Кіріспе

1786 жылы Пенангта британдық колониясын құрған адам.

Теңіз мансабы

Лайт өзінің қызметін Корольдік теңіз флотында 1754 жылдың ақпан айында HMS Марс кемесінде хирургтің шәкірті ретінде бастады. 1761 жылы HMS Arrogant кемесінде мічман болды және 1763 жылы теңіз флотындағы қызметін аяқтады.

Колониялардағы

Оның 1763 және 1765 жылдар аралығындағы қимылдары жазылмаған, бірақ ол Уильям Негусқа және тағы үш ер адамға өсиет арқылы маңызды мүліктерді қалдыруға жететіндей мол байлық жинаған болуы мүмкін.

Таланг, Сиам

1765 жылы Лайт Мадрас пен Бомбейге бағытталған Шығыс Үндістан компаниясының «Клайв» кемесіне мінгізді. Үндістанда ол Мадрас сауда фирмасы «Жордан, Суливан және Десузаға» тиесілі «елдік кемеге» командир болып тағайындалды. Көп ұзамай ол Кедах сұлтанының ықпалды кеңесшісіне айналды. Оның бұрынғы ұсынысы нәтиже бермеген еді, бірақ америкалық көтерілісшілермен болған соңғы соғыс, британдықтардың жеңілісімен аяқталды, оның барысында Ұлыбритания Франциямен теңіз үстемдігі үшін күресті, Лайттың ұсынысы жаңа мағынаға ие болды. 1786 жылы, британдық Шығыс Үндістан компаниясының атынан Лайт Пэнанг аралын сұлтан Абдулла Мукаррам Шахтан (1778 жылы Кедах сұлтандығының басшысы ретінде Мұхаммед Джевадан кейін таққа отырған) жылына 6000 испан долларына жалға алды. Бас губернатор сэр Джон Макферсон басшылығымен Лайт 1786 жылдың 1 шілдесінде малайлар Дева Раджа деп атаған елді мекенді басқаруға тағайындалды, осылайша Малай штаттарындағы британдық үкіметтің басталуын белгіледі. Сұлтан Абдулла Лондоннан әскери көмек туралы уәде берілмейінше, жағаға шығудан бас тартуды өтінді. Сондықтан, сұлтанның территорияларына шабуыл жасалып, көмек келмегенде, 1790 жылы сұлтан аралды паналау орны ретінде қайтарып алуға тырысты. Пенангтың көпмәдениетті колониясы құрылғаннан бастап ерекше табысқа жетті және Лайт 1794 жылдың қазанына дейін елді мекеннің басқарушысы болып қызмет етті, 1789 жылдың 21 қарашасы мен 1790 жылдың 9 ақпаны аралығында Джон Глас оның орнына тағайындалған кездегі уақыттан басқа. 1789 жылға қарай шамамен 10 000 тұрғын болды, ал 1795 жылға қарай 20 000-ға жетті. Оның іс-әрекеттері туралы есептер оның әділ және ардақты адам болғанын көрсетеді. 1790 жылы ол саудамен айналыспай өмір сүруге мүмкіндік беру үшін жалақысын арттыруды сұрады (осы арқылы ол өзін байытуы мүмкін, бірақ рөлін шектеуі мүмкін). Бұл оның Джеймс Скоттпен бизнес серіктестігін таратуына әкелді. Ол Джордж Таунның Нортам жолындағы (қазіргі Джалан Сұлтан Ахмад Шах жолы) ескі протестант зиратында жерленді. Ол өсиетімен достары Джеймс Скотт, Уильям Фэрли және Томас Пегуді еске алды. Ф.Ж.Уилкокссон салған және Темз Диттондағы Бертон құю зауытында құйылған қола мүсін Фрэнсис Лайттың атын алып жүреді, бірақ іс жүзінде оның ұлы Уильямның ерекшеліктеріне негізделген, себебі Фрэнсис Лайттың портреті болған жоқ. Джордж Таунның құрылғанына 150 жыл толуына орай 1936 жылы орнатылған, ол Джордж Таундағы Форт Корнуоллисте тұр. Оның шығу тегі мен мәртебесі күмәнді. Ол бір жағынан португал немесе француз тегінен, екінші жағынан сиам немесе малай тегінен шыққан деп айтылады. Ол сондай-ақ ханшайым болған деген де қауесет бар, мүмкін, Лайтқа сый ретінде немесе аралды оның құдайы ретінде берген, бірақ басқа көздер ханшайым Сұлтанның атынан