Кіріспе

Малайзияның пошталық маркалары мен пошта тарихы, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Малай түбегінің оңтүстігін және Саравак пен Сабахты Солтүстік Борнеода алып жатқан мемлекет, осы кезеңдердегі пошта қызметтерінің дамуын қамтиды:
британдық протектораттар ретіндегі сұлтанаттар (1874–1941, 1948–1957);
Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жапондық оккупация (1941–1945);
британдық әскери басқару (1945–1948); және
мемлекеттің тәуелсіздігі (1957 жылдан бері). Малайзия 1957 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін маркалар шығара бастады, алдымен Малайя Федерациясы ретінде, содан кейін 1963 жылдан бастап Малайзия ретінде. Ұлттық пошта операторы – Pos Malaysia.

Поштаны дамыту

Малайядағы пошта тарихы 19 ғасырдан басталады. Алғашқыда малай колонияларына пошта қызметтерін Британдық Үндістанның пошта бөлімдері ұсынды. 1854 жылы Британдық Үндістанның пошта маркалары қолданылды.

Сағалардағы қоныстар

1867 жылы Стрейтс Елді мекендері колониясының алғашқы маркалары шығарылды, бұл британдық Үндістан маркаларының үстіне тәж және жергілікті валютада жаңа номиналдар басылған маркалар еді. 1867 жылдың желтоқсан айында тұрақты маркалар шығарылды.

Мемлекеттік мәселелер

Соңынан, жеке малай штаттары 1876 жылы Джохордан бастап маркалар шығара бастады. 1878 және 1881 жылдары Перак пен Селангор, 1889 жылы Паханг және 1891 жылы Негри Сембилан да маркалар шығарды. 1909 жылы Таиландтан алынған Теренггану, Келантан және Кедах штаттары 1910 жылдан бастап маркалар шығаруға кірісті.

Жохор

Жохор сұлтандығы – федерацияланбаған малай штаттарының бірі еді. 1876 жылы сұлтандықта почта қызметі құрылды, және Стрейтс поселендерінің маркалары жұлдыз бен айпаймен қайта басылды. 1884 жылдан 1891 жылға дейін "Жохор" деп жазылған Стрейтс поселендерінің маркалары қолданылды. 1891 жылы тұрақты маркалар шығарылды. 1896 жылы Сұлтан Ибрагимнің тәж киюіне орай маркаларға "КЕМАХКОТААН" деп басылды. 1948 жылдан бері шығарылған маркалар басқа малай штаттарының маркаларымен ұқсас.

Перак

Перак сұлтандығы 1874 жылы британдық протекторатқа айналды. 1874–1878 жылдары Малакка тілалықтарының маркалары қолданылды. 1878 жылы Сұлтандықтың алғашқы маркасы шығарылды, ол Малакка тілалықтарының маркаларына жарты ай, жұлдыз және «P» әрпінен тұратын сопақша белгі салынды. 1880–1891 жылдары Малакка тілалықтарының маркаларына «Перак» деп басылды. 1892 жылы секіріп тұрған жолбарыстың суреті бар маркалар шығарылды, ал 1895–1899 жылдары жолбарыс басы немесе пілдердің суреті бар маркалар шығарылды. 1900–1935 жылдары Біріккен Малай мемлекеттерінің маркалары қолданылды. 1935–1941 жылдары екі стандартты маркалар жинағы шығарылды. 1948 жылдан бері шығарылған маркалар басқа Малай мемлекеттерінің маркаларымен ұқсас.

Селангор

1881 жылы Селангор сұлтандығында қолдану үшін Тынық елді мекендерінің маркаларына қосымша басылым жасалды. 1891–95 жылдары секіріп тұрған жолбарысты бейнелейтін маркалар шығарылды. 1895–1897 жылдары жолбарыс басының немесе пілдің суреті бар жаңа серия шығарылды. 1900 жылдан 1935 жылға дейін Малайя Федеративтік Мемлекеттерінің маркалары пайдаланылды. 1935–1941 жылдар аралығындағы серияда Клангтағы мешіт немесе Сұлтанның суреті салынған. 1948 жылдан бастап, басқа Малай мемлекеттеріндегідей маркалар шығарыла бастады.

Паханг

Паханг сұлтандығы 1888 жылы британдық протекторатқа айналды және 1895 жылдан бастап Малайзия Федеративтік Штаттарының құрамына кірді. Паханның алғашқы маркалары 1889 жылы пайда болды, бұл маркалар Тынық мұхитындағы қоныстардың маркаларына басылып шығарылды. 1891 жылы Тынық мұхитындағы қоныстардың маркалары сұлтандық үшін жаңа номиналмен қайта бағаланды. 1891–1897 жылдарығы маркалар сериясында сол кезеңдегі басқа малай штаттарындағыдай секіріп тұрған жолбарыс немесе жолбарыстың басы бейнеленген. 1898 жылы Перак маркаларына "Паханг" деп басылды. 1900–1935 жылдары Малайзия Федеративтік Штаттарының маркалары қолданылды. 1935–1941 жылдары олар сұлтандық маркаларымен ауыстырылды. 1948 жылдан бастап маркалар басқа малай штаттарының маркаларына ұқсас болды.

