Жозеф Пакстон: Бауман, сәулетші және парламент мүшесі
Joseph Paxton
Жозеф Пакстон: британдық бағбан, архитектор, парламент мүшесі. «Кристалл сарай» авторы, Cavendish бананын өсірушісі. Өмірбаяны мен жетістіктері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сэр Джозеф Пакстон (3 тамыз 1803 – 8 маусым 1865) – ағылшын бағбаны, сәулетшісі, инженер және Парламент мүшесі. Ол Кристалл сарайын жобалағанымен және Батыс әлемінде ең көп жеміс ретінде тұтынылатын Кавендиш бананын өсіргенімен ең белгілі.
English gardener, architect and Member of Parliament
Sir Joseph Paxton (3 August 1803 – 8 June 1865) was an English gardener, architect, engineer and Member of Parliament, best known for designing the Crystal Palace and for cultivating the Cavendish banana, the most consumed banana in the Western world.
Ерте өмір
Пэкстон 1803 жылы Милтон Брайанда, Бедфордширде шаруа отбасының жетінші ұлы ретінде дүниеге келді. Кейбір деректерде оның туған жылы 1801 деп дұрыс емес көрсетілген. Бұл, ол кейінірек өмірінде мойындағандай, жас кезінде берген жалған ақпараттың салдарынан болды, бұл оған Чизвик бағына оқуға түсуге мүмкіндік берді. Ол он бес жасында Сер Грегори Осборн Пейдж Тернердің Уобрн жанындағы Батлсден паркінде бақша жұмысына орналасты. Бірнеше жыл көшіп-қонысқаннан кейін, 1823 жылы Бау-бақша қоғамының Чизвик бағында қызметке кірді.
Paxton was born in 1803, the seventh son of a farming family, in Milton Bryan, Bedfordshire. Some references, incorrectly, list his birth year as 1801. This is, as he admitted in later life, a result of misinformation he provided in his teens, which enabled him to enrol at Chiswick Gardens. He became a garden boy at the age of fifteen for Sir Gregory Osborne Page Turner at Battlesden Park, near Woburn. After several moves, he obtained a position in 1823 at the Horticultural Society's Chiswick Gardens.
Чатсворт
Бау-бақша қоғамының бақтары Уильям Кавендиштің, 6-шы Девоншир герцогының Чизвик үйіндегі бақтарына жақын орналасқан. Герцог жас бағбанмен бағында серуендеп жүргенде кездесіп, оның шеберлігі мен ынтасына тәнті болды. Ол 20 жасар Пэкстонға сол заманғы ең әдемі бақтардың бірі саналатын Чатсвортта бас бағбан қызметін ұсынды. Герцог Ресейде болғанымен, Пэкстон Четсвортқа Честерфилд поезымен жолға шықты, таңғы сағат төрт жарымға қарай Чатсвортқа жетті. Өзінің айтуынша, ол бақтарды зерттеген, асүй бақшасының қабырғасын өрлеп, қызметкерлерді жұмысқа кірістірген, үй шаруашылығын жүргізушімен таңғы ас ішкен және болашақ әйелі, үй шаруашылығын жүргізушінің қызы Сара Боунмен танысқан. Осылайша, ол таңғы жұмысын сағат тоғызға дейін аяқтады. 1827 жылы Боунға үйленді, ол оның істерін тиімді басқара білді, оған өз идеяларын іске асыруға толық мүмкіндік берді. Ол жұмыс берушісімен достық қарым-қатынаста болды, герцог оның жан-жақты дағдыларын мойындап, оның мансабының өсуіне көмектесті. Пэкстонның алғашқы жобаларының бірі – үйдің жаңа солтүстік жақ бөлігінің айналасындағы бақты қайта жоспарлау және Чатсворттың қылқан жапырақты ағаштар коллекциясын қазірге дейін сақталған аробарийге кеңейту болды. Ол есейген ағаштарды орын ауыстыруда шеберлік танытты. Ең ірісі, салмағы шамамен сегіз тонна болатын, Дербидегі Кедлстон жолынан көшірілді. Чатсворттағы тағы бірнеше ірі жобалардың ішінде тас бақ, Император фонтаны және Эденсор ауылын қайта құру бар еді. Император фонтаны 1844 жылы салынды; ол Нельсон бағанасынан екі есе биік болды және бақтардың үстіндегі төбеде жер қазу қажет болған қоректендіруші көлді құруды талап етті.
