Кіріспе
1976 жылғы баскетбол чемпионаты сериясы
1976 жылғы NBA әлем чемпионаты – Ұлттық баскетбол қауымдастығының (NBA) 1975–76 маусымдық чемпионатының және маусымдық плей-оффтың соңғы кезеңі болды. Шығыс конференциясының чемпионы «Бостон Селтикс» Батыс конференциясының чемпионы «Финикс Сансты» 4:2 есебімен жеңіп, 13-інші NBA чемпионатын жеңіп алды. «Селтикс» командасының ұйымдастырушысы Джо-Жо Уайт серияның ең құнды ойыншысы деп танылды.
Феникс Санс
«Феникс Санс» командасы 1968–69 маусымда НБА-ға жаңа команда ретінде қосылды. 1976 жылға дейін олар плей-оффқа бір рет қана ілікті, 1970 жылғы НБА плей-оффтың бірінші турында «Лос-Анджелес Лейкерс» командасына жеңіліп қалды. Осыған дейін «Санс» 1969 жылғы НБА драфты алдында Карим Абдул-Жаббардың жаңа командасын анықтау үшін «Милваки Бакс» командасымен тиысқан. Феникс соңында Нил Уокты таңдады, ол үміттерді ақтамады. «Санс» 1975 жылғы НБА драфтында Алван Адамсты төртінші нөмірмен таңдап, өзін жаңартты. Адамс орталық позицияны нығайтып, жаңадан қосылған Пол Вестфаль мен Дик Ван Арсдейл ұпай жинауда көмектесті, нәтижесінде «Санс» 42 жеңіспен екінші рет плей-оффқа ілікті. «Санс» конференция жартылай финалында «Сиэтл Суперсоникс» командасын алты ойында жеңіп, алдыңғы жылғы чемпион «Голден Стэйт Уорриорс» командасын жеті ойында сенсациялық түрде жеңді. «Санс» командасы алғаш рет НБА финалға өтті.
Бостон Селтикс
Бостон Селтикс 1975 жылғы НБА плей-оффында шағылысқан мүмкіндігін қайтаруға тырысты. Сол жылы олар 60 жеңіс тіркеді, бірақ конференция финалында Вашингтон Баллетс командасына есе жіберді. 1974 жылғы НБА финалында жеңіске жеткен команданың негізгі құрамын сақтап, Вестфалды Чарли Скоттқа алмастыру сияқты бірнеше өзгеріс жасады. Селтиктер 1975-76 маусымында 54 ойын жеңіп, кейін Буффало Брейвз және "Ричфилд кереметі" аталған Кливленд Кавальерстерін бес ойында жеңіп, 14-ші НБА финалына өтті. Бостон 13-інші НБА титулын жеңіп алуды көздеді.
Даму кезеңі сериясы
Бостон командасы тұрақты маусымның төрт ойынында да жеңіске жетті.
1-ойын
Бостон бірінші ойында теңгерімді шабуылдың арқасында Санс командасын жеңді. Джон Хавличек ауыр тығырық жарақатынан кейін «Селтикс» командасының негізгі құрамында алаңға шығармады. Дегенмен, Бостонның жаттықтырушысы Том Хайнсон, Феникс 10–7 есебімен алға шыққанда, бірінші тоқсанның соңына 7:24 қалғанда Хавличекті ойынға қосты, және Огайо штатынан шыққан ойыншы енді алаңнан шыққан жоқ. Дейв Коуэнс 25 ұпай, 21 допты қайтару және 10 нәтижелі пас беріп, трипл-дабл жасады, ал Джо Джо Уайт бірінші жартылайда 1–4 ғана тиесілі болды, бірақ екінші жартылайда 11 лақтырудың 8-ін дәл тигізіп, Феникстің шабуылын тоқтатты. Феникс бірінші тоқсанның соңында екі ұпаймен қалып қойды, себебі олар «Селтикс» командасының бірінші тоқсандағы 11 қатесінен пайдалана алмады. Кевин Стаком қатарынан бес ұпай жинап (оның жалғыз ұпайлары), Бостонды 22–20 есебімен жеңіске жеткізді. Чарли Скотт 11 секунд ішінде бесінші және алтыншы қатесін алғаннан кейін алаңнан шығарылды.
