Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік-Шығыс Азиядағы британдық колония (1826–1946)
British colony in Southeast Asia (1826–1946)
Малакка түзілімдері – Оңтүстік-Шығыс Азияда орналасқан британдық аумақтар тобы. Алғаш рет 1826 жылы Британдық Шығыс Үндістан компаниясы басқаратын аумақтардың бір бөлігі ретінде құрылған Малакка түзілімдері 1858 жылы британдық Раджтың бақылауына, ал 1867 жылы тәждік колония ретінде тікелей британдық басқаруға көшті. 1946 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуынан және жапондық оккупациядан кейін, колония Ұлыбританияның аймақтағы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы тәуелділіктерін қайта ұйымдастыру барысында таратылды. Малакка түзілімдері бастапқыда Пенанг, Сингапур, Малакка және Диндинг секілді төрт жекеленген түзілімнен тұрды. 1886 жылы Рождество аралы мен Кокос аралдары қосылды. Борнео аралының жағалауындағы Лабуан аралы да 1907 жылдың 1 қаңтарынан бастап колония құрамына енді, ал 1912 жылы оның ішінде жеке түзілім ретінде бөлінді. Бүгінде осы аумақтардың көп бөлігі Малайзияның құрамына кіреді, ал Сингапур 1965 жылы одан бөлініп шықты. Кокос (немесе Килинг) аралдары 1955 жылы Австралияның басқаруына берілді. Рождество аралы 1958 жылы берілді. 1996 жылы олардың басқарулары біріктіріліп, Австралияның Үнді мұхиты аумақтары құрылды.
The Straits Settlements were a group of British territories located in Southeast Asia. Originally established in 1826 as part of the territories controlled by the British East India Company, the Straits Settlements came under British Raj control in 1858 and then under direct British control as a Crown colony in 1867. In 1946, following the end of the Second World War and the Japanese occupation, the colony was dissolved as part of Britain's reorganisation of its Southeast Asian dependencies in the area. The Straits Settlements originally consisted of the four individual settlements of Penang, Singapore, Malacca, and Dinding. Christmas Island and the Cocos Islands were added in 1886. The island of Labuan, off the coast of Borneo, was also incorporated into the colony with effect from 1 January 1907, becoming a separate settlement within it in 1912. Most of the territories now form part of Malaysia, from which Singapore separated in 1965. The Cocos (or Keeling) Islands were transferred to Australian control in 1955. Christmas Island was transferred in 1958. Their administration was combined in 1996 to form the Australian Indian Ocean Territories.
Түйеқұйрықтары
Динингтер — қазіргі Манджунг ауданындағы Дининг өзенінің атымен аталып, Пангкор аралы мен материктегі Лумут қаласын қамтыған. 1874 жылғы Пангкор шарты бойынша Перак бұл аймақты британ үкіметіне өткізді. Оның табиғи портының құнды болады деген үміт ақталу жолына қоймады, және бұл аймақ сирек қоныстанған, саяси және қаржылық тұрғыдан маңызсыз болып шықты.
The Dindings — named after the Dinding River in present day Manjung District — which comprised Pangkor Island and the town of Lumut on the mainland, were ceded by Perak to the British government under the Pangkor Treaty of 1874. Hopes that its excellent natural harbour would prove to be valuable were doomed to disappointment, and the territory sparsely inhabited and altogether unimportant both politically and financially,
Малака қаласы
Голландияның Малакка колониясы 1824 жылғы Англия-Голландия шарты бойынша Бенкулен британдықтардың меншігіне және Суматрадағы британдық құқықтарына алмастырылып, британдықтарға өткізілді. Малакканың маңыздылығы аймақтағы эксклюзивті британдық ықпал аймағын құруда болды, бірақ ол сауда орталығы ретінде Пенангтан, ал кейіннен Сингапурдан қалып қойды.
The Dutch colony of Malacca was ceded to the British in the Anglo Dutch Treaty of 1824 in exchange for the British possession of Bencoolen and for British rights in Sumatra. Malacca's importance was in establishing an exclusive British zone of influence in the region, and it was overshadowed as a trading post by Penang, and later, Singapore.