The Horticultural Society's gardens were close to the gardens of William Cavendish, 6th Duke of Devonshire, at Chiswick House. The duke met the young gardener as he strolled in his gardens and became impressed with his skill and enthusiasm. He offered the 20 year old Paxton the position of head gardener at Chatsworth, which was considered one of the finest landscaped gardens of the time. Although the duke was in Russia, Paxton set off for Chatsworth on the Chesterfield coach arriving at Chatsworth at half past four in the morning. By his own account he had explored the gardens after scaling the kitchen garden wall, set the staff to work, eaten breakfast with the housekeeper and met his future wife, Sarah Bown, the housekeeper's niece, completing his first morning's work before nine o'clock. He married Bown in 1827, and she proved capable of managing his affairs, leaving him free to pursue his ideas. He enjoyed a friendly relationship with his employer who recognised his diverse talents and facilitated his rise to prominence. One of Paxton's first projects was to redesign the garden around the new north wing of the house and expand Chatsworth's collection of conifers into a arboretum which still exists. He became skilled at moving mature trees. The largest, weighing about eight tons, was moved from Kedleston Road in Derby. Among several other large projects at Chatsworth were the rock garden, the Emperor Fountain, and rebuilding Edensor village. The Emperor Fountain was built in 1844; it was twice the height of Nelson's Column and required the creation of a feeder lake on the hill above the gardens necessitating the excavation of of earth.
Жылыжайлар
1832 жылы Пакстон Чатсворттағы жылыжайларға қызығушылық танытты, онда ол эспалиер ағаштары үшін және өте бағалы ананас сияқты экзотикалық өсімдіктерді өсіру үшін «көшіру кадрларымен» жабдықталған бірнеше ғимараттар жобалады. Ол кезде шыны үйлерді пайдалану жаңа ғана басталған еді, ал Чатсворттағылары тозығы жеткен. Тәжірибелерден кейін ол шыны үйді жасады, оның шатыры таңғы және кешкі күн сәулесіне тік бұрышпен орналасқан, ал конструкциясы максималды жарық беруге арналған еді – қазіргі заманғы жылыжайдың алғабасы. Чатсворттағы келесі үлкен ғимарат 1836 жылы Амазонкадан Кьюге жіберілген Виктория регия лилиясының алғашқы тұқымдары үшін салынды. Тұқымдар өсіп, жапырақ жайды, бірақ гүлдемеді. 1849 жылы Пакстонға Чатсвортта сынап көру үшін бір көшет берілді. Ол оны жас бағбан Эдуард Орджиске тапсырды. Екі ай ішінде жапырақтарының диаметрі 1 метрге жетті, ал бір айдан кейін гүлдеді. Лилия өсе берді, сондықтан одан да үлкен үй салу қажет болды, ол Виктория Регия үйі деп аталды. Су лилиясының үлкен жапырақтары – «инженерлік шешімнің табиғи үлгісі» – оған консерваторияның құрылымын табуға шабыт берді. Ол қызы Аниді жапырақ үстінде жүздіріп сынады. Құрылымның беріктігіне иілгіш тіректермен байланысқан сәулелі қабырғалар жауапты болды. Бірнеше жыл бойы жүргізілген тәжірибелер оны Кристалл сарайының дизайнына әкелді. Арзан және жеңіл ағаштан жасалған консерваторияның шатыры көп жарық түсіріп, жаңбыр суын сыртқа шығаратын еді. Ол суды ағызу құбырлары ретінде қызмет ететін қуыс бағаналарды және ішкі және сыртқы шұңқыр ретінде жұмыс істейтін арнайы бөренелерді пайдаланды. Барлық элементтер фабрикада дайындалып, модульдік ғимараттар сияқты, көптеген данада өндіріліп, әртүрлі жобадағы ғимараттарға жиналатын болды. 1836 жылы Пакстон Ұлы консерваторияны немесе жылыжайды салуға кірісті. Бұл 69 метр ұзындығы және 37 метр ені бар үлкен шыны ғимарат еді, оны 6-шы герцогтың сәулетшісі Децимус Бертон жобалаған. Бағандар мен арқалықтар құйма темірден, ал иісті элементтер ламинатталған ағаштан жасалған. Ол кезде консерватория әлемдегі ең үлкен шыны ғимарат болды. Роберт Ченс жасаған сол кездегі ең үлкен шыны табақтарының ұзындығы 1 метр болатын. Ченс Пакстон үшін 1 метрлік шыны табақтарды дайындады. Құрылысты сегіз қазандық қыздырып, 11 километрлік темір құбырды пайдаланды, ал құны 30 000 фунттан асты. Консерваторияның ортасынан көлік жүретін жол өтті, патшайым келгенде он мың шаммен жарықтандырылды. Оны күтіп ұстау өте қымбат болды, сондықтан Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қыздырылмады. Өсімдіктер қурап, 1920 жылдары консерватория бұзылды. 1848 жылы Пакстон 101 метр ұзындығы және 2 метр ені бар консервативті қабырғаны, шыны үйді жасады.
