Кіріспе
Жаудың бақылауынан қорғану үшін қолданылатын маскировка. Әскери маскировка – қарулы күштердің қызметкерлерін және жабдықтарын жаудың бақылауынан қорғау мақсатымен маскировка қолдануы. Іс жүзінде, бұл көліктер, кемелер, ұшақтар, қару-жарақ орналасқан жерлер және жауынгерлік киім-кешектер сияқты әртүрлі әскери жабдықтарға түс пен материалдарды жағуды білдіреді, мақсаты – оларды бақылаудан жасыру (крипсис) немесе оларды басқа нәрсеге ұқсату (мимикрия). «Камуфляж» деген француз жаргоны Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ағылшын тілінде кеңінен қолданысқа енді, сол кезде визуалды алдау тұжырымы қазіргі заманғы әскери тактиканың маңызды бөлігіне айналды. Сол соғыста, ұзақ қашықтықтан артиллериялық оқтарды атқызу және әуеден бақылау мүмкіндігі атыс шеңберін кеңейтті, ал маскировка нысанаға алыну қаупін азайтуға немесе күтпеген шабуыл жасауға кеңінен қолданылды. Осылайша, әскери маскировка – саяси идентификация сияқты мәдени функциялармен қатар, әскери алдаудың бір түрі болып табылады. Камуфляж алғаш рет 18 ғасырдың ортасында мылтық бөлімдерінде қарапайым түрінде қолданылды. Олардың міндеттері көзге түспеуді талап етті, сондықтан оларға жасыл және кейіннен басқа да қараңғы түсті киімдер берілді. Қару-жарақтың ұзақ қашықтықтағы және дәлдігін арттырумен, әсіресе қайта зарядталатын мылтықтың пайда болуымен, камуфляж барлық армиялардың киім-кешектеріне қабылданды және кемелер мен ұшақтарды қоса алғанда, әскери техниканың көптеген түрлеріне тарады. 1915 жылы француздар жабдықтар мен позицияларды маскировкалауды әскери мақсатта кеңінен дамытты, одан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыстың басқа армиялары да осыны істеді. Екі дүниежүзілік соғыста да суретшілер маскировкалау офицерлері ретінде жұмысқа алынды. Кемелерді маскировкалау Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде көзге түсетін соқыр камуфляж схемалары арқылы дамыды, бірақ радардың дамуынан кейін кемелерді маскировкалауға көңіл аз бөлінді. Ұшақтар, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыста, көбінесе кері көлеңкеленді: оларды жер мен аспанға қарсы маскировкалау үшін жоғары және төмен жағына әртүрлі схемалармен бояды. Кейбір маскировка түрлерінде масштабтық инварианттық элементтері бар, олар әртүрлі қашықтықтардағы контурларды бұзады, әдетте пиксельдерден жасалған цифрлық маскировка үлгілері. 21-ші ғасырда сенсорлардың көбеюі қазіргі заманғы көп спектрлі маскировканың дамуына әкелді, ол көрінетін жарыққа ғана емес, сонымен қатар инфрақызыл, қысқа толқынды инфрақызыл, радар, ультракүлгін және жылулық бейнелеуге де назар аударады. SAAB 2005 жылдан бастап Арнайы операциялар тактикалық костюмі (SOTACS) деп аталатын көп спектрлі жеке маскировка жүйесін ұсына бастады. Әскери маскировка үлгілері 1915 жылдан бері сән мен өнерде танымал болды. Камуфляж үлгілері Энди Уорхол және Ян Гамильтон Финлей сияқты суретшілердің жұмыстарында пайда болды, кейде соғысқа қарсы хабарламамен. Модада көптеген ірі дизайнерлер камуфляж стилін және символизмін пайдаланды, ал әскери киім немесе оның имитациясы көше киімі ретінде де, саяси наразылықтың символы ретінде де қолданылды.