Пенанг және Уэлсли провинциясы
Алғашқы қоныс 1786 жылы Пенанг аумағында құрылды. Бастапқыда бұл Пэнанг аралынан тұрды, сол кезде ол Уэльс принці аралы деп аталды. Кейіннен бұл аймақ материктің бір бөлігін қамтыды, ол Уэлсли провинциясы (қазіргі Себеранг Перай) ретінде белгілі болды. Алғашқы берілген жер 1800 жылы, ал одан кейін 1831 жылы тағы бір жер берілді. Уэлсли провинциясының шекарасына 1859 жылы, сондай-ақ 1874 жылы Пангкор шарты бойынша қосымша түзетулер енгізілді. Пенанг аралының қарсы жағындағы материкте орналасқан Уэлсли провинциясы 1800 жылы Кедах сұлтанымен Ұлыбританияға берілді, оның солтүстік және шығыс шекарасында Перак оңтүстікте жатыр. Кедахпен шекара 1867 жылы Сиаммен (қазіргі Таиланд) жасалған шарт арқылы нақтыланды. Оны Пенангтың резиденциялық кеңесшісіне есеп беретін аудан офицері, бірнеше көмекшілермен бірге басқарды. Уэлсли провинциясы көбінесе малайлар тығыз қоныстанған құнарлы жазықтан тұрды, ал кейбір бөліктерінде қант плантаторлары және осыған ұқсас ауыл шаруашылығы салаларында жұмыс істейтін адамдар қытай және тамил жұмысшыларын пайдаланды. Жердің шамамен оннан бір бөлігі қалың жапырақты төменгі төбелермен жабылған. Малай тұрғындары көп мөлшерде күріш өсірді, ал қазан және ақпан айлары аралығында күріш далаларында үйрек ату орын алды. Пенангтың қарсы жағындағы Баттерворттан Перакқа, одан Селангор және Негри Сембилан арқылы Малаккаға, Жохор сұлтанының билігінде Муарға дейін, содан кейін Сингапур аралының қарсы жағындағы Жохор Бахруға дейін темір жол салынған.
The first settlement was the Penang territory, in 1786. This originally comprised Penang Island, then known as the Prince of Wales Island. This was later extended to encompass an area of the mainland, which became known as Province Wellesley (now Seberang Perai). The first grant was in 1800, followed by another in 1831. Further adjustments to Province Wellesley's border were made in 1859, and with the Treaty of Pangkor in 1874. Province Wellesley, on the mainland opposite the island of Penang, was ceded to Great Britain in 1800 by the Sultan of Kedah, on its northern and eastern border; Perak lies to the south. The boundary with Kedah was rectified by treaty with Siam (now Thailand) in 1867. It was administered by a district officer, with some assistants, answering to the resident councillor of Penang. Province Wellesley consisted, for the most part, of a fertile plain, thickly populated by Malays, and occupied in some parts by sugar planters and others engaged in similar agricultural industries and employing Chinese and Tamil labour. About a tenth of the whole area was covered by low hills with thick jungle. Large quantities of rice were grown by the Malay inhabitants, and between October and February, there was snipe shooting in the paddy fields. A railway from Butterworth, opposite Penang, runs into Perak, and thence via Selangor and Negri Sembilan to Malacca, with an extension via Muar under the rule of the Sultan of Johor, and through the last named state to Johor Bahru, opposite the island of Singapore.