In 1832, Paxton developed an interest in greenhouses at Chatsworth where he designed a series of buildings with "forcing frames" for espalier trees and for the cultivation of exotic plants such as highly prized pineapples. At the time the use of glass houses was in its infancy and those at Chatsworth were dilapidated. After experimentation, he designed a glass house with a ridge and furrow roof that would be at right angles to the morning and evening sun and an ingenious frame design that would admit maximum light: the forerunner of the modern greenhouse. The next great building at Chatsworth was built for the first seeds of the Victoria regia lily which had been sent to Kew from the Amazon in 1836. Although they had germinated and grown they had not flowered and in 1849 a seedling was given to Paxton to try out at Chatsworth. He entrusted it to Eduard Ortgies, a young gardener and within two months the leaves were 4.5 feet (1 m) in diameter, and a month later it flowered. It continued growing and it became necessary to build a much larger house, the Victoria Regia House. Inspired by the waterlily's huge leaves – 'a natural feat of engineering' – he found the structure for his conservatory which he tested by floating his daughter Annie on a leaf. The secret was in the rigidity provided by the radiating ribs connecting with flexible cross ribs. Constant experimentation over a number of years led him to devise the glasshouse design that inspired the Crystal Palace. With a cheap and light wooden frame, the conservatory design had a ridge and furrow roof to let in more light and drained rainwater away. He used hollow pillars doubling as drain pipes and designed a special rafter that acted as an internal and external gutter. All the elements were pre fabricated and, like modular buildings, could be produced in vast numbers and assembled into buildings of varied design. In 1836, Paxton began construction of the Great Conservatory, or Stove, a huge glasshouse 227 feet (69 m) long and 123 feet (37 m) wide that was designed by the 6th Duke's architect Decimus Burton. The columns and beams were made of cast iron, and the arched elements of laminated wood. At the time, the conservatory was the largest glass building in the world. The largest sheet glass available at that time, made by Robert Chance, was 3 feet (1 m) long. Chance produced 4 feet (1 m) sheets for Paxton's benefit. The structure was heated by eight boilers using 7 mile (11 km) of iron pipe and cost more than £30,000. It had a central carriageway and when the Queen was driven through, it was lit with twelve thousand lamps. It was prohibitively expensive to maintain, and was not heated during the First World War. The plants died and it was demolished in the 1920s. In 1848 Paxton created the Conservative Wall, a glass house 331 feet (101 m) long by 7 feet (2 m) wide.