Military camouflage is the use of camouflage by an armed force to protect personnel and equipment from observation by enemy forces. In practice, this means applying colour and materials to military equipment of all kinds, including vehicles, ships, aircraft, gun positions and battledress, either to conceal it from observation (crypsis), or to make it appear as something else (mimicry). The French slang word camouflage came into common English usage during World War I when the concept of visual deception developed into an essential part of modern military tactics. In that war, long range artillery and observation from the air combined to expand the field of fire, and camouflage was widely used to decrease the danger of being targeted or enable surprise. As such, military camouflage is a form of military deception in addition to cultural functions such as political identification. Camouflage was first practiced in simple form in the mid 18th century by rifle units. Their tasks required them to be inconspicuous, and they were issued green and later other drab colour uniforms. With the advent of longer range and more accurate weapons, especially the repeating rifle, camouflage was adopted for the uniforms of all armies, spreading to most forms of military equipment including ships and aircraft. Camouflage for equipment and positions was extensively developed for military use by the French in 1915, soon followed by other World War I armies. In both world wars, artists were recruited as camouflage officers. Ship camouflage developed via conspicuous dazzle camouflage schemes during WWI, but since the development of radar, ship camouflage has received less attention. Aircraft, especially in World War II, were often countershaded: painted with different schemes above and below, to camouflage them against the ground and sky respectively. Some forms of camouflage have elements of scale invariance, designed to disrupt outlines at different distances, typically digital camouflage patterns made of pixels. The proliferation of more advanced sensors beginning in the 21st century led to the development of modern multi spectral camouflage, which addresses visibility not only to visible light but also near infrared, short wave infrared, radar, ultraviolet, and thermal imaging. SAAB began offering a multi spectral personal camouflage system known as the Special Operations Tactical Suit (SOTACS) as early as 2005. Military camouflage patterns have been popular in fashion and art from as early as 1915. Camouflage patterns have appeared in the work of artists such as Andy Warhol and Ian Hamilton Finlay, sometimes with an anti war message. In fashion, many major designers have exploited camouflage's style and symbolism, and military clothing or imitations of it have been used both as street wear and as a symbol of political protest.
Негізгі қағидалар
Әскери маскировка – әскери алдау өнерінің бір бөлігі. Әскери маскировканың басты мақсаты – жауды әскери құрамалардың болуы, орналасуы және ниеттері туралы жаңылыстыру. Маскировка тәсілдеріне әскерлерге, көлік құралдарына және бекіністерге қолданылатын жасыру, шалақалпылау және алдау құралдары кіреді. Адамның бағдарлаудың негізгі сезімі – көру қабілеті, ал маскировканың басты міндеті – адам көзін алдау. Маскировка жасыру (қос түспен жабу, көлеңке түсірмеу немесе сыртқы пішін бұзу), өңдеу немесе шатастыру арқылы жұмыс істейді. Қазіргі заманғы соғыста кейбір маскировка түрлері, мысалы, бетке жағылатын бояулар, инфрақызыл сенсорлардан жасыруға мүмкіндік береді, ал CADPAT тоқымалары радардан да жасыруға көмектеседі.
Компромистер
Камуфляждың мүмкіндіктері шексіз болғанымен, оның құны мен практикалық мәселелер қолданылатын әдістерді, сондай-ақ уақыт пен күш жұмсауды шектейді. Бояу мен формалар көліктер мен әскерлерді ауа райының әсерінен де қорғауы керек. Бөлімдер қозғалып, қаруларын оқтап, жұмыс істеу үшін басқа да міндеттерді орындауы тиіс, олардың кейбіреулері камуфляжға кедері келтіруі мүмкін. Үлгінің тиімділігі түс тондарымен қатар контрастқа да байланысты. Сызықтарды бұзатын күшті контрасттар жарық пен көлеңке жиі кездесетін орман сияқты ортаға жақсырақ сәйкес келеді, ал төмен контрасттар көлеңке құрылымы аз ашық жерлерге артық. Нақты жерге сәйкес жасалған камуфляж үлгілері, сол жерде жалпы үлгілерге қарағанда тиімдірек болуы мүмкін. Дегенмен, жануарлар немесе азаматтық аңшылар сияқты, әскери бөлімдер бір күн ішінде орман, егістік жерлер және құрылыс аймақтары сияқты бірнеше жер түрлерін кесіп өтуі мүмкін. Әскери камуфляж түрлі ортада жұмыс істеу үшін жасалған. Әсіресе формалардың құны жоғары болғандықтан, әлемдегі көптеген армияларда екі толық форма бар: біреуі орман/жунгли үшін, екіншісі шөл және басқа құрғақ жерлер үшін.
