Кіріспе

Хантингтон ауруына қатысы бар ген және белок. Хантингтин (Htt) – адамдарда HTT генімен кодталатын белок, сонымен қатар IT15 ("қызықты транскрипт 15") гені ретінде де белгілі. Мутацияланған HTT – Хантингтон ауруының (HD) себебі және осы рөлі үшін, сондай-ақ ұзақ мерзімді есте сақтаудағы қатысуы зерттелген. Ол құрылымы тұрғысынан өзгергіш, себебі геннің көптеген полиморфизмдері белоктағы глутамин қалдықтарының санының өзгеруіне алып келуі мүмкін. Қалыпты (нормальды) түрінде полиморфты локуста 6-дан 35 глутамин қалдығы бар. Дегенмен, Хантингтон ауруына шалдыққан адамдарда (аутосомалық-доминантты генетикалық бұзылыс) полиморфты локуста 36-дан астам глутамин қалдығы бар (көрсетілген ең жоғары қайталану ұзындығы шамамен 250). Оның жиі қолданылатын атауы осы аурудан шыққан; бұрын IT15 белгісі жиі қолданылатын. Хантингтин белгісінің массасы көбінесе құрамындағы глутамин қалдықтарының санына байланысты; болжамды массасы шамамен 350 кДа. Қалыпты хантингтиннің мөлшері 3144 аминқышқылынан тұрады деп есептеледі. Бұл белоктың нақты функциясы белгісіз, бірақ ол жүйке жасушаларында маңызды рөл атқарады. Жасушалар ішінде хантингтин сигнал беруге, материалдарды тасымалдауға, белоктармен және басқа құрылымдармен байланысуға, сондай-ақ апоптоз – бағдарламаланған жасуша өлімінің бір түрінен қорғауға қатысуы мүмкін немесе қатыспауы мүмкін. Хантингтин белгісі туылмас бұрын қалыпты даму үшін қажет. Ол денедегі көптеген тіндерде кездеседі, ең жоғары экспрессия деңгейі мида байқалады.

Ген

HTT генінің 5' ұшы (бес прайм ұшы) цитозин, аденин, гуанин (CAG) тізбесін қамтиды, ол аминқышқылы глутаминді кодтайды және бірнеше рет қайталанады. Бұл аймақ тринуклеотидтік қайталану деп аталады. Көрсеткіш CAG қайталануының саны әдетте 7 мен 35 аралығында болады. HTT гені 4-хромосоманың қысқа қолда (p) 16.3 позициясында орналасқан, 3,074,510 негіз жұбынан 3,243,960 негіз жұбына дейін.

Функция

Хантингтиннің (Htt) функциясы толыққанды түсінілмеген, бірақ ол аксоналдық тасымалдауға қатысады. Хантингтин даму үшін маңызды, ал оның жоқтығы егеуқұйрықтарда өлімге алып келеді. Хантингтин мидан туындаған нейротрофтық фактордың (BDNF) экспрессиясын транскрипция деңгейінде күшейтеді, бірақ хантингтин ген экспрессиясын қалай реттейтіні әлі анықталған жоқ. Иммуногистохимия, электронды микроскопия және молекуланың субклеткалық фракциялау арқылы жүргізілген зерттеулерде хантингтин негізінен везикулалармен және микротубулалармен байланысты екені анықталды. Бұл цитоскелетке бекітуде немесе митохондрияларды тасымалдаудағы функционалдық рөлді көрсетеді. Htt ақуызы везикулалардың тасымалына қатысады, себебі ол HIP1 – клатрин байланыстыратын ақуызбен өзара әрекеттеседі, бұл эндоцитозды, яғни жасушаға материалдардың енуін қамтамасыз етеді. Хантингтиннің RAB11A-мен өзара әрекеттесуі арқылы эпителийлік полярлықты қалыптастырудағы рөлі де көрсетілген.

Митохондриялық дисфункция

Хантингтин – АТМ тотығу арқылы ДНК зақымдану жауап кешеніндегі қаңқалық белок. Мутанттанған хантингтин (mHtt) митохондриялық электрондар тасымалының бұзылуына, реактивті оттегі түрлерінің жоғары деңгейіне және күшейген тотығу стресіне байланысты митохондриялық дисфункцияда маңызды рөл атқарады. ДНК-ның тотығу зақымдануын күшейту Хантингтон ауруының патологиясына әсер етуі мүмкін.