Кристалл сарайы
Ұлы консерватория Пакстонның 1851 жылғы Ұлы көрменің Кристалл сарайы шедеврі үшін алдын ала дайындалған шыны және темір конструкциялық техникаларын сынақтан өткізген орын болды. Бұл техникалар шыны мен құйма темір өндірісіндегі соңғы технологиялық жетістіктердің арқасында физикалық тұрғыдан мүмкін болды, ал шыныға салық салуды жою арқасында қаржылық тұрғыдан қолжетімді болды. 1850 жылы Ұлы көрмені ұйымдастыруға тағайындалған Корольдік комиссия қиын жағдайға түсті. Көрме үшін ғимаратты жобалау бойынша халықаралық конкурсқа 245 жоба келіп түсті, олардың ішінде тек екеуі ғана жарамды болды, ал барлығы да салынуға тым көп уақыт алатын және тым тұрақты болар еді. Халық пен Парламент тарапынан Хайд-парктің құндылығын төмендетуге қарсы наразылық болды. Пакстон Мидленд темір жолының директоры ретінде Лондонға келді, сонымен қатар Парламент мүшесі Джон Эллиспен кездесу үшін келді. Ол зал туралы идеясын Эллиске айтты, ол тоғыз күн ішінде дайын болатын жобаларды жасауға шақырды. Алайда, ол келесі бірнеше күнге міндеттелгендіктен, жобамен айналыса алмады, бірақ Дербидегі темір жол кеңесінде ол уақытының көп бөлігін қағазға сурет салумен өткізгендей болды. Кездесу соңында ол Виктория Регия үйінен шабыттанған Кристалл сарайының алғашқы эскизін көрсетті. Эскиз қазір Виктория және Альберт мұражайында сақталуда. Ол жоспарларды аяқтап, Комиссияға ұсынды, бірақ кейбір мүшелер қарсылық білдірді, өйткені басқа жоба дайындық сатысында болды. Пакстон Комиссияны айналып өтіп, дизайнын Illustrated London News газетінде жариялады, ол барлық елде мақұлдауға ие болды. Оның ерекшелігі – революциялық модульдік, алдын ала дайындалған дизайны және шынының қолданылуы болды. Шыны жабылау арнайы тізімдерден жүргізілді және тез болды: бір адам бір күнде 108 шыныны орнатуға үлкерді. Сарайдың ұзындығы 1848 фут (563 м), ені 408 фут (124 м) және биіктігі 108 фут (33 м) болды. Оның құрылысына 4500 тонна темір, ағаш және 293 000-нан астам шыны қажет болды. Дегенмен, оны салуға 2000 адам сегіз ай жұмсады және құны 79 800 фунт стерлингті құрады. Бұл ғимарат басқа ешбір ғимараттан ерекшеленді, өйткені ол темір мен шыныдағы британ технологиясының өзінің демонстрациясы болды. Пакстонға құрылыста Чарльз Фокс (Дербиден, темір қаңқа үшін) және Уильям Кубитт (Құрылыс комитетінің төрағасы) көмектесті. Үшеуі де рыцарь атағына ие болды. Көрмеден кейін олар Кристалл Палас компаниясына жұмысқа орналасты, оны Сиденхэмге көшірді, онда ол 1936 жылы өртенгенге дейін сақталды.
The Great Conservatory was the test bed for the prefabricated glass and iron structural techniques which Paxton pioneered and would employ for his masterpiece: The Crystal Palace of the Great Exhibition of 1851. These techniques were made physically possible by recent technological advances in the manufacture of both glass and cast iron, and financially possible by the dropping of a tax on glass. In 1850 the Royal Commission appointed to organise the Great Exhibition were in a quandary. An international competition to design a building to house the Exhibition had produced 245 designs, of which only two were remotely suitable, and all would take too long to build and would be too permanent. There was an outcry by the public and in Parliament against the desecration of Hyde Park. Paxton was visiting London in his capacity as a director of the Midland Railway to meet the chairman John Ellis who was also a member of parliament. He happened to mention an idea he had for the hall, and Ellis promptly encouraged to produce some plans, provided they could be ready in nine days. Unfortunately he was committed for the next few days, but at a board meeting of the railway in Derby, it is said he appeared to be spending much of his time doodling on a sheet of blotting paper. At the end of the meeting he held up his first sketch of the Crystal Palace, inspired by the Victoria Regia House. The sketch is now in the Victoria and Albert Museum. He completed the plans and presented them to the Commission, but there was opposition from some members, since another design was well into its planning stage. Paxton decided to by pass the Commission and published the design in the Illustrated London News to universal acclaim. Its novelty was its revolutionary modular, prefabricated design, and use of glass. Glazing was carried out from special trolleys, and was fast: one man managed to fix 108 panes in a single day. The Palace was 1848 feet (563 m) long, 408 feet (124 m) wide and 108 feet (33 m) high. It required 4,500 tons of iron, of timber and needed over 293,000 panes of glass. Yet it took 2,000 men just eight months to build, and cost just £79,800. Quite unlike any other building, it was itself a demonstration of British technology in iron and glass. In its construction, Paxton was assisted by Charles Fox, also of Derby for the iron framework, and William Cubitt, Chairman of the Building Committee. All three were knighted. After the exhibition they were employed by the Crystal Palace Company to move it to Sydenham where it remained until it was destroyed by fire in 1936.