Қарды бүркемелеу
Кейбір аймақтарда маусымдық факторлар ролді атқаруы мүмкін. Солтүстік ендіктегі маусымдық қар жағдайлары түс пен текстурада күрт өзгерістерге алып келеді, бұл көліктерді қайта бояуды және жеке қарға арналған киімдерді қажет етеді. Шығыс және Солтүстік Еуропа елдері көбінесе жеке қысқы форма киюге, үстінен кигізілетін киімдерге қарағанда, дағдыланған.
Қозғалыс
Тұрақтап тұрған кезде камуфляждалған нысанға бір түсті бояуға қарағанда үлгілер тиімдірек жасырыну мүмкіндігін береді, бірақ нысан қозғалғанда кез келген үлгі, әсіресе жоғары контрастты үлгі көзге түседі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде джунглилік камуфляж киімдері шығарылды, бірақ британдық және американдық әскерлердің екеуі де солдаттар қозғалғанда қарапайым жасыл киім жақсы жасырынатынын анықтады. Соғыстан кейін көптеген елдер өз әскерлері үшін бір түсті киімге қайта оралды.
Цифрлық камуфляж
Цифрлық камуфляж түрлі масштабтағы пикселденген суреттерді пайдалану арқылы көзге шалынбау эффектін қамтамасыз етеді, яғни камуфляж түрлі қашықтықтарда бақылауды қиындатады. Мұндай суреттер алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болды, сол кезде Иоганн Георг Отто Шик Waffen SS үшін бірнеше суреттерді жасады, бір схемада микро және макро суреттерді біріктірді. Бұл термин компьютерлік түрде жасалған, пикселденбеген Multicam және итальяндық фракталды Vegetato суреті сияқты үлгілерге де қолданылады. Пикселдеудің өзі жасыру эффектісіне тікелей әсер етпейді. Дегенмен, пикселденген стиль дизайнды жеңілдетеді және матаға басуды оңайлатады.
Бейнелеу
Радар мен сонардың және адам көзіне тәуелді емес, әскери техниканы анықтаудың басқа да құралдарының пайда болуымен бірге, оларға қарсы жасыру құралдары да пайда болды. Бұлардың барлығы жиынтығында «стелс» технологиясы деп аталады. Ұшақтар мен кемелерді радар импульстарын жіберушіден шағылыстыруға және олардың радарлық сипаттамасын азайту үшін радарды сіңіретін материалдармен жабуға болады. Дыбысты жасыру, ең болмағанда шуды азайту арқылы, түрлі тәсілдермен жүзеге асырылады. Әскери су асты қайықтарының резеңкеленген корпусы сонар толқындарын сіңіреді, бұл дыбыстық жасырудың бір түрі болып табылады. Кейбір қазіргі тікұшақтар тыныш болу үшін жасалған. Жауынгерлік киімде шуды азайту үшін көбінесе түймелер қолданылады, ал қысқыштар немесе тілмелерден бас тартылады. Қолға-қол соғысқа баса назар аудару және мылтық сияқты қарудың аз қашықтықта болуы барокко дәуірінде ұрыс киімдерінде жасырудан гөрі тану мен үйлесімділіктің маңыздырақ екенін көрсетті. Ұзақ қашықтықтағы жаяу әскер қаруларының, әсіресе Бейкер мылтығының пайда болуы, жасырылған киімді қажет ететін жаңа міндеттерді ашты. Колониялық Жеті жылдық соғыста (1756–1763) мылтықпен қаруланған Роджерс рейнджерлері сұр немесе жасыл киім киген. 