Кіріспе

Құрама Штаттар Маршалы (1845–1882)

Даллас Стоуденмайр (11 желтоқсан 1845 – 18 қыркүйек 1882) – американдық Оңтүстік-Батыс атыс шебері және заң қызметкері. Ол кейін "Бес секундта төрт адам өлген атыс" деп аталған қысқаша атыс арқасында танымал болды. Стоуденмайр өз заманында қауіпті адам ретінде белгілі болды және бірнеше атысқа қатысты.

Ерте өмір

Даллас Стоуденмайр Алабама штатының Буллок округіне қарасты Аберфойл қаласында дүниеге келген. Ол Льюис пен Элизабет Стоуденмайрдың тоғыз баласының бірі болды. Америка Азамат соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай, 15 жасында Конфедерация армиясына қосылды. Оның бойы 183 сантиметр болса да, офицерлер оның жасын анықтап, қызметтен босатты. Ол тағы екі рет қайта әскери қызметке шақырылып, ақырында 45-ші Алабама пехоталық полкінің F ротасында қарапайым жауынгер ретінде қызмет етуге рұқсат алды. Сақталған деректерге сәйкес, соғыс аяқталған кезде оның бойы 194 сантиметрге жеткен және ол көп рет жарақаттанған. Өмірінің соңына дейін денесінде екі оқ қалды. Соғыстан кейін Стоуденмайр батысқа бет бұрып, кем дегенде үш жыл Техас рейнджерлерінде қызмет етті. Ол әдемі келбетімен, талғамды киімдерімен және әйелдермен әдепті қарым-қатынасымен танымал болды. Бірақ мас болғанда өте қауіпті және тез ашуға бейім болатын. Ол әрдайым екі мылтық алып жүретін және екі қолымен де бірдей дәлдікпен атуға қабілетті еді. 1874-1878 жылдар аралығында ол деректерден жоғалып, бір кезде Мексикада тұрған болуы мүмкін. Ол испан тілін жақсы білген, соғыстан кейінгі жылдары қой шаруасы, дөңгелек жасаушы, кәсіпкер, саудагер және ағаш шеберлігімен айналысқандығы мәлім.

Заң қызметкері

Ол Нью-Мексико штатының Сокорро қаласында қалалық шериф болып қызмет еткен кезде қайта көзге түсті. Сол жерде жұмыс істеп жүргенде, оның қайын інісі және Техас штатының Эль-Пасо қаласының тұрғыны Стэнли "Док" Каммингс оны Эль-Пасода қалалық маршал болып жұмысқа қабылдауға көндірді. Қала "қатаң" беделі бар сырттан келген адамды жалдауға тырысты. Сол кезде Эль-Пасо шалқап дамып, заңсыздыққа толы қала еді. Стауденмайр Эль-Пасоға дилижанспен сапар шегіп, көп ұзамай жұмысқа орналасты. Бұл – Эль-Пасодағы қауырсын мен зорлық-зомбылықтың аяқталуының және оның атының шығуының бастамасы болды. Маршал Стауденмайр Эль-Пасодағы қызметін 1881 жылғы 11 сәуірде бастады. Ол сегіз айдың ішінде алтыншы рет қалалық маршал болды. Қалалық кеңес оған қалалық түрменің кілттерін маршалдың орынбасары және қаладағы маскүнем Билл Джонсоннан алуды тапсырды. Куәгерлердің сөзінше, Стауденмайр мас Джонсонға барып, түрме кілттерін сұрады. Джонсон үйге барып, қай кілттің өзіне, қайсысы қалаға тиесілі екенін анықтайтынын айтты. Стауденмайр ашуланып, кілттерді дереу беруді талап етті. Джонсон қарсылық көрсеткенде, маршал оны аударып, кілттерді тартып алып, жерге лақтырып жіберді. Джонсон көпшілік алдында ұятқа қалды.