Баспа ісі
1831 жылы Пэкстон «The Horticultural Register» атты ай сайынғы журналын жариялады. 1834 жылы оған «Журнал ботаникасы», 1840 жылы «Кішкентай ботаникалық сөздік», 1850 жылы «Пэкстонның гүл бақшасы» (I және II томдары) және «Бағбандық жұмыстардың күнтізбесі» жарық көрді. Осыдан өзге, 1841 жылы Джон Линдли, Чарльз Уэнтворт Дилк және Уильям Брэдберимен бірлесіп, ең танымал бағбандық журнал – «The Gardeners' Chronicle» журналын құрды және кейіннен оның редакторы болды.
In 1831, Paxton published a monthly magazine, The Horticultural Register. This was followed by the Magazine of Botany in 1834, the Pocket Botanical Dictionary in 1840, Paxton's Flower Garden (vols. I & II) in 1850 and the Calendar of Gardening Operations. In addition to these titles he also, in 1841, co founded perhaps the most famous horticultural periodical, The Gardeners' Chronicle along with John Lindley, Charles Wentworth Dilke and William Bradbury and later became its editor.
Саяси мансап
Пэкстон 1854 жылдан 1865 жылы қайтыс болғанға дейін Ковентридің Либерал партиясынан парламент депутаты болды. 1855 жылдың маусым айында ол «Ұлы Виктория жолы» деп аталатын жобасын Метрополитендік байланыстар жөніндегі Парламенттік арнайы комитетіне ұсынды, онда ол Лондон орталығының айналасында он мильдік шеңберге Кристалл сарайының құрылымын еске түсіретін аркада салуды жоспарлады. Онда автомобиль жолы, пневматикалық теміржол, тұрғын үйлер мен дүкендер орналасуы тиіс еді.
Paxton was a Liberal Member of Parliament for Coventry from 1854 until his death in 1865. In June 1855 he presented a scheme he called the Great Victorian Way to the Parliamentary Select Committee on Metropolitan Communications in which he envisaged the construction of an arcade, based on the structure of the Crystal Palace, in a ten mile loop around the centre of London. It would have incorporated a roadway, an atmospheric railway, housing and shops.
Кейінгі өмірі
Ол 1858 жылға дейін Чатсворттың бас бағбаны қызметін атқара бергенімен, Кристалл сарайы және Мидленд темір жолының директоры сияқты басқа да жұмыстарды істеуге мүмкіндік алды. Ол Ливерпуль, Биркенхед, Глазго, Галифакс (Халық саябағы) және Скарборо қалаларындағы Спа саябақтарының жобаларын жасады. 1845 жылғы қазан айында оны Ковентриде елдегі алғашқы қалалық зираттардың бірін салуға шақырды. Осы зират Лондон жолы зираты деп аталды, және 1868 жылы Джозеф Годдард салған Пэкстонға арналған ескерткіш орнатылды. 1835-1839 жылдар аралығында ол өсімдіктерді іздеу экспедицияларын ұйымдастырды, олардың бірі трагедиямен аяқталды – Чатсворттан Калифорнияға жіберілген екі бағбан суға батып қайтыс болды. Оның үлкен ұлының қазасы отбасына да қайғы әкелді. 1850 жылы Барон Майер Амшель де Ротшильд Пэкстонды Букингемширдегі Ментмор мұнарасын жобалауға шақырды. Бұл Виктория дәуірінде салынған ең әсем сарайлардың бірі болуға тиіс еді. Ментмор аяқталғаннан кейін, Барон де Ротшильдтің француз туысы Джеймс Майер де Ротшильд Париждің жанындағы Ферриерс-ан-Бриде Шато-де-Ферриерді салуды тапсырды, ол «Тағы бір Ментмор, бірақ екі есе үлкен» болуы керек еді. Екі ғимарат та бүгінге дейін сақталған. Пэкстон Бедфордширдегі Вобурнның жанындағы Батлсденде Ментмордың кіші нұсқасы болған тағы бір сарайды жобалады. Осы сарайды Бедфорд герцогы салып біткеннен кейін отыз жыл өткен соң сатып алды, бірақ Вобурн аббаттығына жақын басқа сарай болмасын деген ниетпен оны бұздырды. 