Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фиджидегі саяси дағдарыс
Political crisis in Fiji
Фиджи үкіметі мен әскери күштер арасындағы екі жылдан астам уақыт бойы қайнап тұрған шиеленіс 2005 жылдың желтоқсан айының соңында одан әрі күшейді. Жыл бойы үкімет пен әскерилер арасындағы шиеленіс өршіп, коммодор Байнимарама және басқа да әскери шенеуніктер 2000 жылғы Фиджи төңкерісіне қатысы бар адамдардың түрмеден мерзімінен бұрын босатылуы және үкіметтің төңкеріс жасаушыларға кешірім беру құқығы бар комиссия құруға бағытталған даулы заң жобаларын қолдауы сияқты, белгілі бір үкімет саясатына қарсы айқын мәлімдемелер жасады.
The tension between Fiji's government and military forces, which had been simmering for more than two years, appeared to escalate in late December 2005. Tension between the government and the military had been simmering throughout the year, with Commodore Bainimarama and other military officers making strongly worded public statements opposing certain government policies, including the early release from prison of persons implicated in the Fiji coup of 2000, and the government's promotion of controversial legislation to establish a Commission with the power to grant amnesty to perpetrators of the coup.
Әскери басшы үкіметке оны қызметтен босатуды талап етеді
Фиджи Республикасы әскери күштерінің қолбасшысы коммодор Фрэнк Байнимарама 22 желтоқсанда ішкі істер министрі Джозефа Восанибола мен оның бас атқарушы директоры Леси Короваваланы Елизавета патшасының казармасына барып, оны жұмыстан босатуға үндеді. Командир кез келген жазбаша бұйрыққа қарамастан, оны жұмыстан босатуға тырысса, мойын бұрмайтынын мәлімдеді; министр мен бас атқарушы директор онымен жеке кездесуге тиіс. Егер министр оның кеңесін қабылдамаса, ол әскерді өздігінен басқара алатынын айтты. Байнимарама сондай-ақ Короваваланың кеңсесін иелену ниетін білдірді және оны күзету үшін әскери инженерлерге бұйрық бергенін мәлімдеді. "Ол қайда баратыны маған маңызды емес. Мен енді сол кеңседе орналасамын" деді ол. Командир үкімет Восаниболаны қызметтен босатуды қарастыруы керек екенін де ұсынды, ал егер министр оның кеңесін орындамаса, оны қызметтен алу келесі қадамы болады.
Commodore Frank Bainimarama, Commander of the Republic of Fiji Military Forces, publicly challenged Home Affairs Minister Josefa Vosanibola and his Chief Executive Lesi Korovavala on 22 December to visit the Queen Elizabeth Barracks and dismiss him. The commander declared that he would ignore any written dismissal; the minister and the chief executive would have to confront him in person. If the minister refused to follow his advice, he could run the military on his own, he said. Bainimarama also stated his intention to commandeer Korovavala's office, and claimed to have ordered Army engineers to secure it. "I do not care where he will go to. All I know is that I will now be stationed in that office," the Commander declared. The commander also suggested that the government should consider dismissing Vosanibola, and that if the minister failed to take his advice, removing him from office would be his next step.