1784 жылы бөлімнің кейінгі командирлерінің бірі Джон Грейвс Симко: «Дәстүр британдық мылтық полктері тарапынан жалғастырылды, олар Наполеон соғыстары үшін мылтық жасылын қабылдады». Жарым арал соғысы кезінде Португалия өздерін жасыруға көмектесетін қоңыр жакеттерді киген Касадорлар деп аталатын жеңіл жаяу әскер бөлімдерін қолданды. Қоңыр түс Португалияның көптеген аймақтарында жасыру үшін қолайлы деп есептелді, ол жалпы алғанда Орталық және Солтүстік Еуропаның жасыл ландшафттарына қарағанда құрғақ болатын. Басқа елдер де көп ұзамай олардың үлгісін ұстанды, өздерінің мылтық полктерін және кейде жеңіл әскерлерін жасыл немесе сұр түстердің әртүрлі нұсқаларында киіндірді. Жалпы киім үлгісін алғаш рет 1848 жылы Үндістанда Британдық Гидтер корпусы енгізді. Бастапқыда бұл киім Англиядан арнайы әкелінді, себебі олардың бірі – «тозаңды жерде көрінбейтін болу». Алайда, үлкен көлемде қажет болған кезде, әскер жергілікті бояуды қолданып, жергілікті деңгейде киім шығарды. Бұл киім түрі көп ұзамай хаки (урду тілінде шаңды, топырақтың түсі) деп аталды, ол Үнді сарбаздары тарапынан мазари пальмасымен боялған жергілікті мақтадан жасалған киімге ұқсас болды. 1857 жылғы көтеріліс кезінде басқа британдық бөлімдер де осы үлгіні ұстанды, ақ бұрғылау формаларын саз, шай, кофе немесе түрлі түсті сыялармен көзге түспейтін түстерге бояды. Нәтижедегі түс қараңғы немесе тақтадай сұрдан ақшыл қоңырға дейін, кейде тіпті лавандаға дейін өзгерді. Бұл импровизацияланған шара Үндістан мен Солтүстік-Батыс шекарасында орналасқан әскерлер арасында, кейде Африка құрлығындағы әскерлер арасында кеңінен таралды.
The tradition was continued by British Rifle Regiments who adopted rifle green for the Napoleonic Wars. During the Peninsular War, Portugal fielded light infantry units known as Caçadores, who wore brown jackets which helped conceal them. The brown color was considered to be more adequate for a concealment in the landscape of most of Portuguese regions, in general more arid than the greener landscapes of Central and Northern Europe. Other nations soon followed suit, dressing their rifle regiments and sometimes also light troops in suitable drab tones, usually variations of green or gray. The first introduction of drab general uniform was by the British Corps of Guides in India in 1848. Initially the drab uniform was specially imported from England, with one of the reasons being to "make them invisible in a land of dust". However, when a larger quantity was required the army improvised, using a local dye to produce uniform locally. This type of drab uniform soon became known as khaki (Urdu for dusty, soil coloured) by the Indian soldiers, and was of a similar colour to a local dress of cotton coloured with the mazari palm. The example was followed by other British units during the mutiny of 1857, dying their white drill uniforms to inconspicuous tones with mud, tea, coffee or coloured inks. The resulting hue varied from dark or slate grey through light brown to off white, or sometimes even lavender. This improvised measure gradually became widespread among the troops stationed in India and North West Frontier, and sometimes among the troops campaigning on the African continent.