Бес секунд ішінде төрт адам қаза тапты

1881 жылғы 14 сәуірде, бейсенбі күні, жаңа жұмысына кірісіп, үш күн өткен соң, Стауденмайр Ескі Батыс тарихындағы ең әйгілі атыс-шабуылдардың біріне – «Бес секундта төрт адам өлтірілген атыс» оқиғасына қатысты. Бұл атыс туралы Сан-Франциско мен Нью-Йорк қалаларындағы газеттерде кеңінен жарияланды. Оқиғалар оңтүстікке қарай шамамен 1,6 шақырым жерде, АҚШ пен Мексиканы бөліп тұрған Рио-Гранде өзені маңында басталды. Шамамен 75 қарулы мексикалық ковбойлар Ел-Пасоға екі жоғалған мексикалық ковбойды – Санчесті және Жаурегиді, сондай-ақ өзен арғы жағындағы ранчодан ұрланған отыз бас ірі қара малды іздеп келді. Жоғалған малдар бай мексикалыққа тиесілі еді, ол оларды қайтару үшін қарулы топты жалдаған. Мексика басшысы Эль-Пасо округінің констеблі Гас Кремпкаудан оларды мүмкін болатын жерге жетелеуін сұрады. Кремпкау келісті. Екі жоғалған мексикалықтың денелері Джонни Хейлдің ранчосынан шамамен 21 шақырым қашықтықта, Эль-Пасоның солтүстік-батысында табылды. Хейл мал шаруашылығымен және мал ұрлығымен айналысқан. Денелер қалаға әкелінді. Тергеу деректеріне сәйкес, жас мексикалық ковбойлар ұрланған малды іздеп жүрген. Америкалық екі мал ұрлаушы – Певелер мен Стивенсон, олар Хейлдің ранчосына малды айдап әкелгенде екі ковбойды өлтіргендері туралы мақтанып айтқандықтан, қылмыс жасады деп айыпталды. Ел-Пасода үлкен адамдар жиналды, олардың ішінде Джон Хейл және оның досы, бұрынғы қалалық маршал Джордж Кэмпбелл де болды. Америкалықтар арасында қаһарлы мексикалықтардың қауіпті жағдайына байланысты алаңдаушылық пен наразылық болды. Олар өлтірілгендердің құрметі үшін әділдік талап етіп, қала шегінде ауыр қаруланған күйде болды. Констебль Кремпкау испан тілін жақсы білгендіктен, сот отырысында судьяға аудармашы болып жұмыс істеуі қажет болды. Екі америкалыққа ресми түрде айып тағылып, дереу тұтқындалды, сот мәжілісі кейінге шегерілді. Сот тоқтатылып, жиналғандар тарап кетті. Қарулы мексикалықтар енді тынышталып, екі мәйітті Мексикаға алып барып, лайықты жерлеуге тапсырды. 1881 жылғы 14 сәуірде констебль Кремпкау мылтығы мен тапаншасын алу үшін салонға кірді. Джордж Кэмпбеллмен Кремпкау туралы Кэмпбелл айтқан сөздеріне байланысты жанжал шықты. Кремпкаудың тергеудегі рөліне ашуланған және қарусыз болған Джон Хейл, қатты мас күйде Кэмпбеллдің екі тапаншасының біреуін тартып алып, Кремпкауды атып өлтірді. Стоуденмайр көшедегі мейрамханада кешкі асын ішіп отырды. Атыс дауысын естіген соң, ол сыртқа шығып, атуды бастады, алдымен бейкүнә мексикалық көрерменді, содан кейін Хейлді өлтірді. Кэмпбелл Хейлдің өлгенін көрген соң, төбелес тоқтатуға тырысты. Алайда Кремпкау Кэмпбеллдің өзін атып жібергеніне сеніп, есінен танымас бұрын оған оқ атты. Кремпкаудың бір оғы Кэмпбеллдің қолына тиіп, білегін сындырып, тапаншасын түсірді, ал екінші оғы аяғына тиді. Кэмпбелл ауырсынып айқайлады, бірақ қайтадан тапаншасын алып қоюға үлкерді. Стоуденмайр айналып, атып, оны өлтірді.

