Кіріспе
Бұл мақалада Малайзиядағы қалалар тізімі қарастырылады. Малайзияда қалалар (малай: bandaraya) ресми түрде қалалық кеңестердің (малай: Majlis bandaraya) басқаруымен белгіленеді, бірақ бірнеше ерекшеліктер бар. 2024 жылға дейін елдегі 20 аймақ заң бойынша ресми түрде қала деп аталады. Олардың 16-сы Малайзия түбегінде, ал 3-і Шығыс Малайзияда орналасқан. Джордж Таун, Пенангтың астанасы, 1957 жылдың 1 қаңтарында Ұлыбритания королевасы Елизавета II-нің жарлығымен қала деп жарияланды, бұл елдегі алғашқы қала және Малайя тәуелсіздігі алдында жарияланған жалғыз қала болды. Джордж Таун 1963 жылға дейін Малайяның жалғыз қаласы болды, ол кезде Сингапур Малайзияға ресми түрде қосылды. Бірақ, Сингапурдың 1965 жылы Малайзиядан шығарылуы Джордж Таунның 1972 жылға дейін Малайзияның жалғыз қаласы болып қалатынын білдірді, содан кейін Кедахтың бесінші Янг ди Пертуан Агонгы Абдул Халим Куала-Лумпурды қала деп жариялады. 1988 жылы Кучинг Шығыс Малайзияның алғашқы қаласы ретінде бекітілді. Кланг – 2024 жылдың 5 ақпанында қала мәртебесін алған елдегі ең соңғы муниципалитет. Сонымен қатар, ел бойынша қала мәртебесіне ие болмаған, бірақ кейде қала деп аталатын, тығыз қоныстанған және дамыған аймақтар да бар. Ресми түрде олар муниципалитеттер немесе қалашықтар деп жіктеледі.
This article discusses the list of cities within Malaysia. In Malaysia, cities (Malay: bandaraya) are officially designated under the governance of city councils (Malay: Majlis bandaraya), although there are several exceptions. as of 2024, 20 areas in the country are officially termed cities by law. Among them, 16 are from Peninsular Malaysia, while 3 are from East Malaysia. George Town, the capital city of Penang, was declared a city on 1 January 1957 by Elizabeth II, Queen of the United Kingdom, making it the first city in the country, and the only city declared before Malayan independence. George Town remained the sole city of Malaya until 1963, when Singapore was formally incorporated into Malaysia. However, Singapore's expulsion in 1965 meant that George Town would remain Malaysia's only city until Kuala Lumpur's declaration as a city in 1972, by Abdul Halim of Kedah, the fifth Yang di Pertuan Agong of Malaysia. In 1988, Kuching was chartered as the first city in East Malaysia. Klang is the most recent municipality in the country declared a city, doing so on 5 February 2024. There are also highly urbanised and populated areas across the country that did not attain city status, but are sometimes referred as cities. Officially, these areas are classified as municipalities or townships.
Пенанг қаласы
Джордж Таун 1957 жылғы 1 қаңтарда Корольдік жарғы арқылы қала мәртебесін алды. Бұл Малайя Федерациясында қалаға айналған алғашқы қала болды (Сингапур 1951 жылы қала болды). Корольдік жарғыда мынадай мәлімдеме жасалған: «Джордж Таун муниципалитеті Иеміздің мың тоғыз жүз елу жетінші жылының қаңтар айының бірінші күнінен бастап және одан кейін мәңгілікке қала болып жарияланады және Джордж Таун муниципалитеті орнына ЖОРЖ ТАУН ҚАЛАСЫ деп аталады. Бұдан былай қалаға тән барлық дәреже, құқықтар, жеңілдіктер мен иммунитеттерге ие болады». Алайда, 1965 жылы федералды үкімет жергілікті өкімет сайлауларын жойды, ал 1966 жылы қалалық кеңестің функциялары Пенанг Бас министріне берілді. 1974 және 1976 жылдар аралығында бүкіл Пенанг аралы үшін муниципалдық кеңес құрылды. Джордж Таунның қала мәртебесі ресми түрде жойылмаса да, Джордж Таунның заңды тұлға ретінде болуы күмәнді болды, тіпті қала ретінде де. Бұл Англиядағы бұрынғы Рочестер қаласының жағдайына ұқсас, ол Англияның екінші ескі соборының орналасқан жері болып табылады және 1211 жылдан 1998 жылға дейін қала болып саналды, содан кейін көршілес ауданмен біріктірілді. Жаңа кеңеске қала мәртебесі берілмегендіктен және қала, бақылаудың нәтижесінде, қала жарғысын мұраға алу үшін жарғылық сенімділерді тағайындамады, қала өз өміршеңдігін тоқтатты. Көптеген тұрғындар бұл пікірмен келіспеді және Джордж Таунның қала мәртебесі ешқашан жойылмағандықтан, ол бүгінгі күнге дейін қала болып табылады деп санайды. Адвокат Датук Анвар Фазалдың сөзіне сүйенсек, Джордж Таун «заңды түрде қала болып табылды және әлі де қала болып табылады, өйткені 1957 жылғы Джордж Таун қаласының жарғысы күшін жойған жоқ». [3] Қала мәртебесі заң мәселесі болғандықтан, нақты құқықтық жағдай Пенанг қалалық кеңесінің (Функцияларды беру) 1966 жылғы жарлығы мен 1976 жылғы Жергілікті өкімет туралы заңды талдауға байланысты болады. 2015 жылғы 1 қаңтарда Малайзияның федералды үкіметі Пенанг аралының муниципалдық кеңесін қазіргі Пенанг аралы қалалық кеңесіне дейін жаңартты, осылайша Джордж Таунның қалалық шекарасын кеңейтіп, Пенанг аралының барлық аумағын және айналасындағы бірнеше шағын аралдарды қамтыды.
Кейінгі қалалар
Куала-Лумпур, Кучинг, Кота-Кинабалу, Шах-Алам, Малакка қаласы, Алор-Сетар және Мири қалаларына корольдік жарғылар Малайзия мемлекет басшысы Янг ди Пертуан Агонгтан берілді, ал Ипох, Джохор-Бахру, Искандар Путери және Субанг-Джая қалаларына тиісті штат сұлтандарынан берілді. Малакка қаласы 2003 жылы қала мәртебесін алғанға дейін "тарихи қала" деп жарияланған. Ең ірі қала Куала-Лумпур ұлттық астана және федералдық аумақ болып табылады, бірақ 2012 жылдан бастап көптеген үкімет министрліктері жаңа әкімшілік астана Путраджаяға көшірілді.
Халық саны
Куала-Лумпур Малайзиядағы ең ірі қалалық және ең ірі мегаполистік аймақ болып табылады. Пенангтың астанасы Джордж Таун елдің екінші ірі агломерациясының ядросын құрайды. Оңтүстікке қарай Джохор-Бахру – Джохор-Бахру агломерациясының орталығы, ол елдің үшінші ірі қалалық аймағы. 500 000-нан астам халқы бар басқа да мегаполистерге Ипох, Кучинг және Кота-Кинабалу кіреді. Төмендегі кестеде Малайзияның халық саны бойынша ең ірі қалалары көрсетілген.