, себебі олар «заманымыздың белгілерін» талдамай, «христиан дәстүрінен алынған бірнеше қалыпты идеяларға» сүйенеді, олар сол кездегі Оңтүстік Африка ахуалына сынсыз «қолданылады».

Татуласу

Шынайы татулық пен бейбітшілік христиан дәстүрінің ядросы болғанымен, KD авторларының пікірінше, әділдік болмаса шынайы татулық мүмкін емес. Әділдіксіз татуласуға шақыру – "жалған татуласуға" шақыру. Мұндай бұрыс татуласу, шіркеутің 'екі тараптың арасында' тұрып, 'оларды татуластыруға' тырысу керек деген ойға негізделген, әсіресе барлық дау-жанжалдардың мәні бір емес: кейбір күрестер әділдік пен әділетсіздік туралы, ал мұндай жағдайда татуласуға соқыр шақыру – "христиандыққа жат". Сондықтан, "өкініш пен кешірімсіз, келіссөздер де мүмкін емес". Бірақ 1985 жылдың шілде айында қатал төтенше жағдай режимінің енгізілуі, ешқандай өкініш болмағанын көрсетеді.

Әділет

Д.Д. теологтары әділдік тұжырымының көптеген шіркеу теологияларында жоқ емес екенін мойындайды. Бірақ KD шіркеу теологиясын "реформалардың әділдігін", қанаушы тарапынан анықталатын, игіліктерге жасалған әділдікті қолдайды деп айыптайды. Сондықтан "шіркеудің көбінесегі мәлімдемелері мемлекетке немесе ақ нәсілді қауымға жасалады". KD бұл тәсілдің түбінде жеке тұлғаның рухани жаңаруына сенуді, жеке христианға бағытталған нұсқаушылық тәсіл деп санайды. Алайда "Оңтүстік Африкадағы мәселе тек жеке кінә мәселесі емес, ол – құрылымдық әділетсіздік мәселесі". Осыған байланысты туындайтын сұрақ: "Неліктен бұл [шіркеу] теологиясы қанаушылыққа ұшырағандардың өз құқықтары үшін күресуін және қанаушыларына қарсы күрес жүргізуін талап етпейді? Неліктен оларға әділет үшін еңбек ету және әділетсіз құрылымдарды өзгерту – "олардың" міндеті екенін айтпайды?"

Зорлық-зомбылықсыз

КД "әсірет деп аталатын" барлық нәрсенің толыққанды айыпталуын сұраққа тоқтатады, ол "абсолютті принципке айналдырылған". Шіркеу теологиясының осы аспектісі мемлекеттік ұйымдастырылған, "құрылымдық, институционалдық және өкініш білдірмейтін мемлекеттік зорлық-зомбылықты" көбінесе ескермейді. Шындығында, "мемлекеттік зорлық-зомбылықты және "өздерін қорғауға тырысқан халықтың әрекеттерін" жаппай айыптау үшін зорлық-зомбылық сөзін қолдану дұрыс па?" КД атап көрсетеді, Киелі кітапта зорлық-зомбылық термині қанаушының зорлық-зомбылығын білдіру үшін қолданылады (мысалы, т.б.). "Иса бізді екінші жақын бұруға шақырғанда, ол бізден кек алмауды талап етеді; ол бізді өзімізді немесе басқаларды қорғамауға шақырады". "Бұл, қуғынға ұшыраған адамдардың кез келген уақытта күш қолдануына рұқсат беріледі дегенді білдірмейді"; алайда, мұндай "өлтіру мен мүгедек ету" әрекеттерінің мәселесі "шынайы азаттыққа деген ұмтылысқа негізделген". Шіркеу теологиясы зорлық-зомбылыққа қарсы тұруды айыптайтын болса, апартеидтік мемлекеттің әскериленуіне келіседі, бұл расистік режимді заңды билік ретінде жасырын түрде қабылдауды білдіреді. Осы контексте бейтараптық мүмкін емес: "Бейтараптық қанаушылықтың (демек, зорлық-зомбылықтың) қалыпты жағдайын сақтап қалуға мүмкіндік береді".