Оқ атыс
1830 жылдары ұзақ қашықтықтағы мылтықтар стандартты қаруға айналғанмен, әскерлер тактикалары мен киімдерін өзгертуге асықпады, мүмкін, оның себебі жақсы қаруланбаған қарсыластарға қарсы отарлық соғыстарды жүргізу болды. 1880-81 жылдардағы Бірінші Бур соғысына дейін еуропалық ірі держава заманауи ұзақ қашықтықтағы қайта зарядталатын мылтықтармен жақсы жабдықталған және оларды тиімді қолдана білетін қарсыласты кездестірген жоқ, бұл тактика мен киім-кешекті дереу өзгертуге мәжбүр етті. 1885 жылы хаки түсті киім Британдық Үндістандағы британдық және британдық-үнді әскерлері үшін стандартты қызметтік киімге айналды, ал 1896 жылы британдық армия хаки матадан тігілген киімді Еуропадан тыс жерлердегі қызмет үшін қабылдады. Бірақ, 1902 жылғы Екінші Бур соғысына дейін бүкіл британдық армия хаки түсіне (ресми түрде "драб" деп аталады) стандартталған қызметтік киімге көшкен жоқ. Азамат соғысында көк жакет киетін мылтық бөлімдері болған АҚШ әскері британдықтардың үлгісімен сол жылы хаки түсіне ауысты. Ресей 1908 жылы жартылай көшті. Италия армиясы 1906 жылдан Альп тауларында, ал 1909 жылдан бастап бүкіл армияда грижо верде ("көк сұрғылт") түсін қолданды. Немістер 1910 жылы фельдграу ("дала сұрғылт") түсін қабылдады. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Франция әлі де дәстүрлі, көзге түсетін киім киген әскерлерін майданға шығаратын жалғыз ірі держава болып қалды.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс – заманауи қару-жарақпен жүргізілген алғашқы толыққанды өнеркәсіптік қақтығыс болды. Француз армиясы үшін жасыру мақсатында жасалған киімнің алғашқы әрекеті 1914 жылы суретші Луи Гинго тарапынан ұсынылды, бірақ армия оны қабылдамады, дегенмен киімнің үлгісін сақтап қалды. Гинго, орыс химигі досымен бірлесіп, соғыстан бұрын ауа райына төзімді матаға бояу әдісін жасап, оған патент алған. Бірақ Батыс майданындағы қаза болғандардың көптігі француздарды көк пальто мен қызыл шалбардан бас тартып, сұрғылт «көк горизонт» түсті форманы қабылдауға мәжбүр етті. Жылдам атуға қабілетті пулеметтер мен ұзақ қашықтықтағы артиллерияның пайдаланылуы көліктер мен позицияларды жасыруға әкелді. Артиллериялық құралдардың контурларын жасыру үшін олар тез арада қарама-қарсы түсті бояулармен боялды. Тағы бір ерте үрдіс – ағаштан жасалған, қабықпен жасырылған бақылау мұнараларын салу еді. Мұндай мұнаралар 1916 жылы британ және француз армияларында танымал болды. Бақылау мұнарасын француз суретшісі Люсьен Виктор Гиран де Скевола ойлап тапты, ол француз армиясының жасыру бөлімін басқарды – бұл кез келген армиядағы алғашқы бөлім болды. Ол сонымен қатар пулемет позицияларын жасыру үшін боялған кенептен жасалған торларды ойлап тапты, ол 1917 жылдан бастап жабдықтар мен қару позицияларын жасыру үшін кеңінен қолданылды, соғыс аяқталған кезде 7 миллион шаршы метр пайдаланылды. Бірінші дүниежүзілік соғыспен бірге әуе соғысы да дүниеге келді, соның салдарынан позициялар мен көліктерді әуеден байқаудан жасыру ғана емес, сонымен қатар ұшақтарды да жасыру қажеттігі туды. 1917 жылы Германия Орталық державалардың ұшақтарын жабу үшін ромб тәрізді жасыруды қолдана бастады, бұл мүмкін болатын ең алғашқы басылған жасыру түрі. 1918 жылы танктер үшін жер түстеріндегі ұқсас, бөлшектеуші үлгі, Buntfarbenanstrich 1918 енгізілді, сондай-ақ Stahlhelm (болат дулыға) -да қолданылды, бұл сарбаздар үшін стандартталған жасыру үлгісінің алғашқы қолданылуы болды.
Камуфляждар
1909 жылы американдық суретші және әуесқой зоолог Эбботт Тайер "Жануарлар әлемінде бояуды жасыру" атты кітап жариялады, оны әскери жетекшілер кеңінен оқыды, бірақ оның қарама-қарсы көлеңкелеуді қолдануы, патентіне қарамастан, сәтсіз аяқталды. Ол суасты және суүсті кемелерін қарама-қарсы көлеңкелеуге арналған патент алған болатын. Алғашқы маскировка шеберлері Францияның пост-импрессионизм және фовизм мектептерінің өкілдері болды. Кубизм, вортицизм және импрессионизм сияқты заманауи өнер бағыттары да маскировканың дамуына ықпал етті, себебі олар контурларды бұзу, абстракция және түс теориясымен айналысты. Француздар 1915 жылы Амиенде Люсьен Виктор Гиран де Скевола басқаратын Камуфляж бөлімін (Камуфляж департаменті) құрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс және соғыс аралық кезеңде қолданылған, көзді алаңдататын өрнектерді пайдаланған маскировка схемаларын сыншылар көбінесе "кубистік" деп сипаттады, ал Пикассо әдеттегідей асыра сөйлеп: "Иә, оны біз жасадық, бұл кубизм" деді. Француз әйелдері британдық және американдық әскерлердің тылдарында жабдықты жасыру үшін тор тігіп, сарбаздарға арналған киімдерді жобалаумен айналысты.