Шығыс Үндістан компаниясының билігі
Малакка түрақты жерлерінің құрылуы 1824 жылғы ағылшын-голландиялық шартқа сәйкес болды, онда Малай архипелагы солтүстіктегі британдық аймаққа және оңтүстіктегі голландтық аймаққа бөлінді. Бұл британдық Бенкулен поселенісін (Суматрада) голландтың Малакка колониясына және Сингапурдың толық бақылауына айырбастауға әкелді. Поселенің халқы негізінен қытайлардан тұрды, сонымен қатар шағын, бірақ маңызды еуропалық азшылық та болды. Олардың астанасы 1832 жылы Пенангтың астанасы Джордж Таунынан Сингапурға көшірілді. Олардың шашыраңқы орналасуы басқаруды қиын және, 1833 жылы компания қытай саудасындағы монополиясын жоғалтқаннан кейін, қымбатқа түсті. Шығыс Үндістан компаниясы басқарып тұрған кезеңде, поселенің жері үндістандық азаматтық және әскери тұтқындар үшін жазалау орындары ретінде пайдаланылды, осылайша оларға "Үндістанның Ботаникалық шығанақтары" деген атақ берілді. 1852 және 1853 жылдары Сингапур мен Пенангта тұтқындардың шағын көтерілістері болды. Шығыс Үндістан компаниясының үкімшілігіне наразы болған еуропалықтар 1857 жылы тікелей басқаруды талаппен Британ Парламентіне петиция жіберді, бірақ бұл идея Үндістандағы 1857 жылғы көтеріліс оқиғаларынан озып кетті. Үндістандағы көтерілістің таралуын болдырмау үшін "Сөзді шектеу заңы" қабылданғанда, поселенің баспасөзі ашуланып, оны "еркіндік пен еркін пікір алмасудың барлық қағидаларын" бұзушылық деп бағалады. Поселенің жерінде жергілікті баспасөз өте аз болғандықтан, мұндай заң маңызсыз көрінді: ол сирек қолданылып, бір жыл ішінде күшін жойды.
The establishment of the Straits Settlements followed the Anglo Dutch Treaty of 1824, by which the Malay archipelago was divided into a British zone in the north and a Dutch zone in the south. This resulted in the exchange of the British settlement of Bencoolen (on Sumatra) for the Dutch colony of Malacca and undisputed control of Singapore. The Settlements were largely Chinese in population, with a tiny but important European minority. Their capital was moved from George Town, the capital of Penang, to Singapore in 1832. Their scattered nature proved to be difficult and, after the company lost its monopoly in the china trade in 1833, expensive to administer. During their control by the East India Company, the Settlements were used as penal settlements for Indian civilian and military prisoners, earning them the title of the "Botany Bays of India". The years 1852 and 1853 saw minor uprisings by convicts in Singapore and Penang. Upset with East India Company rule, in 1857 the European population of the Settlements sent a petition to the British Parliament asking for direct rule; but the idea was overtaken by events—the Indian Rebellion of 1857. When a "Gagging Act" was imposed to prevent the uprising in India spreading, the Settlements' press reacted with anger, classing it as something that subverted "every principle of liberty and free discussion". As there was little or no vernacular press in the Settlements, such an act seemed irrelevant: it was rarely enforced and ended in less than a year.
Корольдік колония статусы
1867 жылдың 1 сәуірінде Елді мекендер Британдық Корольдік колониясы мәртебесіне ие болды, бұл Елді мекендердің Калькуттадағы Үндістан Үкіметіне емес, Лондондағы Колониялық кеңсеге тікелей бағынуын қамтамасыз етті. Одан бұрын, 1867 жылдың 4 ақпанында Патент хаттары Елді мекендерге отарлық конституцияны берді. Бұл Елді мекендердің губернаторына кең өкілеттік берді, ол Елді мекендер колониясын толыққанды ресми (яғни, лауазымдық) мүшелерден құралған Атқару кеңесінің және ішінара ресми, ішінара тағайындалған мүшелерден тұратын Заң шығару кеңесінің көмегімен басқарды, мұндағы бұрынғыларының үстемдігі шамалы болды. Колониядағы және Біріккен Малай мемлекеттеріндегі басқару жұмысы жыл сайын Лондонда өткізілетін конкурстық емтихан арқылы іріктелген мемлекеттік қызметкерлер арқылы жүзеге асырылды. Пенанг пен Малакка губернатордың тікелей бағынысындағы кеңесшілермен басқарылды.
On 1 April 1867 the Settlements became a British Crown colony, making the Settlements answerable directly to the Colonial Office in London instead of the Government of India in Calcutta. Earlier, on 4 February 1867, Letters Patent had granted the Settlements a colonial constitution. This allocated much power to the Settlements' Governor, who administered the colony of the Straits Settlements with the aid of an Executive Council, composed wholly of official (i. e., ex officio) members, and a legislative council, composed partly of official and partly of nominated members, of which the former had a narrow permanent majority. The work of administration, both in the colony and in the Federated Malay States, was carried on by means of a civil service whose members were recruited by competitive examination held annually in London. Penang and Malacca were administered, directly under the governor, by resident councillors.