Негізгі мәселе

KD-ге сәйкес, шіркеу теологиясында тиісті әлеуметтік талдау жетіспейді: "Бір қоғамды алдымен түсінбестен, оның жайлы дұрыс моральдық баға беру мүмкін емес". Екіншіден, онда "саясат пен саяси стратегияны жеткілікті түсіну деңгейі" жоқ, себебі "ерекше христиандық шешім" бар деуге болады, бірақ шын мәнінде христиандар саясатты пайдалануға тиіс. Мұның себебі "ғасырлар бойы шіркеу өмірінде басымдық құрған сенім мен руханилық түрінде" көрінеді, атап айтқанда руханилықты "сол дүниедегі мәселе" деп қарастыратын, ал Құдайға "Өз уақыты келгенде" араласуға сенетін көзқарас. Дегенмен, мұндай сенімнің Киелі кітапта "негізі жоқ", себебі ол Құдайдың бүкіл жаратылысты қалай құтқаратынын көрсетеді (Римдіктерге 8:18-24): "Киелі кітаптағы сенім әлемде болып жатқан барлық оқиғаға пайғамбарлық тұрғысынан қатысты".

Пайғамбарлық теология

Біріншіден, пайғамбарлық теология Киелі кітапқа негіделген болуы керек: "Біздің KAIROS бізді Киелі кітапқа қайта оралуға және бүгінгі Оңтүстік Африкада басынан өткізіп жатқан жағдайларға қатысты Құдай Сөзін іздеуге шақырады". Ол "толықтырып жазылғандай көрінбеуі керек"; ол осы жағдай үшін арнайы жасалған, сондықтан "заман белгілерін" оқу қажеттілігін қастерлеуі тиіс. Бұл әрекетке шақыру, "өкініш, өзгеріс және жаңару" шақыруы. Бұл қарсыласуға, позиция алуға және қуғынға ұшырауға әкелуі мүмкін. Дегенмен, бұл түбінде "үміт хабары". Ол рухани: "Қорқынышсыздық, батылдық, сүйіспеншілік, түсінік, қуаныш және үмітпен сіңірілген".

Киелі кітаптағы азап пен қысым

Осы тұрғыда Киелі кітапты оқығанда, "біз үшін ең бастысы – әртүрлі және нақты азап пен қанау сипаттамаларының көптігі" – Шығу кітабынан Аян кітабына дейін. Израильді сыртқы да, ішкі де күштер жиі қысымға алған. "Оларды жәбірлеушілер – олардың жаулары еді. Израиль халқы мұнда ешқандай күмәнге бармады". Расында, "қала тұрғындары осындай азапты толық сезіне алады". Қанау туралы алаңдаушылық тек Ескі өсиетте ғана емес, тіпті Жаңа өсиетте де кездеседі, алайда Жаңа өсиетте Римнің басқыншы күштеріне қарағанда ішкі қуғын-сүргінге көбірек назар аударылады. "Иса өмірінің бойында кедейлермен және қанаушылармен бірге болды, және Яхведің азап шеккен (немесе қанауға ұшыраған) құлы ретінде біз үшін азап шегіп, қайтыс болды. 'Оның көтерген азабы біздікі, тартқан қайғысы біздікі'. Ол осылай істеуді бүгінге дейін жалғастыруда".

Әлеуметтік талдау

"КД" "біз қазіргі кезде тап болған қақтығысты талдаудың негізгі жоспасын" ұсынады. Бұл қақтығыс "расалық соғыс" емес, "қанаушылық пен ұсақтап алу" жағдайы ретінде қарастырылады. Бұл әлеуметтік құрылымдарда көрініс табады, олар "ерте не кеш, қатысушыларды қақтығысқа жетелейді". Осы жүйеден пайда көретіндер, негізгі жағдайды сақтау үшін ғана реформа жасауға келіседі. Ал жүйеден пайда таппағандардың пікірі ескерілмейді. Қазіргі жағдай – қысымға ұшырағандар енді мұны қабылдағысы келмейді. "Олардың қалауы – баршаға әділдік". Әрине, бұл әлеуметтік құрылым күрделірек, бірақ "КД" авторлары мынадай қорытындыға келеді: "Бізде барлығына толық және тең әділдік болуы керек, немесе ондай әділдік болмайды". Пайғамбарлық теология, Иса (ғ.с.) сияқты, осы жағдайға назар аударады (мысалы). "Сондықтан, бұл ең алдымен жеке адамдарды жарастыруға емес, әділетсіз құрылымдарды өзгертуге қатысты мәселе, сонда ғана адамдар қанаушы мен қанаушыға ұшыраған ретінде бір-біріне қарсы қойылмайды".