2-ойын
Финикс Бостон бағында қатарынан он екінші ойынын ұтырды, ал Бостон үшінші төрттен бастап 20:2 есебімен ойынды шешті, осылайша 72:43 есебімен көшбасшылыққа шықты. Бұл шабуыл Джо-Жо Уайт пен Чарли Скотттың ұрлықтарымен басталды. Скотт бірінші жартылайда алаңнан тоғыз рет лақтырғанның тек біреуін ғана соқты, бірақ үшінші төрттенде 12 ұпай жинап, жанданды. Бостон Джон Хавличексіз ойынды баяу бастады, ойынның алғашқы үш минутында алаңға гол соға алмады, бұл Томми Хайнсонды Хавличекті қайтадан ойынға енгізуге мәжбүр етті.
3-ойын
Финикс екінші кезеңде Бостонды бес минутқа жуық ұпайсыз ұстап, 16 ұпайға көшті. Содан кейін «Санс» клубының Рикки Соберсі мен Бостонның Кевин Стакомы арасында төбелес болды, екеуі де алаңнан қуылды. Соберс сол кезде жақсы ойын көрсетіп жатқан еді, ал «Финикс» жаттықтырушысы Джон МакЛеод кейін «Селтикс» командасы Стакомды Соберсті төбелес салуға итермелеп, осылайша оны ойыннан шығаруға тырысқан деп айыптады. Үшінші кезеңде «Санс» командасының көшбасшылығы 23 ұпайға жетті, бірақ Бостон қайта шабуылға көшіп, үш минут қалғанда есепті екі ұпайға дейін қысқартты. Осы сәтте «Санс» командасының жаңадан келген орташа ойыншысы Альван Адамс екі рет ұпай енгізіп, Пауль Вестфальға тағы бір ұпай берді, содан кейін Вестфальдің сәтке кеткен допты қайтадан себетке түсірді. Бұл «Финикс» командасына 105:98 есебімен жеңіске жетуіне жеткілікті болды. Адамс 33 ұпай жинап, 14 допты қайтарып алды. «Селтикс» командасының Дейв Коуэнс мен Чарли Скотт екеуі де фаулға ұшырады, сондай-ақ «Селтикс» командасына екі техникалық ескерту жасалды.
4-ойын
NBA-ның маусым айында өткен тұңғыш ойында төрешілер Дон Мерфи мен Мэнни Сокол алғашқы 10 минутта 21 рет бұзушылық тіркеді. Кейін «Селтикс» командасының жаттықтырушысы Том Хайнсон бұл ойынның толығымен «мектептік» деңгейде болғанын айтты. Джон Хавличек пен Коуэнс өз командаларын «ақылсыз бұзушылықтар жасағаны үшін» кінәлады. Ойын соңына қарай, Рикки Соберс себетке допты соғып, «Санс» командасын 90 секунд қалғанда 4 ұпайға көштірді. «Селтикс» есепті 2 ұпайға дейін қысқартып, теңдестіру мүмкіндігіне ие болды, бірақ Жо Жо Уайт соңғы сәтте жасаған лақтырудан кейін 109:107 есебімен жеңіліске ұшырады.
6-ойын
5-ші ойындағы ауыр жеңілістен кейін "Санс" Финикске қайтуға бұрынғыдан да бекем ниеттенді. "Біз оларды жеңеміз," - деп мәлімдеді Гар Хард. "Енді жеті ойын қажет, бірақ біз оларды жеңеміз. Біз ойынға келгенімізді көрсеттік." Бірінші жартылай қорғаныс күресіне ұласты. Бірінші төрттенбеде әр команда 20 ұпай жинады, ал екінші төрттенбеде Бостон 18 ұпай жинап, "Санс" командасын 13 ұпайға шектеді. "Санс" клубының маңызды резервтік ойыншысы Кейт Эриксон екінші кезеңнің басында алаңға шығуға тырысты, бірақ бұрын жарақат алған білегін қайта жарақаттап, алаңға оралмады. 11 ұпаймен қалып қойған "Финикс" үшінші кезеңде қайтадан теңесіп, Рики Соберстің жасаған бір құрамымен 67:66 есебімен көшбасшылыққа шықты, ойын аяқталуға 7:25 минут қалғанда. Бірақ ескі (Дейв Коуэнс, Джон Хавличек) және жаңа (Чарли Скотт) "Селтик" батырлары осы сәттен бастап бақылауды өз қолына алды. Хавличек екі айып тастады, содан кейін Коуэнс допты ұрлап, шабуылға шығып, ұпай алды, фол тартты және үш ұпайлық комбинация жасады. Коуэнс тағы екі, ал Хавличек бір ұпай алды. Скотт шабуыл кезінде үш допты ұрлап, 25 ұпай және 11 дойбыға жинады, бұл оның серия бойындағы 11-ге қарсы 44 лақтырудан кейінгі нәтижесі болды. "Финикс" командасының жауабы төрт айып тастаудан тұрды. "Селтиктер" осы шабуылдық серпілісімен 87:80 есебімен жеңіске жетіп, 13-інші чемпиондық титулын жеңіп алды. Жо Жо Уайт 15 ұпай жинап, алты ойында барлығы 130 ұпай жинады және серияның ең құнды ойыншысы атанды. Джон Хавличек "Селтик" сапындағы сегізінші және соңғы НБА титулын жеңіп алды.