Төтенше кездесулер мен медиация
28 желтоқсанда полиция комиссарының орынбасары Мозес Драйвер және полиция комиссарының көмекшісі (Қылмыс) Кевуэли Буламаинаивалу комиссар Эндрю Хьюз Коровавалаға жасалған қауіп-шараларды қадағалап отырғанын мәлімдеді. Анар Жале, егер коммодор Байнимарама Короваваланы қызметтен шеттетуге тырысса, полициядан араласу сұралатынын "Фиджи Вилладжға" хабарлады. Сол күні түстен кейін Ішкі істер министрі Восанибола "Фиджи Вилладжға" вице-президент Рату Джони Мадраививи мен Бас прокурор Кориниаси Бельмен таңертең кездескенін айтты. Ол бұл қауіп-шаралар қабылданатынын, және "тиісті шаралар" қолданылатынын жеткізді. Премьер-министр кеңсесінің бас директоры Жожи Котобалаву 28-ші күні шұғыл отырыс ұйымдастырды. Ол вице-президент Мадраививидің түстен кейін Байнимараманы шақырғанын мәлімдеді, бірақ әскери өкіл капитан Неуми Левени бұл ақпаратты жоққа шығарды. Отырыста Анар Жале, солиситор-генерал Наиендра Нанд және Ішкі істер министрлігінің міндетін атқарушы бас директоры Саверио Балеиканацеа да болды. Левени Байнимараманың Ішкі істер министрлігінің кеңсесін басып алуының себебін, бұл кеңсе бастапқыда әскерилерге бөлінген, бірақ олар оны пайдаланбағандығымен түсіндірді. Левенидің сөзіне сүйенсек, үкіметтік ғимараттың екінші қабатының барлығы әскерилерге тиесілі болуы керек еді. Левени әскерилердің төтенше отырысқа алаңдамайтынын, себебі олар тікелей қатысы бар адамдармен байланыс жасайтынын мәлімдеді. 29 желтоқсанда "Фиджи Таймс" және "Фиджи Лайв" Восаниболаның алаңдауға негіз жоқ екенін, жағдай бақылауда екенін айтқанын хабарлады. Ол бұл мәселені жеке өзі бақылап отырғанын жеткізді. Әскери соттың қайта қаралуына қатысты судья-адвокат Ленгтің тағайындалуы "жақын арада" қаралатынын уәделеді. "Фиджи Лайв" сондай-ақ вице-президент Мадраививидің 2006 жылдың қаңтар айының бірінші аптасында коммодор Байнимарамамен кездесіп, шиеленісті азайтуға тырысатынын хабарлады. 2005 жылдың соңғы күні Байнимарама Жозефа Восаниболаны әскери күштерге жауапты министр ретінде мойындамайтынын мәлімдеді. "Әскерилер енді өздігінен әрекет етеді және ешкімге есеп беретін болмайды", - деді командир. Ол әскери соттың қайта қаралуында әскерилердің бір жақты әрекет ететінін айтты. Үкіметке оны қызметтен босатуды талап етті. Командир Карасэ үкіметінің көптеген заңдарының "расистік" екенін, үкіметтің заңдарын елдің барлық азаматтарына емес, тек бірнеше адамға бағындырғанын айтты. "Мен демократия мен заң үстемдігі үшін күресіп тұрмын, өйткені үкімет пен оның лауазымды тұлғалары заңның тек өзіне сәйкес болуын қалайды", - деді ол. Капитан Левени 2006 жылғы 3 қаңтарда Восаниболаны Президент кеңсесін дауға араластырғаны үшін сынады. "Әскери күштер министрден неге президент тағайындаған судьяның тағайындалуын өңдемеу арқылы бұрынғы бұйрыққа қайта оралып жатқанын сұрайды", - деді Левени.
On 28 December, Deputy Police Commissioner Moses Driver and Assistant Police Commissioner (Crime) Kevueli Bulamainaivalu said that Commissioner Andrew Hughes was monitoring the threats made against Korovavala. Anare Jale, meanwhile, told Fiji Village that the police would be asked to intervene if Commodore Bainimarama tried to remove Korovavala from office. That afternoon, Home Affairs Minister Vosanibola told Fiji Village that he had briefed Vice President Ratu Joni Madraiwiwi and Attorney General Qoriniasi Bale in the morning. The threats were being taken seriously, he said, and "appropriate action" would follow. Joji Kotobalavu, the Chief Executive Officer in the Prime Minister's Department, who chaired an emergency meeting of officials on the 28th, claimed that Vice President Madraiwiwi had summoned Bainimarama during the afternoon, but military spokesman Captain Neumi Leweni denied this. Also present at the meeting were Anare Jale, Solicitor General Nainendra Nand, and the Acting CEO of Home Affairs, Saverio Baleikanacea. Leweni claimed that in seizing the office of the Home Affairs CEO, Bainimarama was merely appropriating an office that had originally been allocated to the military, but which had not hitherto been occupied by them. The whole of the second floor of government buildings was supposed to be allocated to the Army, Leweni said. The military was not concerned about the emergency meeting, Leweni said, as it would deal directly with the persons involved. Vosanibola was quoted on 29 December by the Fiji Times and Fiji Live that there was no cause for alarm, and that everything was under control. He had taken personal charge of the matter, he said. The commissioning of Judge Advocate Leung for the court martial retrial would be processed "soon", he promised. Fiji Live also reported that Vice President Madraiwiwi would be meeting Commodore Bainimarama in the first week of January 2006 in an effort to defuse the tension. In a further development, Bainimarama declared on the last day 2005 that he would no longer recognize Josefa Vosanibola as the minister in charge of the military forces. "The Military now is on its own and is not answerable to anyone", the commander said. In convening the court martial retrial, the military would now act unilaterally, he said. He repeated his challenge to the government to dismiss him. The commander went on to say that much of the Qarase government's legislation was "racist", and that the government was tailoring its legislation to suit only a very few people, not the country as a whole. "I am the one who is standing for democracy and the rule of law because the Government and its officials only want the laws to be made to suit them", he said. Captain Leweni criticized Vosanibola on 3 January 2006 for involving the Office of the President in the dispute. "The RFMF will now ask the minister why they are going back to the very office they have disobeyed by not processing the appointment of the judge advocate made by the President", Leweni said.