Қаржылық
XIX ғасырдың басында Шығыс Үндістанда ең көп қолданылатын валюта испан доллары болды, оның ішінде Испаниядан және жаңа әлемдегі испан колонияларынан, ең бастысы Мексикадан шыққандары бар, себебі испан Шығыс Үндістанында (испан Филиппиндері) нарықта айналымда болды. Жергілікті шығарылған ақшаларға Келантан және Тренггану кепингі, сондай-ақ Пенанг доллары кірді. 1837 жылы, Үндістанның бір бөлігі ретінде басқарылғандықтан, Үндістан рупиясы Тынық елді мекендеріндегі жалғыз ресми валюта болып бекітілді. Дегенмен, испан доллары айналысқа түсуін жалғастырды, ал 1845 жылы 100 цент = 1 Тынық доллары жүйесі қолданылып, доллар испан долларымен немесе мексикалық песомен теңестірілді. 1867 жылы Тынықтардың басқаруы Үндістаннан бөлініп, доллар стандартты валютаға айналды. 1868 жылы колонияның кірісі 1 301 843 долларды құрады. 1906 жылы ол 9 512 132 долларға жетті, бұл сома жерді сатудан түскен 106 180 долларды қамтымайды. Осы соманың 6 650 558 доллары опиум, шарап және спирттік ішімдіктерді импорттау баждарынан және осы тауарлармен сауда жасауға берілген лицензиялардан түсті, 377 972 доллары жерден түскен кіріс, 592 962 доллары пошта және телеграфтан түскен кіріс, ал 276 019 доллары порттық және жасыл жеңілдерден түсті. 1868 жылы 1 197 177 долларды құраған шығындар 1906 жылы 8 747 819 долларға дейін өсті. Әкімшілік мекемелердің жалпы құны 4 450 791 долларды құрады, оның ішінде 2 586 195 доллары жеке төлемдер, ал 1 864 596 доллары басқа да шығындарды құрады. Әскери шығындар (колония осы есеп бойынша британ үкіметіне әскери үлесі ретінде жалпы кірісінің 20 пайызын төледі) 1906 жылы 1 762 438 долларды құрады; 578 025 доллары барлық қолданыстағы қоғамдық жұмыстарды күтіп-ұстауға және жөндеуге жұмсалды, ал 1 209 291 доллары жаңа жолдарға, көшелерге, көпірлерге және ғимараттарға жұмсалды.
In the early nineteenth century, the most common currency used in the East Indies was the Spanish dollar, including issues both from Spain and from the new world Spanish colonies, most significantly Mexico, due to market circulation from the Spanish East Indies (Spanish Philippines). Locally issued coinages included the Kelantan and Trengganu keping, and the Penang dollar. In 1837, the Indian rupee was made the sole official currency in the Straits Settlements, as it was administered as part of India. However, Spanish dollars continued to circulate and 1845 saw the introduction of coinage for the Straits Settlements using a system of 100 cents = 1 Straits dollar, with the dollar equal to the Spanish dollar or Mexican peso. In 1867, the administration of the Straits Settlements was separated from India and the dollar was made the standard currency. The revenue of the colony in 1868 amounted to $1,301,843. That for 1906 was $9,512,132, exclusive of $106,180 received for land sales. Of this sum, $6,650,558 was derived from import duties on opium, wines, and spirits, and licences to deal in these articles, $377,972 from land revenue, $592,962 from postal and telegraphic revenue, and $276,019 from port and harbour dues. Expenditures, which in 1868 amounted to $1,197,177, rose in 1906 to $8,747,819. The total cost of the administrative establishments amounted to $4,450,791, of which $2,586,195 were personal emoluments and $1,864,596 other charges. The military expenditure (the colony paid on this account 20 per cent of its gross revenue to the British government by way of military contribution) amounted in 1906 to $1,762,438; $578,025 was expended on upkeep and maintenance of existing public works, and $1,209,291 on new roads, streets, bridges, and buildings.