Теренггану

Теренггану 1909 жылғы ағылшын-сиамдық келісім шартының талаптарына сәйкес Сиамнан Ұлыбританияға өткізілді. 1910 жылы алғашқы маркалар шығарылды. 1922 жылы Малайя-Борнео көрмесіне арналған маркалар қайта басылды. 1937 жылы ақы төленбеген пошта маркалары шығарылды. 1948 жылдан бері шығарылған маркалар басқа малай штаттарындағы маркалармен ұқсас.

Келантан

Келантан 1909 жылы британдықтардың бақылауына дейін Сиамның бір бөлігі болды. Келантан федерацияланбаған малай штаттарының бірі еді. 1909 жылы Малайя Федеративтік Штаттарының маркалары пайдаланылды. 1911 жылы Келантан үшін солтандықтың елтаңбасы бейнеленген маркалар алғаш рет шығарылды. 1922 жылы Малайя-Борнео көрмесіне арналған маркалар қайта басылды. 1948 жылдан бері Келантан маркалары басқа малай штаттарының маркаларымен ұқсас болды.

Кедах

Кейдах 1909 жылы сиамдықтардың бақылауынан өткен соң, Бұғаздықтар қоныстары мен Біріккен Малай мемлекеттерінің маркалары қолданылды. 1912 жылы күріш қосы, өкір мен бурақаны бар шаруа, сондай-ақ мемлекеттік ғимарат суреттелген алғашқы маркалар шығарылды. 1922 жылы Малайя-Борнео көрмесі үшін "Малайя-Борнео көрмесі" деп басылған маркалар шығарылды. 1948 жылдан кейін Кедах басқа Малай мемлекеттерінің маркаларымен ұқсас үлгідегі маркаларды шығарды.

Малака қаласы

Малакка штаты Ұлыбританияның Тың Оңтүстік Елді Мекеңдері колониясының бір бөлігі болды. Малакка 1948 жылдан бастап британ монархының суреті бар маркалар шығара бастады. 1960 жылдан бері Малакканың елтаңбасы бар маркалар шығарылуда.

Пенанг қаласы

Пенанг Ұлыбританияның Тыңайылымды Мекемелер колониясының бір бөлігі болды. Пенанг 1948 жылы Малайя одағының штаты болған кезде алғашқы почта маркалары шығарылды. 1960 жылдан бері Пенангтың эмблемасы оның маркаларында көрсетіліп келеді.

Перлистің

1909-1912 жылдары Перлис штатында Федеративтік Малай мемлекеттерінің маркалары қолданылды. 1912 жылдан 1942 жылға дейін Перлис Кедахпен пошталық одақта болды және Кедах маркаларын пайдаланды. Перлис 1948 жылдан бастап өз маркаларын шығара бастады.

Сабах

Сабах (Солтүстік Борнео ретінде) 1888 жылдан бастап британдық протекторат, ал 1946 жылдан кейін британдық тәж колониясы болды. Колония 1963 жылға дейін пошта маркаларын шығарды, содан кейін Сабах Малайзия, Саравак және Сингапурмен бірігіп, Малайзия Федерациясын құрды.

Саравак

Саравакта 1859 жылдан бастап Британдық Үндістан маркалары қолданылды. 1869 жылы алғашқы маркалар шығарылды. 1869-1941 жылдар аралығында Брук әулетінің раджаларының суреті бар маркалар сериясы шығарылды. 1869 жылғы маркалардың бұрыштарында "JBRS" әріптері ( "Джеймс Брук, Саравак раджасы" деген аббревиатура) орналасқан. Чарльз Брук 1871 жылдан 1917 жылға дейін шығарылған маркаларда бейнеленген. 1918-1941 жылдардағы маркалардағы соңғы раджа Чарльз Вайнер Брук болды. Бастапқыда, Саравак 1897 жылы Дүниежүзілік пошта одағына қабылданғанға дейін, оның маркалары тек Сингапурға жеткізу үшін жарамды болды, онда одан әрі жөнелту үшін қосымша маркалар қойылды. Саравак 1888 жылы Ұлыбританияның протектораты болды. 1941 жылы жапондықтар басып алғаннан кейін, маркалар жапон әскерлерімен қайта басылды. 1943 жылы бүкіл Саравак және Солтүстік Борнеода қолданылуы үшін жапондық үлгідегі екі марка шығарылды. 1945 жылы азат етілгеннен кейін Саравак британдық әскери әкімшілікке көшті, осы кезеңде маркалар 1945 жылы "BMA" деп басылып, Бруней, Лабуан, Солтүстік Борнео және Саравак пошта бөлімдерінде қолданылды. Брук әулетінің 100 жылдығына арналған ескерткіш маркалар жинағы 1946 жылы шығарылды. Сол жылы Саравак Ұлыбританияға тәждік колония ретінде берілді. 1947 жылы Саравак маркалары британдық корольдік монограммасымен қайта басылды. 1950 жылы көбелек, панголин, колонияның картасы және басқа да жергілікті тақырыптар бейнеленген тұрақты маркалар сериясы жарық көрді.