Көтерілістер тоқтатылды
Алайда, Баинимарама жоғары лауазымды офицерлеріне төңкеріс жасау ниетінде еместігін мәлімдеді, деп хабарлады әскери өкілі капитан Неуми Левени сол күні «Фиджи Сан» газетіне берген сұхбатында. Левенидің сөзінше, төңкеріс қастандығы туралы қауесеттерді қолбасшының сөздеріне шамадан тыс ден қойған белгілі бір үкімет шенеуніктері жасаған, олар қолбасшының және төңкеріс жасағысы келмейтін әскерилердің беделін түсіруге тырысқан.
Bainimarama assured his senior officers, however, that he was not contemplating a coup, according to a statement from military spokesman Captain Neumi Leweni quoted that day in the Fiji Sun. Rumours of a coup plot had been fabricated by certain government officials overreacting to the commander's comments, in an attempt to discredit the commander and the military, which did not want a coup, Leweni said.
Үкіметке отставкаға кетуді талап етеді
2006 жылдың 3 қаңтарында жасалған жаңа шабуылда Байнимарама үкіметті отставкаға кетуге шақырды. Оның сөзіне қарағанда, үкімет 2000 жылғы оқиғаларға нүкте қоюға ниетті емес және нәсілшілдік заңнаманы қолдауын жалғастыруда. "Олар түрмеден түрлі сылтаулармен адамдарды босатты. Олар (үкімет) қалай ұйықтай алады? Олардың бойында таза сана бар ма?" – деп сұрады ол. Содан кейін ол үкіметтің отставкаға кетуін талап етті. "Бұл үкіметтің жұмысы нашар", - деп Фиджи Таймс газеті оның сөздерін келтірді. "Олар кетіп, бізге пайда әкелер істерді тиянақты адамдар істесе, жақсы болар еді". Байнимараманың үкімет шешімдерін сынауы заңдық мәселелермен ғана шектелмеді. 6 қаңтарда ол америкалық дін қызметкері Бенни Хинннің жоспарланған сапарына 90 000 ФД доллары бөлуді айыптап, бұл ақшаны кедейлерге беруге тиіс екенін мәлімдеді.
In a fresh attack on 3 January 2006, Bainimarama called on the government to resign. The government had no intention, he said, of closing the events of 2000, and was continuing to promote racist legislation. "They have let people out of jail on one excuse or the other. How can they (the Government) sleep at night – do they have a clear conscience?" He went on to call for its resignation. "This government is incompetent," the Fiji Times quoted him as saying. "It's better that they resign so that better people can do the things that is supposed to bring us good." Bainimarama's criticism of government decisions was not limited to legal issues. On 6 January, he condemned the earmarking of F$90,000 for the planned visit of American evangelist Benny Hinn, saying the money should have been given to the poor.