1860 жылы ол сондай-ақ Королева Викторияның тіс дәрігері сэр Эдвин Сондерс үшін 89 Уимблдон Парк Сайдтағы Ферлоун сарайын жобалады. Пэкстон Корольдік ботаникалық бақтарды жақсарту жөніндегі ұсыныстар жасау үшін құрылған Кью комиссиясының мүшесі болды және Виндзор сарайының бас бағбаны лауазымына үміткер ретінде қарастырылды. 17 наурызда 1860 жылы, еріктілер қозғалысының ынтасымен, Пэкстон 11-ші (Матлок) Дербишир ерікті мылтық полкін құрып, оған басшылық етті. Ол Чатсворттағы қызметінен емес, теміржол саласындағы табысты инвестициялары арқасында байыды. Герцог 1858 жылы қайтыс болғаннан кейін Чатсворттан зейнетке шықты, бірақ Темза кеме жасау догы сияқты әртүрлі жобалармен айналыса берді. Пэкстон 1865 жылы Рокхиллстегі (Сиденхэм) үйінде қайтыс болды және Эденсордағы Сент-Питер шіркеуінің маңындағы Чатсворт иелігінде жерленді. Оның әйелі Сара 1871 жылы қайтыс болғанға дейін Чатсворттағы үйінде тұрды.
Although he remained the Head Gardener at Chatsworth until 1858, he was also able to undertake outside work such as the Crystal Palace and his directorship of the Midland Railway. He worked on public parks in Liverpool, Birkenhead, Glasgow, Halifax (the People's Park) and the grounds of The Spa, Scarborough. In October 1845 he was invited to lay out one of the country's first municipal burial grounds in Coventry. This became the London Road Cemetery, where a memorial to Paxton by Joseph Goddard was erected in 1868. Between 1835 and 1839, he organised plant hunting expeditions one of which ended in tragedy when two gardeners from Chatsworth sent to California drowned. Tragedy also struck at home when his eldest son died. In 1850, Paxton was commissioned by Baron Mayer Amschel de Rothschild to design Mentmore Towers in Buckinghamshire. This was to be one of the greatest country houses built during the Victorian Era. Following the completion of Mentmore, James Mayer de Rothschild, one of Baron de Rothschild's French cousins, commissioned Château de Ferrières at Ferrières en Brie near Paris to be "Another Mentmore, but twice the size". Both buildings still stand today. Paxton also designed another country house, a smaller version of Mentmore at Battlesden near Woburn in Bedfordshire. This house was bought by the Duke of Bedford thirty years after its completion, and demolished, because the Duke wanted no other mansion close to Woburn Abbey. In 1860, he also designed Fairlawn, 89 Wimbledon Park Side for Sir Edwin Saunders, Queen Victoria's dentist. Paxton was honoured by being a member of the Kew Commission which was to suggest improvements for Royal Botanic Gardens, and by being considered for the post of Head Gardener at Windsor Castle. On 17 March 1860, during the enthusiasm for the Volunteer movement, Paxton raised and commanded the 11th (Matlock) Derbyshire Rifle Volunteer Corps. He became affluent, not so much through his Chatsworth employment, but by successful speculation in the railway industry. He retired from Chatsworth when the Duke died in 1858 but carried on working at various projects such as the Thames Graving Dock. Paxton died at his home at Rockhills, Sydenham, in 1865 and was buried on the Chatsworth Estate in St Peter's Churchyard, Edensor. His wife Sarah remained at their house on the Chatsworth Estate until her death in 1871.