Атыс аяқталғаннан кейін

Бұл атыс Стауденмайрды аңызға айналдырды, бірақ соңында өлімге алып келді. Кейінгі атыс-шабыстарда оның атағы артып тұрса да, Эл-Пасода оның достары аз болды, ал Кэмпбелл мен Хейлдің көптеген достары болды. Ақырында, Стауденмайр өзінің іс-әрекеттерін жеке қорғады. Көп жағдайда болғандай, атыстың дұрыс деп танылуы Ескі Батыстың қалаларында көп маңызға ие болмады, ал кек қайтару жиі кездесетін. Атыстан үш күн өткен соң, 1881 жылдың 17 сәуірінде Джеймс Мэннинг (оның бауырлары Хейл мен Кэмпбеллдің достары) бұрынғы маршалдың орынбасары Билл Джонсонды Стауденмайрды өлтіруге көндірді. Джонсонның Стауденмайрға деген терең жек көрушілігі мен кек сақтағаны белгілі болды. Сол түні Джонсон қатты мас күйінде екі ұңғылы мылтығын алып, кірпіш бағананың артына тығылып, күтті. Ол Стауденмайр мен оның күйеу баласы Стэнли "Док" Каммингстің дауыстарын естігенде, аяқтары дірілдеп, артқа қарай құлап, екі оқты да кездейсоқ ауаға атты. Стауденмайр дереу тапаншаларын шығарып, Джонсонға сегіз рет оқ атты, оның мүшелерін кесіп тастады. Джонсон бірнеше минуттан кейін қансырап қайтыс болды. Бұл Стауденмайр мен Мэннингтер арасындағы анталастың бастауы болды. Қалалық маршал болып жұмысын бастағаннан кейін алты күн ішінде Стауденмайр төрт адамды өлтірді, оның біреуі кездейсоқ болды. Джонсонды өлтіргеннен кейін келесі ақпанға дейін Стауденмайр тағы алты адамды тұтқындау кезінде атыс кезінде өлтірді. Қаладағы қылмыстың көрсеткіші күрт төмендеді. Оның заңгер және қарулы адам ретіндегі беделі артып, күшейді. 1882 жылдың 14 ақпанында Джеймс Мэннинг "Док" Каммингсті өлтірді, бұл сол кешкі даудан кейін өзін-өзі қорғау үшін жасалған деп есептеледі. Мэннингтің айтуынша, Каммингс тапаншасын суырып алып, оны салоннан шығарғанда, жанынан өткен бейкүнә адамға өлтіремін деп айқайлап, қорқытқан. Каммингс айналып, ыңыршықтады: "Енді, сен оның достарының бірі емессің бе?" Бейкүнә адам өзін қорғап, Каммингс оған түннің қараңғылығына қолдарын көтеріп жүріп кетуге рұқсат берді. Содан кейін Каммингс бұрылып, Мэннингтің салонға қайта кіргенін көрді. Каммингс ішке кіріп, оны қайтадан өлтіремін деп айқайлап, қорқытты. Мэннинг қысқа уақытқа бардан шығып, дәлізден пайда болды. Тапаншаларын ұстап тұрып, Мэннинг: "Біз бұл мәселені біржола шешеміз", - деді. Бірден екі жақтан да оқ атылды. Ауыр жарақат алған Каммингс ағаштан жасалған жаяу жолмен шалқалап, қанды көлде қайтыс болды. Мэннингді сотта көптеген жергілікті тұрғындар қатысқан сот процесінде Мэннингтердің достары толық ақтады. Бұл Стауденмайрды ашуға салды. Өкінішке орай, Эл-Пасо үшін Каммингс Стауденмайрдың ашу-ызасын басып тастай алатын жалғыз адам болды. Ол Джеймс Мэннингтің ақталуына жауаптыларға ашық қарсылық білдіріп, көптеген адамдар ашуланған Стауденмайрға тап болудан қорқып, қалаға келуден немесе салонға барудан қашқан. Оның тапаншамен шеберлігіне, заңды сақтаушы ретіндегі тиімділігіне қарамастан, Стауденмайр әлі де "сырттан келген" адам саналды. Оны Техас рейнджерлері мен АҚШ маршалдары құрметтеді. Алайда, жергілікті тұрғындардың арасында оған қарсы бірнеше фактор болды. Ол Эл-Пасодан емес еді, өзінің отбасынан басқа және қайтыс болған күйеу баласынан басқа отбасы мүшесі болған жоқ; Мэннингтер Эл-Пасода ұзақ уақыт тұрды және қалалық үкіметтегі жоғары лауазымдарда да, жалпы халық арасында да көптеген достары болды. Стауденмайрдің екі артықшылығы болды: ол Эл-Пасодағы зорлық-зомбылық қылмыстарын одан бұрынғыларға қарағанда айтарлықтай төмендетті және адамдар одан шынайы қорқып жүрді. 1882 жылдың 27 мамырында қалалық кеңес Стауденмайрды жұмыстан босату туралы шешім қабылдады. Ол мас күйінде кеңес залына кіріп, олардың қаруын немесе жұмысын алуға батылдық танытты. Ол тапаншаларын шығарып, айналдырып, "Мен осы кеңестегі барлық ескі кеңесшілерді жеңе аламын!" - деп қорқытты. Олар оны жұмысынан айырмауға көндірді. Алайда, ақылға келгеннен кейін, 1882 жылдың 29 мамырында ол өз еркімен отставкаға кетіп, бұрын Каммингске тиесілі болған Globe мейрамханасының иесі болды. Содан кейін ол АҚШ маршалы Харрингтон Ли "Хал" Гослингтің Батыс Техас және Нью-Мексико аумағы үшін АҚШ маршалының орынбасары болып тағайындалды.