Құрлық көліктері
Көлік және жабдықтың маскировкасының мақсаты жеке маскировкадан өзгеше, себебі басты қауіп – әуедегі барлау. Мақсаты – көліктің ерекше пішінін бұрмалау, жылтырлығын азайту және тіпті байқалып қалған жағдайда да көлікті анықтауды қиындату. Бояу – ең тиімді шара емес, бірақ басқа техникалардың негізін құрайды. Әскери көліктер көбінесе соншалықты ластанады ki, боялған камуфляж көрінбей қалады, ал матовый түстер жылтырлықты азайтуға көмектеседі, бірақ сулы көлік әлі де жылтыр болуы мүмкін, әсіресе жоғарыдан қарағанда. Пішіндер көлеңкелер мен сыртқы түрін түсіндіруді қиындату үшін жасалған. Британ армиясы Солтүстік Африка кампаниясы мен Грекияның тасты шөліндегі көліктер үшін бұзу схемасын қабылдады, кейіннен ол Каунтер схемасы деп аталды. Ол тік сызықтармен салынған алты түске дейін қолданылды. Британ армиясының Арнайы Әуе күштері өздерінің шөлдегі камуфляждық Land Rover Series IIA патрульдік көліктерінде қызғылт түсті қолданды, оларды «Қызғылт пантералар» деп атады; бұл түс алыстан құмнан ажыратылмады. Торлар көру арқылы байқауды жеңуде тиімді болуы мүмкін. Дәстүрлі маскировкалық торлар астында көлеңке тереңдігін жасайтын тоқыма «әшекейлемені» пайдаланады, ал осы әсерді өсімдіктердің бөліктерімен күшейтуге болады.
Кемелер
20-ғасырға дейін теңіз қаруларының қашықтығы аз болғандықтан, кемелер үшін де, олардың бортындағы адамдар үшін де камуфляж маңызды емес еді. Бояу схемалары күтіп ұстаудың жеңілдігі немесе эстетикалық талаптар бойынша таңдалды, әдетте жоғарғы құрылымдары (жылтыратылған мыс бөлшектерімен) беж түсті, ал корпустары ақ немесе қара болды. 20-ғасырдың басында, Цусима шайқасында көрсетілгендей, теңіз шайқастарының ұзақтығы артқан сайын, алғашқы камуфляж енгізілді – кемелерді тұманға ерітіп жіберу ниетімен, барлық беттеріне біртекті сұр түс жағылды. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда ағылшын суретшісі Норман Уилкинсон бастама көтерген көзді алаңдататын маскировка, кемелерді жасыру үшін емес, оларды кішірек немесе жылдам көрсету, жаудың қате идентификациялауын ынталандыру және кемелерді атуды қиындату үшін қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыста, Канад Корольдік теңіз күштері белсенді камуфляждың бір түрін сынақтан өткізді – диффузиялық жарықтандыру арқылы түнде кемелерді жарқын аспанға қараңғы нысандар ретінде көрінбеуін қамтамасыз ету. Бұл көзге көрінуді 70%-ға дейін төмендетті, бірақ сенімсіз болды және өндіріске енгізілген жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін радардың пайдалануы камуфляждың тиімділігін жалпы түрде азайтты. Дегенмен, камуфляж американдық соғыс кемелерін оптикалық қашықтық өлшегіштерді қолданатын вьетнамдық жағалау артиллериясынан қорғауға көмектескен болуы мүмкін. Қазіргі заманғы ұшақтардың жоғары жылдамдығы және әуе шайқасында радар мен зымыранға сену, визуалды камуфляждың құндылығын төмендетті, ал электрондық "стелс" шараларының құндылығын арттырды. Қазіргі заманғы бояулар радар қолданатын электромагниттік сәулелерді сіңіріп, ұшақтың көзге көрінуін азайтуға, сондай-ақ нысананы анықтау үшін жылу іздейтін зымырандар