Полицияға қару-жарақ жеткізу
Фиджи Sun газеті 2006 жылдың 8 қаңтарында әскерилердің өткен аптада Фиджи полициясына жіберілген қару-жарақ тасымалын қадағалап отырғанын хабарлады. Полиция өкілі, Полиция операциясы комиссарының көмекшісі Самуэла Матакибау, кеше кешке жүк келіп түскенін растап, қару-жарақ ескілерінің орнын алмастыру үшін ғана алынғанын мәлімдеді. Әскери өкілі капитан Неуми Левени жүк тасымалын қатаң сынап, үкіметті қаруды полицияға жеткізудің себептерін ашуға шақырды. Левенидің сөзіне қарағанда, қару-жарақтар Ирактағы фиджилік сарбаздар үшін сатып алынған, бірақ кейін полицияға бұрылған. Әскерилердің алаңдаушылығын Фиджидің Еңбек партиясының (FLP) парламентарийі Лекх Рам Вайешной және Сокукуни Вакавулевани Таукей (SVT) Бас хатшысы Эма Друавеси де қолдады. Вайешной әскерилерге сатып алынған қару-жарақтарды полицияға беруге байланысты қаржының дұрыс пайдаланылмауына қатысты тергеуді талап етті. Друавеси ішкі істер министрі Жозефа Восаниболаны жүк тасымалын бұрып жібергені үшін айыптады және полицияны қаруландырудағы үкіметтің ниетіне күмән келтірді. "Үкімет екі қауіпсіздік күшінің арасындағы қақтығыста полицияны пайдалануға сенім арта ма? Егер қақтығыс болса, фиджиліктердің қаны төгіледі", - деді ол. Ол полициядан қаруды әскерилерге қайтаруды талап етті. Фиджинің бұрынғы барлау қызметінің агенты лейтенант Саула Туикоро 8 қаңтарда "Фиджи Сан" газетіне берген сұхбатында жүк тасымалын бұрып жіберудің үкімет тарапынан армияға қарсы жасалған қастандық екенін айтты. Оның сөзінше, қару-жарақтар әскерилердегілерге қарағанда заманауирақ және сапалырақ. Ол мұны ұлттық қауіпсіздікке қауіп деп қарастырды. "Үкімет қазір полицияны әскерге қарсы тұруға дайындап жатыр", - деді ол. Полиция комиссары Эндрю Хьюз 9 қаңтарда жүк тасымалын қорғады. "Фиджи Вилладж" жаңалықтар қызметі оның қару-жарақтар полиция бюджетінен сатып алынғанын және әскери мақсатта қолдануға жарамсыз, қуаты төмен қару-жарақ екенін айтқандығын хабарлады. Олар тек өмірге қауіп төндіретін жағдайларда Полиция тактикалық әрекет ету бөлімінің қызметкерлері, Насинудағы жаңа мобильді полиция тобымен ғана қолданылады, деді Хьюз. Бұл мәселе наурыз айында қайта көтерілді. 15-і күні Fiji Live сайты Левенидің Оңтүстік Кореядан 1,5 миллион долларлық қару сатып алуда деп айыптағанын жариялады. Жүк ішінде 123 пистолет, 30 автомат және түрлі қару-жарақтар бар екені хабарланды. Ол сондай-ақ комиссар Хьюзді осы келісімге қатысқан деп айыптады, ол Австралия қорғаныс сараптама тобы жасаған, әскерилердің санын азайту және олардың көп бөлігін полицияға беру мақсатындағы жобаның бір бөлігі екенін мәлімдеді. Хьюз фиджиліктерді фиджиліктерге қарсы қаруландырып жатыр деді. Коммодор Байнимарама одан да әрі барып, жүк әскерилерге арналғанын, ал үкімет оны полицияға бұрып жібергенін мәлімдеді. Хьюз қатаң тілге таңырқап, әскерилердің қателескенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, қару-жарақ полицияға бөлінген мемлекеттік бюджет қаражатына сәйкес сатып алынған, мақсаты - террористер сияқты "құралды қылмыскерлерге" қарсы күресу. Ол сондай-ақ әскерилердің тікелей өзімен сөйлеспей, бұқаралық ақпарат құралдарына сөйлегеніне көңілі толмады. Хьюз бен Байнимарама 16-сы күні кездесіп, келіспеушілік түсініспеушіліктен туындағанын келісті. Хьюз жүк туралы толық мәлімет пен оның мақсатын ертерек түсіндірмегені үшін жауапкершілікті мойындады. Ол мұны қасақана жасаған жоқ екенін мәлімдеді.