АҚШ Маршалы мен атыста қаза тапқан

Бірнеше ай бойы Штауденмайр АҚШ маршалының орынбасары ретінде қызмет етті. Дегенмен, алауыздық әлі де тоқтамады. Маннингтер, атап айтқанда Джордж "Док" Маннинг (1925 жылы қайтыс болды), Джеймс Маннинг (1915 жылы қайтыс болды) және Фрэнк Маннинг (1925 жылы қайтыс болды), ешқашан Стоуденмайрмен жеке басты бетпе-бет келмеуге тырысты. Олар оны жек көретін болса да, ол бірнеше рет қару қолдану шеберлігін көрсеткендіктен, олар сақтанды. Бір күні көшеде мас Штауденмайр оларды мазақтап, сыртқа шығып күресуге шақырды. Олар салон ішінде қалды, ал басқа тұрғындар Штауденмайрды тыныштап, мас күйінде ұйықтауға көндіруге тырысты. Көп ұзамай ол шаршап, Маннингтерді қорқақ деп айыптап, кетіп қалды. 1882 жылдың 18 қыркүйегінде Маннингтер мен Штауденмайр жергілікті салонға жиналып, алауыздықты аяқтау үшін «бейбіт келісім» шартын жасауға бел буды. Джеймс Маннинг мәселенің шешілгеніне сеніп, кетіп қалды. Штауденмайр сөзін бастап: «Док, біреу немесе біреулер жалған айтып жүр», – деді. Док: «Даллас, сен берген уәдені орындамадың», – деп жауап берді. «Кімде-кім менің уәдемді орындамағанымды айтса, ол жалған сөйлейді», – деп айқайлады Штауденмайр. Маннинг пен Штауденмайр бірден тапаншаларын тартып, атысты. Штауденмайрдың досы екеуін де бөлуге тырысқанда, Штауденмайр тепе-теңдігін жоғалтып, Доктың оғы Штауденмайрдың сол қолына тиді. Екінші оқ Штауденмайрдың көйлегінің қалтасындағы қағаздарға тигендіктен, терісіне шамалы ғана енді. Бірақ екінші оқ Штауденмайрды жерге құлатты. Есіктен сыртқа құлағанда, ол оң қолымен тапаншасын алып, «Док» Маннингтің қолына атты. Штауденмайр атып жатқанда, Джеймс Маннинг Штауденмайрдың артынан келіп екі оқ атты, біреуі шаштараздың тірегіне, екіншісі Штауденмайрдың сол құлағының артына тиіп, оны қаза тапты. «Док» Маннинг Джеймс Маннинг тоқтатар алдынан, өлген адамның басын өз тапаншасымен ұрып-соғуға кірісті. Штауденмайрдың жаназасы Эль-Пасодағы №130 A. F. & A. M. ложасында өтті. Оның әйелі Изабелла кейіннен оның денесін Техас штатының Колумбус қаласына жерлеу үшін жіберді. Жаназаға кеткен барлық шығындарды масондық ложа төледі. Штауденмайр Техас штатының Колорадо округіндегі Аллейтон зиратында жерленген.

Кейінгілер

Мэннингтер кісі өлтіру ісі бойынша сотқа тартылды, бірақ олар ақталды, қазылар алқасының көп бөлігі олардың достарынан тұрды. Олар Эл-Пасода өмір сүруді жалғастырды, көп ұзамай Даллас Стоуденмайрдың өлтірілуі жайлы еске салмайтын болды. 1883 жылдың 11 шілдесінде жергілікті бордельдегі төтенше жағдайды тергеу кезінде қалалық маршалының көмекшісі Томас Моад қаза тапты, ал оның орнына Франк Мэннинг тағайындалды. Ол бұл қызметті ұзаққа сақтамады, себебі ол достары мен таныстарына қамау шарасын қолдануға жиі кедергі келтірді.