Тирания

Христиандық дәстүр бойынша, диктаторлық үкіметтің басқаруға моральдық құқығы жоқ, "және адамдар қарсы тұру құқығын иеленеді". Оңтүстік Африканың апартеидтік үкіметі тирандық болып табылады, себебі ол принцип бойынша жалпыға ортақ игілікке үнемі қарсы тұрады. Тирандық режим ретінде ол билікті сақтау үшін террорді пайдаланады. Осының салдарынан, қысымға ұшырағандар оны "жау" деп атайды. Апартеидтік мемлекет шынайы реформа жасауға қабілетсіз; кез келген реформалар тек сырттай ғана болуы мүмкін, өйткені олар ақ нәсілді азшылық үкіметінің сақталуын қамтамасыз ету үшін жасалған. "Халықтың жауы болған режим, соның ішінде Құдайдың жауына айналады", тіпті үкіметтегі жеке адамдар мұны сезбесе де. Дегенмен, бұл "екіжүзділікке болады. Христиандар ретінде біз жауларымызды сүюге шақырыламыз" (Матфей 5:44). Бірақ "қысымға ұшырағандарға да, қысымшыларға да ең сүйіспеншілікпен жасауға болатын нәрсе – қысымды жою, тирандарды биліктен қуу және барлық халықтың игілігі үшін әділ үкімет құру".

Киелі кітаптағы азат ету және үміт

Киелі кітап әдетте қанаушылыққа қарсы үміт туралы хабар ретінде түсініледі; Яхве халықты азат етеді (мысалы, , ,). "Киелі кітаптың бойымен Құдай азат етуші ретінде көрінеді. Құдай Мұса мен Перғауынды жарастыруға тырыспайды." Иса да "байлар туралы бейжай емес", "Оларды тәубеге шақырады". Біз Құдайдың біздің әлемде үмітсіз және зұлым жағдайларды жақсылыққа айналдырып, жұмыс істеп жатқанына сенеміз, осылайша Құдайдың Патшалығы келіп, Құдайдың еркі жерде, көктегідей орындалсын."

Үміт хабар

Халық Құдай олармен бірге екенін және «кедейлердің үміті ешқашан жоққа шығарылмайды» деп қайта-қайта естуі керек. Сонымен қатар, зұлымдық жасаушылар тәубеге шақырылуы керек, бірақ оларға да үміт беру қажет. Қазіргі уақытта олардың үміттері жалған. Христиандық үміт туралы хабар оларға осы мәселеде көмектесе алмай ма?

Құдай қысымға ұшырағандардың жағында

Шіркеудің іс-қимылға шақыруы апартеидке қарсы күресті көбінесе кедей және қысымға ұшыраған адамдар жүргізеді, олар бұрыннан-ақ шіркеудің мүшелері. Шіркеудің бірлігі – осы күреске қосылу мәселесі. "Өздерін қанаушылар жағында немесе бейтарап күйде көріп отырған христиандар үшін [алға басу жолы] – сенім мен іс-қимыл бойынша бірігу үшін қарсы жаққа өту болып табылады". Дегенмен, азаттық жеңілге жете бермейді.

Күреске қатысу

Кейде [күрестің қалай жүргізіліп жатыр дегенге] сын айту қажет болады, бірақ ынталандыру мен қолдау да қажет. Басқаша айтқанда, жай ғана "жедел жәрдем көрсетуге" шектеліп қоймай, іске қатысу мен белсенділікке басу керек.

Діннің іс-әрекетін өзгерту

Шіркеудің дәстүрлі өмірі, рәсімдері және іс-қимылдары кайрос тұрғысынан қайта қарастырылуы керек. "Біз уағыздайтын тәубе, аталуы тиіс. Бұл – еліміздегі қасірет пен құлыққа біздің кінәміздің үлесі үшін жасалған тәубе".

Арнайы науқандар

Арнайы шіркеу іс-әрекеті мен науқандары халықтың саяси ұйымымен "кеңес, үйлестіру және ынтымақтастық" негізінде жүргізілуі керек, емес, қазіргі бар нәрсені еселетуші "жаңа, үшінші күш" ретінде.

Азаматтық мойынсұнбаушылық

Біріншіден, шіркеу тирандықпен ынтымақтаса алмайды. Екіншіден, шіркеу үкіметтің өзгеруі үшін ғана дұға етіп қоймай, Оңтүстік Африкада үкіметтің өзгеруіне қатысты ойлауға, жұмыс істеуге және жоспарлауға әрбір приходтағы мүшелерін жұмылдыруы керек. Кейде KD-ның пікірінше, бұл азаматтық наразылыққа қатысуды білдіреді.