The Fiji Sun reported on 8 January 2006 that the military was monitoring a shipment of arms sent to the Fiji police force the previous week. Police spokesman Samuela Matakibau, Assistant Commissioner of Police Operation, confirmed the previous evening that a shipment had been received, insisting that the arms were merely replacements for old ones. Military spokesman Captain Neumi Leweni strongly criticized the shipment, and called on the government to reveal its motives for supplying the weapons to the police force. The arms had actually been purchased for Fijian soldiers serving in Iraq, Leweni claimed, before being diverted to the police, and the military wanted an explanation. The concern of the military was supported by Fiji Labour Party (FLP) parliamentarian Lekh Ram Vayeshnoi, and by Ema Druavesi, General Secretary of the Soqosoqo ni Vakavulewa ni Taukei (SVT). Vayeshnoi called for an investigation into what he said was a misuse of funds, involving the diversion of arms bought for the military to the police. Druavesi blamed Home Affairs Minister Josefa Vosanibola for the diversion of the shipment, and questioned the government's motives in arming the police. "Is the government relying on the police to be used in a confrontational between the two security forces? Blood of Fijians is going to flow if there is a confrontation," she declared. She called on the police to return the weapons to the military. Lieutenant Saula Tuikoro, a former Fiji Intelligence Service agent, told the Fiji Sun on 8 January that the diversion of the shipment was a sinister move on the part of the government to counter the Army. The weapons were more modern and of superior quality to those possessed by the military, Tuikoro said. He saw this as a threat to national security. "(The) government is now equipping the police to take on the army," he claimed. Police Commissioner Andrew Hughes defended the shipment on 9 January. The Fiji Village news service reported him as saying that the weapons had been purchased from the police budget and were low power weapons, unsuitable for military use. They would be used only in life threatening emergencies by officers from the Police Tactical Response Unit, a new mobile police team based in Nasinu, Hughes said. The issue flared up again in March. On the 15th, Fiji Live quoted Leweni as accusing the police of purchasing F$1.5 million worth of weapons from South Korea. The shipment allegedly included 123 pistols, 30 submachine guns, and assorted warfare equipment. He also charged Commissioner Hughes with complicity in the deal, which he said had been masterminded by the Australian Defence Review Team as part of a package to reduce the size of the military and transfer most of its duties to the police. Hughes was deliberately arming Fijians against Fijians, he said. Commodore Bainimarama went further: the shipment had been intended for the military, he claimed, and had been diverted to the police by the government. Hughes expressed surprise at the strong language, and said that the military was mistaken. The arms had been purchased as per the government's budget allocation to the police, he claimed, for the purpose of countering "armed criminals" such as terrorists. He was also disappointed that the military had spoken to the media rather than to him directly, he said. Hughes and Bainimarama met on the 16th and agreed afterwards that the disagreement had been due to a misunderstanding. Hughes accepted some responsibility for having failed to explain the details of the shipment and its purpose sooner. This had been unintentional, he insisted.