Лайттың көмегін алу үшін жіберілгенін айтады. Лайттың замандастары, тарихшы Уильям Марсден (ол Кедах сұлтанының қызы екенін айтады) және капитан Элиша Трапо (Сұлтан отбасынан шыққан ханшайымға Лайттың үйлену тойын сипаттаған, оған ханзаданың алғысы ретінде сыйлаған) оның асыл тегін растайды. Алайда, кейін Сингапурдың бірінші резиденты болған Джон Кроуфурд 1820 жылы Мартина ханшайым емес, Сиамнан келген португалдық әйел екенін айтты, ал Стюарт Трапо Лайтпен бірге тұра бастаған кезде оны білгеніне ешқандай дәлел жоқ екенін атап өтті. Басқа замандас есептерінде ол Кедахтың 19-шы сұлтанының (Мухаммед Джива Зайнал Адилин II) тай-португалдық тегі бар төменгі дәрежелі әйелінің қызы деп көрсетілген. Ол өзінің тегін және «жоғары туғандығын» көрсету үшін анасының есімін қабылдаған болуы мүмкін. Ол Сиамның оңтүстігіндегі діни қуғын-сүргіннен қашқан көптеген португалдық еуразиялық католиктердің бірі болған болуы мүмкін. 1788 жылы Джордж Таун қаласында бірнеше Розеллдер тіркелген. Сондай-ақ Сиамнан келген Мартинха (тегі көрсетілмеген) тіркелген, оның Кедахтан шыққан ұлы Уильям болды. Стюарт Мартинаның 1770 жылы Сұлтанмен алғашқы келіссөздерге қатысқан «Ноньямен» бір адам болғанын болжайды. Бұл оның ханшайым емес екенін, бірақ Сиам мен Кедахпен тығыз байланысы болғанын және Сұлтан мен Ачехтағы британдық әкімшілік арасындағы келіссөздерде пайдалы адам болғанын көрсетеді. Егер олар заңды түрде үйленген болса, Лайт мұны жарияламаған. Алайда, Шығыс Үндістан компаниясының ережесіне сәйкес католикпен үйленуге тыйым салынған, ал Мартина католик дінін ұстанғандықтан, Лайт жұмыстан босатудан сақтану үшін некелерін ресми түрде жарияламауға тырысқан болуы мүмкін. Лайт Рауэллге өсиетімен көп мүлкін қалдырды. Қалай болғанда да, олар қайтыс болғанға дейін кем дегенде 22 жыл бірге өмір сүрді. Олардың қыздары Сара, Мэри және Энн (сонымен қатар «Луки» деп те аталды) деп аталды. Олардың барлығы Калькуттада үйленді. Сара Мадрас армиясындағы Шығыс Үндістан компаниясының офицері болған генерал Джеймс Уэлшқа үйленді. Мэри бай индиго плантация иесі, Джордж Бойдқа үйленді, ал Энн дәрігер Чарльз Хантерге үйленді. 1818 жылы Уэлш әйелі мен оның бауырлары анасының барлық мүлкін жоғалтқанын байқады. Пьеса негізінен отбасы туралы, Лайттың ішкі көзқарасын пайдаланып әлемді қарастыруға бағытталған және «ұлтшылдық құндылықтары мен ұғымдарына» тоқталады. 2021 жылдың қазанында Monsoon Books баспасынан жарық көрген «Пенанг шежірелерінің» бірінші томы «Дракон» бүкіл әлемде жарияланды. Ұлыбританиялық жазушы және тарихшы Роуз Ган жазған, Малайзияда көп жылдар бойы тұрған бұл серия Фрэнсис Лайт пен Мартина Розэллдің өмірі мен заманына арналған. Бұл капитан Лайттың өмірінің белгілі оқиғаларынан бөлек, жолақтың халқы мен олардың өте қызықты тарихын жаңаша қарастырады. «Дракон» Лайттың ерте жылдарына, Америкадағы соғыстағы британдық теңіз күштеріндегі жылдарына және Малакка жолағындағы Шығыс Үндістан компаниясы үшін «елдік кеме» капитаны ретіндегі өміріне назар аударады. Екінші том «Індет» 2022 жылы жарық көрді және Лайттың сауда капитанынан Пенанг аралының губернаторына дейінгі жолы мен Мартина Розэлл мен оның отбасы оқиғаларда атқарған рөлін көрсетеді. Үшінші роман «Эмпориум», елді мекеннің алғашқы жылдарына арналған, 2023 жылы жарық көреді.