қолданатын инфрақызыл сәуле шығаруды шектеуге арналған. Ұшақтарды камуфляждаудағы одан әрі жетістіктер белсенді камуфляж саласында зерттелуде. "Иллюстрацияланған Лондон жаңалықтары" газетінде жарияланғандай, "Челси" өнер клубының Альберт-холлдағы маскарад кешіндегі безендіру схемасы "Дазл" принципіне негізделген, бұл соғыс кезінде кемелерді бояуда қолданылған "камуфляж" әдісі. Жалпы әсер керемет және фантастикалық болды. Ален Жакэ 1961 жылдан 1970 жылға дейін көптеген камуфляж жұмыстарын жасады. Иан Хамильтон Финлейдің 1973 жылғы "Аркадия" картинасы жапырақтармен жасырылған танктың экранды басылымы болды, "табиғи жұмақ идеясы мен танктегі камуфляж үлгілері арасындағы ирониялық параллель", - деп сипаттады Тейт коллекциясы. Вера фон Лехндорф пен Холгер Трюльцштің псевдонимі – Верушка, 1970-1973 жылдары "Табиғат, белгілер және жануарлар" және "Мимикриялық киім өнері" атты туындыларын жасады. Томас Хиршхорн 2005 жылы "Утопия: бір әлем, бір соғыс, бір армия, бір киім" атты туындысын жасады.
Quote|The scheme of decoration for the great fancy dress ball given by the Chelsea Arts Club at the Albert Hall, the other day, was based on the principles of 'Dazzle', the method of 'camouflage' used during the war in the painting of ships The total effect was brilliant and fantastic. Alain Jacquet created many camouflage works from 1961 to the 1970s. Ian Hamilton Finlay's 1973 Arcadia was a screenprint of a leafily camouflaged tank, "an ironic parallel between this idea of a natural paradise and the camouflage patterns on a tank", as the Tate Collection describes it. Veruschka, the pseudonym of Vera von Lehndorff and Holger Trülzsch, created "Nature, Signs & Animals" and "Mimicry Dress Art" in 1970–1973. Thomas Hirschhorn made Utopia : One World, One War, One Army, One Dress in 2005.
Соғыс қарсыластары мен модашылдар
1960 жылдары АҚШ-та әскери киімдер көбірек таралды (көбінесе өрнекті камуфляж емес, зәйтүнді түсті); оны соғысқа қарсы наразылық білдірушілер жиі киді, бастапқыда Вьетнам соғысының ардагерлері сияқты топтарда, бірақ кейіннен саяси наразылықтың символы ретінде кеңінен қолданылды. Мода көбінесе камуфляждың тартымды дизайнына, оның "үлгілі тәртіпсіздігіне", символизміне (құрметтеу немесе бұрмалау үшін) және оның әмбебаптығына қызығып, шабыт көзі ретінде пайдаланады. Алғашқы дизайнерлерге Маримекко (1960-шы жылдар), Жан Шарль де Кастельбажак (1975 жылдан бастап), Стивен Спрауз (Уорхол суреттерін пайдаланып, 1987–1988 жылдар), Франко Москино (1986) кіреді, бірақ камуфляж 1990 жылдары ғана көше киімінен жоғары сәндік брендтерге дейін киімнің маңызды және кең таралған бөлігіне айналды – әсіресе "жалған камуфляж" пайдаланылды. 1990 жылдары және одан кейін камуфляжды пайдаланған өндірушілерге: Джон Галлиано Кристиан Диор үшін, Марк Джейкобс Луи Виттон үшін, Comme des Garçons, Шанель, Томми Хилфигер, Dolce & Gabbana, Исси Мияке, Армани, Ив Сен-Лоран кіреді.
Шектеулер
Барбадос, Аруба және Кариб теңізінің басқа да елдерінде әскери қызметкерлер емес азаматтарға, оның ішінде туристер мен балаларға камуфляж киім киюге тыйым салатын заңдар бар.