Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Николае Бретан (Bretán Miklós; 25 наурыз 1887 – 1 желтоқсан 1968) 1916 жылы Клуж университетінде заңгер мамандығын бітірген. Композиторлық қызметінен басқа, Бретан баритон әнші, актер, сахналық режиссер және бас режиссер ретінде де жұмыс істеді. Ол 1913 жылы Братиславада әнші ретінде кәсіби дебют жасады, содан кейін Орадеяда және 1922 жылдан 1940 жылға дейін бірінші баритон болып қызмет еткен Клуждің Венгр театрында өнер көрсетті. Өмірі бойы Верди, Гуно, Бизе, Пуччини, Вагнер, Чайковский, Делибес және Россинидің шығармаларын орындады. Бретан либреттоларды аударумен де айналысты, өзінің «Лучефэрул» операсын венгр тіліне, ал «Голем» операсын румын және неміс тілдеріне аударды. 1915 жылы Бретан пианист Нора Осватқа үйленді. Олардың екі баласы болды: Бретан Эндре (баритон) және Юдит (актер және педагог). 1944 жылы Осваттың еврей отбасы Аушвиц концлагеріне жіберіліп, қаза болды. 1948 жылы Румыния Коммунистік партиясына мүше болудан бас тартқандықтан, Румынияның коммунистік режимі оған жақсы қарамады және композиторды «адам емес» деп есептеді. Биограф Хартмут Гагельманн Бретанның кеңінен танылмауының себебін Румыния Коммунистік партиясының цензурасына байланысты деп санайды, бірақ бұл пікірді заманауи ғалымдар жоққа шығарды. Бретан 81 жасында Клужда қайтыс болды.
Nicolae Bretan (Bretán Miklós; 25 March 1887 – 1 December 1968) In 1916, he received a degree in law at the University of Cluj. In addition to composing, Bretan held various positions as baritone singer, actor, stage director, and director general. He made his professional debut as a singer in 1913 in Bratislava, continuing on to roles in Oradea and at the Hungarian Theatre of Cluj, where he served as first baritone from 1922 to 1940. Over his career he performed works by Verdi, Gounod, Bizet, Puccini, Wagner, Tchaikovsky, Delibes, and Rossini. Bretan also worked as a translator of libretti, translating his own Luceafărul into Hungarian and Golem into Romanian and German. In 1915 Bretan married pianist Nora Osvát. Together they had two children: Bretán Endre (baritone) and Judit (actor and educator). In 1944, Osvát's family, who were Jewish, were transported to the Auschwitz concentration camp and murdered. Refusing to become a member of the Romanian Communist Party in 1948, he was not favoured by the Romanian communist regime, who treated the composer as a "non person". Biographer Hartmut Gagelmann attributes Bretan's lack of wider recognition to censorship by the Communist Party of Romania, though this claim has been disputed by contemporary scholars. Bretan died in Cluj, aged 81,
Әндер
1900-1962 жылдар аралығында Бретан Эндре Ади, Эминеску, Октавиан Гога, Генрих Гейне, Николаус Ленау және басқалардың мәтіндеріне негіделген 200-ден астам лирикалық ән жазды. Бретан негізінен румын, венгр және неміс тілдеріндегі поэзиялық мәтіндерді таңдады, ал кейде бастапқы материалды үш тілдің біріне өзі аударды. 2011 жылдың қараша айында Бистрицадағы Тюдор Жарда атындағы музыкалық мектепте композитордың қызы Джудит Бретан Ле Бовиттың бастамасымен Бухаресттік суретші Ана Рус жасаған Бретанның қоладан құйылған бюсті ашылды. 2013 жылдың қазан айында Клуж қаласындағы "Симион Барнуțiu" саябағының орталық аллеясында да Ана Рустың қолынан шыққан тағы бір бюст ашылды, оны композитордың қызы қалаға сыйға берді. Тағы бір бюст Альба-Юлиядағы Иулиу Маниу алаңында орналасқан және Лучиан Благаның бюстімен бірге тұр.
Between 1900 and 1962, Bretan wrote over 200 lieder based on texts by Endre Ady, Eminescu, Octavian Goga, Heinrich Heine, Nikolaus Lenau, and others. Bretan primarily chose poetic texts in Romanian, Hungarian, and German, occasionally penning his own translation of the source material into another of the three languages. In November 2011, at the Tudor Jarda Music High School in Bistrița, Bretan's bronze bust, made by the artist Ana Rus from Bucharest, was unveiled at the initiative of Judit Bretan Le Bovit, the composer's daughter. In October 2013, another bust, also the work of the sculptor Ana Rus, was unveiled at the central alley of "Simion Barnuțiu" Park in Cluj, being donated to the city by the composer's daughter. Another bust is placed at the Iuliu Maniu Square in Alba Iulia, and is standing next to Lucian Blaga's bust.