Адептілік нұсқаулары

Адамдар моральдық басшылықты шіркеуден күтеді, демек, осы ықпалды мәртебеге жауапкершілікпен қарау қажет. "Қысымға ұшырағандардың бәрінің де қысымға қарсы тұру және азаттық пен әділдік үшін күресу моральдық міндеті екендігінде ешқандай күмәндік болмауы керек. Шіркеу де кейде шектен шығуларды тоқтатып, ойсыз және асыра күш қолданатындардың санасына шақыру қажеттігін сезінетін болады".

Қорытынды

Біз басында айтқандай, бұл құжаттың да, тіпті осы екінші басылымның да соңғы нұсқасы емес. Біздің үмітіміз – ол талқылауға, пікір алмасуға, ойлануға және дұға етуге серпін бере берсін, бірақ ең бастысы – іс-қимылға ұлассын. Осы заманның қиындықтарын іске асыруға Құдайдың бәрімізге көмектесетінін тілейміз.

Реакциялар

Апартеид мемлекеті КД-да тікелей қарастырылмаса да, үкімет оған қарсы күшті реакция жасады. Үкімет өкілі парламентте сөйлеген сөзінде оны зорлық-зомбылыққа шақыру деп айыптады, оны тыйым салуды талап етті. Инкатаның саяси журналы «Clarion Call» оны «Африка Ұлттық Конгресінің (АНК) зорлық-зомбылығын» қолдайтын теологиялық құжат деп сынады. Алайда, сол кездегі көптеген сарапшылардың таңғалуына орай, Апартеид үкіметі КД-ны тыйым салған жоқ. Оңтүстік Африкада және бүкіл әлемдегі шіркеулерде КД қызу және көбінесе қанағаттандырмайтын пікірталастарға әкелді. Бұл радикалды құжаттың жаңалығы көптеген сыншыларға нақты пікірталасқа қатысудан бас тартуға мүмкіндік берді. Мысалы, Маркус Барт пен Хельмут Бланке оны қысқа да кемсітетін тұрғысынан бағалап, оның мазмұнынан мүлдем өзгеше түсінікке негізделгенін көрсетті. Барт пен Бланке КД-да «ашаршылық көрген, қанаушылыққа ұшыраған, қысымға ұшыраған халықтың мүддесі, тіпті анықтама бойынша әділ, ал саяси, экономикалық және шіркеулік биліктің иелері шайтанның құралдары ретінде бейнеленеді» дейді. Пікірталастың маңызды бөлігі мемлекет, шіркеу және пайғамбарлық теология арасындағы айырмашылық болды. КД-да ашық түрде қабылданбаған «шіркеу» және «пайғамбарлық» теологиясы арасындағы айырмашылық қызу пікірталастарға себеп болды. Көптеген адамдар КД-ның кешірім сияқты негізгі теологиялық ұғымдарды сынға алғанын айтты. Әсіресе Оңтүстік Африкада пікірталастың тағы бір қыры зорлық-зомбылық мәселесі болды: мемлекеттің зорлық-зомбылығы емес, мемлекетке қарсы тұру және тіпті құлату үшін зорлық-зомбылықты қолдану. Жоғарыдағы қорытынды көрсеткендей, бұл КД-ның басты бөлігі емес еді, бірақ ол пікірталастың орталық тақырыбына айналды. Зорлық-зомбылыққа назар аудару көп ұзамай КД-ның қалған бөлігін көлеңкеге түсірді. «Теология және зорлық-зомбылық» кітабы осы пікірталастың куәсі болды; ол оны библиялық, тарихи, этикалық және теологиялық ойларға негіздеуге және Франк Чикане осы кітапқа қосқан үлесінде айтқандай, «алға жылжуға» тырысты. КД-ның ықпалы мен әсері соншалық болды, оның салдарынан көптеген жағдайларда шіркеулердің белгілі бір мәселелерге деген көзқарасына қарсы тұру үшін ұқсас «революциялық» құжаттар жасауға тырысты. Бірақ ешқайсысы КД сияқты табысқа жете алмады. Мысалы, Оңтүстік Африкада, тағы да, ИКТ тобы 1990 жылы күрт өсіп келе жатқан және күрделі зорлық-зомбылыққа «жаңа Кайрос құжаты» арқылы жауап беруге тырысты. Бірнеше жылдан кейін Еуропадағы кейбір теологтар жаһандық экономиканы «жаңа Кайрос» деп атауға тырысты. КД-ның ізімен жүруге ең сәтті әрекет 1988 жылдың сәуірінде Орталық Америка теологтары жазған және жариялаған «Латын Америкасы КД» деп аталған «Дамаскіге жол» болды. Алайда, КД Апартеид кезеңінде қара евангелистер мен Пятидесятниктерді өз декларацияларын жасауға ықпал етті.