Теледидарлық қамту
1975-76 жылғы финалда жексенбі күні түстен кейін басталган алғашқы ойын мен бейсенбі күні кешкі екінші ойын арасында үш күндік үзіліс болды. Бұл CBS телеарнасының кәсіби баскетболдың рейтингісі төмендеп кеткеніне байланысты алаңдауынан туындады. 1975-76 жылғы телеарналар маусымы (сондай-ақ мамыр айындағы рейтингтік кезең) 26 мамыр күні аяқталды (демалыс күндері түстен кейін өтетін ойындар жақсы рейтинг алмайтын еді). Сондықтан, CBS телеарнасы бірінші ойынды жексенбі күні түстен кейін өткізуге рұқсат берді, себебі бұл рейтингке әсер етпейді. Бірақ екінші ойынды тікелей эфирде көрсетуге, егер NBA бейсенбі күні кешке дейін күтпесе, рұқсат бермеді. Үшінші ойын 30 мамыр күні сағат 10:30-да (Аризона уақыты бойынша қараңыз) басталып, CBS телеарнасы ойыннан кейін PGA Tour Memorial Tournament турнирінің соңғы турында көрсетуі үшін жоспарланды. Бұл шешімнен Финикс аймағындағы көптеген дін қызметкерлері ашуланды, себебі жексенбі күнгі құлшылыққа қатысушылардың саны күрт азайды.
Селтіктер
Чемпионат – «Селтиктердің» 13-ші жеңісі болды және олар 1976-77 жылғы маусымға дейін түпнұсқа Уолтер А. Браун кубогын сақтап қалды. Маусым ішінде НБА жаңа чемпионат кубогын тапсырыс берді, кейіннен ол Ларри О'Брайен Чемпионат кубогы деп аталды, онда жеңімпаз команда кубокты мәңгілікке өздерінде қалдыратын болды. Өкінішке орай, «Селтиктер» өз чемпиондығын сәтті қорғай алмады, Шығыс конференциясының жартылай финалында жеті ойыннан кейін ақтық чемпионатқа ие болған «Филадельфия 76ers» командасына есе жіберді. Осыдан кейін команда қайта құруға кірісті, Джон Хавличек зейнетке шықты, ал Джо Джо Уайт екі жылдың ішінде ауыстырылды. 1978 жылғы НБА драфтында Ларри Бёрд таңдалып алынғанмен, Бёрд колледждегі соңғы маусымын аяқтауды жөн көрді, ал «Селтиктер» 1978-79 жылғы маусымда 53 ойында жеңіліске ұшырады. 1979-80 жылғы маусымда Бёрд дебют жасағанда «Селтиктер» тағы 32 ойын жеңіп алды, бірақ келесі чемпионатты жеңіп алуға дейін бұл жеткіліксіз болды.
Күндер
"Санс" командасы күтпеген жетістіктен кейін 1976–77 маусымын 34–48 есебімен жеңіліспен аяқтады. Маусым соңында Дик Ван Арсдейл зейнеткерлікке шықты, оның сол маусымда командаласы болған егіз інісі Том да осымен карьерасын аяқтады. Дегенмен, команда келесі сегіз маусым бойы плей-оффқа қатысты, 1979 және 1984 жылдары конференция финалына дейін жетті. Алван Адамс келесі он екі маусым "Санс" сапында ойнады және 1987–88 маусымынан кейін зейнеткерлікке шықты. Пауль Вестфаль жаттықтырушылыққа көшкенге дейін Фениксте екі рет, жалпы бес маусым ойнады. Вестфаль "Санс" командасын финалға алып шықты, бірақ жеңіліске ұшырады. Пэт Райли маусымнан кейін зейнеткерлікке шығып, жаттықтырушы ретінде алты НБА чемпионатын жеңіп алды.