Малай Федеративтік Мемлекеттері

1896 жылы Малай Федерациялық штаттары құрылды. Малай Федерациялық штаттарының алғашқы маркалары 1900 жылы шықты, ол кезде Негри Сембилан және Перак штаттарының маркаларына "Малай Федерациялық штаттары" деген мөр басылды. 1901 жылы 12 номиналдан тұратын маркалар сериясы шығарылды, онда секіріп тұрған жолбарыс немесе піл суреттелген. Осы суреттермен маркалар 1934 жылға дейін көптеген түрлерімен шығарыла берді. 1900 жылдың 16 шілдесінен 1902 жылдың 1 қаңтарына дейін маркалардың жетіспеуіне байланысты, Торғай бұғаздарының маркалары да қолданылды. 1935 жылы Малай Федерациялық штаттарының маркалары тоқтатылып, олардың орнына жеке штаттардың маркалары шығарылды.

Малайялық пошта одағы

1935 жылы Малайялық пошта одағы құрылды, оған Сұлтандық Мекемелер мен Біріккен Малай мемлекеттері кірді. Тек "Малайялық пошта одағы" деген жазуы бар жетіспейтін пошта маркалары ғана шығарылды, олар колонияда және жеке штаттарда қолданылды. Осыған ұқсас жетіспейтін пошта маркалары Малайзияда 1966 жылға дейін, ал Сингапурда 1968 жылға дейін пайдаланылды.

Жапондықтар басып алған жер

1942 жылы жапон әскерлері Малайяны басып алғаннан кейін, Малая түрақты жерлерінің маркаларына жапон тілінде «Малайядағы әскери пошта» деген мөр басылды. Кейінірек шыққан маркаларға жапон жазуымен «Dai Nippon 2602 Malaya» немесе «Japanese post» деп басылды. Осындай баспалар жеке штаттардың маркаларына да қолданылды. 1943 жылы 10 түпкілікті маркадан тұратын серия шығарылды. 1943 және 1944 жылдары 2 жиынтық еске алу маркалары шығарылды. Бұл маркалардағы мәтін тек жапон тілінде болды және Малайя мен Сингапурда қолданысқа енді. 1943 жылдың қазан айында Жапония жағында соғысқа қатысқандығы үшін өтемақы ретінде Кедах, Келантан, Перлис және Теренггану штаттары жапондықтар тарапынан Таиландқа берілді. 1943 жылы осы аумақтарда тай және ағылшын тілдерінде «Таиланд» деген жазуы бар, малай валютасымен бағаланған 6 марка шығарылды. Бұл маркалардағы суреттер 1943 жылғы Таиланд маркаларындағы ескерткіш суретімен ұқсас.

Британдық әскери әкімшілік

1945 жылдың қазан айында Ұлыбритания әскери әкімшілігі Малайя тісқабырғаларының маркаларына B. M. A. MALAYA деген мөр басты. Бұл маркалар Малайяның барлық аймақтарында қолжетімді болды және 1948 жылы Малайя Федерациясы құрылғаннан кейін әр штат үшін ресми пошта маркалары шығарылғанға дейін пайдаланылды. Соңғы штат 1951 жылы Келантан болды.

Малайя Федерациясы

Малайя Федерациясы 1957 жылдың 5 мамырында Ұлыбританиядан тәуелсіздік алуға дайындық күйінде маркалар шығара бастады. Бірінші серияның төрт маркасында "Малайя Федерациясы" деп жазылған, сондай-ақ мемлекеттің елтаңбасы мен картасы бейнеленген. Федерация тек мерекелік маркаларды ғана шығарды. Ал, штаттардың әрқайсысы тұрақты маркаларды шығарды.

Малайзияның ескерткіш маркалары

Малайзияның алғашқы ескерткіш маркалары 1963 жылдың 16 қыркүйегінде федерация құрылғанын тойлау үшін шығарылды, оларда елдің картасы бейнеленген. 1982 жылдың 31 тамызында Малайзия тәуелсіздігінің 25 жылдығын мерекелеу үшін алғашқы миниатюралық парағын шығарды. Бұл пара бірінші күнгі конверттерде кеңінен қолданылды және оның нәтижесінде тез сатылып кетті. Бұл мәселені шешу үшін Австрияның Вена қаласындағы Розенбаум бауырлары баспаханасына қосымша басылымға тапсырыс берілді, бұл сұранысты қанағаттандыруға мүмкіндік берді. Бірнеше жыл өткен соң, алғашқы басылымдарда сол жақ жоғарғы 10 центтік марканың шеттерінде күміс жиек болғаны байқалды, ал қайта басылымдарда мұндай жиек болмады. Осының салдарынан, бастапқы парақтың бірінші күнгі конверттерде көп пайдаланылуына байланысты, күміс жиегі бар жаңа парақтар қолданылған парақтардан сирек кездеседі, ал күміс жиегі жоқ қолданылған парақтар жаңа парақтардан сирек. Күміс жиекті көру қиын, оны парақты жарыққа бұрышпен ұстап қарағанда жақсы көрінеді.