Үкіметке қарсы іс-қимыл
Даудың тағы бір күшеюі ретінде, әскерилер 2006 жылдың 9 қаңтарында мәлімдеме жасады, ол келесі күні газеттерде жарияланды. Мәлімдемеде, егер үкімет "дұрыс күресті жалғастыра алмаса", елді бақылауға алуға дайын екендіктері айтылды. 2000 жылы қазіргі үкіметке тәртіп орнату және ұлтты қайта құру міндеті тапсырылған еді, делінген мәлімдемеде, бірақ олар оның орнына жергілікті халыққа өзінің қажеттілігін дәлелдеу үшін "расистік" саясат пен бағдарламаларды үздіксіз қолдап келді. Бұл мәлімдеме, әрекеттік Сыртқы істер министрі Пита Накуваның газетке берген сұхбатына жауап ретінде жасалды, онда ол әскерилердің ұстанымын "ашуланғандықтан" туған пікір ретінде бағалаған. "Накуваның сөздерінен үкімет пен армия арасындағы бұрынғы жағдайдың шиеленіскенін көруге болады. Үкімет әскерилердің ниетін бағаламаса, өте наив болар еді", - делінген мәлімдемеде. Комодор Байнимарама өз кезегінде, егер үкіметтің "расистік" саясаты жалғаса берсе, әскерилер елді бақылауға алуға тартынбайтынын мәлімдеді. "Үкіметке әскерилер бұл жеңіл мәселе емес екенін жеткізеді. Елдің игілігі үшін дұрыс шешім қабылдау мүмкіндігі сіздерге берілген", - деп цитата келтірді Fiji Live жаңалықтар қызметі. Оның сөзіне қарағанда, 2000 жылы қаза болған әскерилердің өлімі әлі де толыққанды өш алмайынша, ал үкіметтің саясаты "2000 жылдың қараңғы күндерін" ұмытуға мүмкіндік бермейді. Ол саяси шешімдердің "мінез-құлқы нашар, қатал үкіметтің" іс-әрекеттеріне ұқсайтынын айтты. 11 қаңтарда Байнимарама вице-президент Мадраививимен құпия кездескенін жоққа шығарды. Fiji Live жаңалықтар қызметіне берген сұхбатында ол бұған дейін Fiji Sun басылымында жарияланған хабардың рас еместігін және кездесуге күтіп отырғанын мәлімдеді. Алайда, 12 қаңтар күні түстен кейін ол Fiji Village жаңалықтар қызметіне кездесудің өзінде болғанын айтты, бірақ талқыланған мәселелер туралы ақпарат беруге құқығы жоқ екенін жеткізді.
In another apparent escalation of the dispute, the military released a statement on 9 January 2006, to be published in newspapers the following day, threatening to take control of the country if the government failed to "continue the good fight". It was the military that had entrusted the present government with restoring order and rebuilding the nation in 2000, the statement said, but instead it was continuously promoting "racist" policies and programmes to justify its existence to the indigenous community. The statement came in response to comments made by Acting Foreign Minister Pita Nacuva in a newspaper interview, claiming that the attitude of the military was merely sour grapes. "It is obvious from Nacuva's comments that the Government makes light of the sour relationship between the Government and the army in past years. The Government would be very naïve to underestimate the intention of the military in this instance," the statement tersely said. Commodore Bainimarama, for his part, declared that if the government's "racist" policies continued, the military would not hesitate take control of the country. "To the government the military says this is no petty issue. You have the choice to make it right for the nation," the Fiji Live news service quoted him as saying. The death of soldiers in 2000 had yet to be avenged, he said, and the policies of the government prevented the "dark days of 2000" from being erased. He said that political decisions smacked of "a bulling government, lacking in character." On 11 January, Bainimarama denied a report that he had met secretly with Vice President Madraiwiwi. He told the Fiji Live news service that the report, published earlier in the Fiji Sun, was not correct, and that he was still waiting for a meeting to be scheduled. On the afternoon of the 12th, however, he told the Fiji Village news service that the meeting had in fact taken place, but said he was not in a position to reveal what had been discussed.
Жаңа қадамдар
2006 жылдың ортасына дейін жаңалықтар тыныш болды, бірақ Рату Латианара орта мектебінде сөйлеген сөзінде коммодор Байнимарама Фиджиде заңсыздық атмосферасын тудырып отырған үкімет саясатын сынады. Одан кейінгі апталарда ол үкімет өзінің талаптарын орындамаса, оны құлатып тастаумен қамалға алды. 26 қарашадағы жағдай шиеленісіп, Байнимарама Фиджи армиясына 1000 резервтік әскер шақыртып, Жаңа Зеландияға жеке сапары барысында Фиджи үкіметін құлатуға ниетті екенін қайталады. Бұл полиция оған жақын арада мемлекетке қарсы қозғалыс жасады деген айып тағылатынын мәлімдегеннен кейін орын алды.
News remained quiet through the middle of 2006 until, in a speech at Ratu Latianara Secondary School, Commodore Bainimarama attacked government policies, which he said were creating a culture of lawlessness in Fiji. In the weeks that followed, he continually threatened to remove the government if it failed to implement his demands. The crisis came to a head when, on 26 November, Bainimarama called up 1,000 reserve troops to the Fijian Army, and reiterated his intention to topple the Fijian Government, during a private trip to New Zealand. This came shortly after police revealed that he would shortly be charged with sedition.