Кіріспе

Рисалпур (пашту: رسال پور) – Пәкістанның Хайбер-Пахтунхва провинциясындағы Новшера ауданындағы қала. Пешавар қаласынан шамамен 45 км, Мардан қаласынан 18 км қашықтықта, 34°4'52N 71°58'21E координаталарында орналасқан. Теңіз деңгейінен 1014 метр биіктіктегі аймақта, оңтүстігінен Кабул, батысынан Калпани өзендерімен шектеседі. Атақты Хайбер жолы солтүстікке қарай 90 километр жерде жатыр. Рисалпур "Бүркіттер мекені" және "Сапёрлер мекені" деп белгілі. Қалада бірнеше маңызды білім беру орындары мен өнеркәсіптік кәсіпорындар бар. Мұнда урду, ағылшын, пушту және басқа да тілдерде сөйлейді. Рисалпур экспорттық өңдеу аймағы Новшера-Мардан тас жолында орналасқан. Рисалпур гарнизоны айналасынан 30 фут биік жартас үстінде салынған, ең көне құрылысы 1913 немесе 1914 жылға дейін салынған. Аймақта негізінен әртүрлі пуштун тайпалары тұрады.

Әскери тарих

1910 жылы Рисалпурда Корольдік ұшу корпусының, кейіннен Корольдік әуе күштерінің әуежайы мен аэродромы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік ұшу корпусы Британдық Үндістанның Рисалпур қаласында әуежай және ұшақтарды қайта даярлау бөлімін құрды. Екінші дүниежүзілік соғыста және 1940 жылға қарай RAF Рисалпур Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің (RAF) дайындық және операциялық әуежайына айналды. 1947 жылдың 15 тамызында ол ресми түрде Пәкістан әуе күштерінің (PAF) әуежайы болды. 1919 жылы 31-эскадрилья RAF Рисалпурда орналасқан, Ауғанстандағы Кабул және Жалалабадты бомбалау үшін қолданылды, содан кейін Вазиристанның Ипи қаласының Фақиріне қарсы FATA-да операциялар жүргізді, сонымен қатар Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің 114-эскадрильясымен бірге. 31-эскадрилья RAF 1915 жылдың 11 қазанында Фарнбороу қаласында құрылды. Оның алғашқы орналасуы Британдық Үндістанның Пахтунхва провинциясының (бұрынғы Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясы) Рисалпурдың Ноушера ауданында болды. BE2C және Farmans ұшақтарымен, осы кезеңде 31-эскадрилья RAF және 114-эскадрилья RAF үшінші ағылшын-афған соғысына қатысып, Солтүстік-Батыс шекарасында және FATA-да Ұлы ойынның бір бөлігі болды. Бомбалау Ауғанстан мен Британдық Үндістан арасындағы Дюранд сызығының шекарасын сақтау мақсатында жасалды. 1919 жылдың қыркүйегінде Корольдік ұшу корпусының BE2 ұшақтары Бристоль Файтерімен ауыстырылды. 31-эскадрилья RAF және 114-эскадрилья RAF Кабул мен FATA-ны бомбалауы Равалпинди келісіміне (1919 жылдың 8 тамызында қол қойылған және 1921 жылдың 22 қарашасында өзгертілген) қол қоюмен тоқтатылды, бұл келісім қазір Ауғанстанның Ұлттық күні ретінде тойланады. 114-эскадрилья RAF 1920 жылдың 1 сәуірінде қайта нөмірленіп, таратылды. Бірақ Вазиристан науқаны (1936–1939) FATA және Бану Пактунхвада Ипидің Фақиріне қарсы жалғасты, оған Рисалпур мен Пешавардан ұшып келген Хокер Хартс, Вестленд Вапитис және Хокер Аудакс сияқты ұшақтар қатысты. 31-эскадрилья RAF Мир Али және Уаннадағы Ипидің Фақиріне және Пактунхваның Банну ауданында FATA науқанына әуе көмегін көрсетті. 1938 жылдың 23 шілдесінде лашкарлар Банну, Мир Али және Ванна қалаларына шабуыл жасап, 200-ге жуық бейбіт тұрғынды өлтіріп, көп мүліктің зардап шегуіне себеп болды. Науқанның разгары кезінде британдықтар FATA-ның шамамен 4000 жау тайпасын бақылауға алу үшін 60 000-ға жуық тұрақты және жалдамалы әскерді пайдаланды. 1939 жылдың сәуірінде 31-эскадрилья RAF бомбалаушы және көліктік рөлге ауысты. 1941 жылы 31-эскадрилья RAF DC 2 ұшақтарымен көліктік міндеттерге көбірек назар аудара бастады. Үндістанға оралғаннан кейін 31-эскадрилья RAF Dakota ұшақтарымен қайта жарақтандырылды. Бірмаға жапондықтар басып кіргеннен кейін 31-эскадрилья RAF Калькутта мен Рангун арасында XIV армияға жабдықтарды тасыды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 31-эскадрилья RAF Яваға көшірілді. 1946 жылы эскадрилья Явада таратылып, Марипур Карачидегі ПАФ базасы Масрурда қайта құрылды. 1947 жылдың соңында 31-эскадрилья RAF қайтадан таратылды, бірақ 1948 жылдың шілдесінде Ұлыбританияда қайта құрылды. Британдық үкім кезінде британдық армияның 14/20-гусарлары 1933 жылға дейін Рисалпурда екі жыл бойы гарнизонда болды. 14/20-гусар әскері 1933 жылға дейін Ноушера Пактунхваның Рисалпур қаласында болды. Шындығында, олар 1934 жылдың басында ғана Британдық Үндістанға сапарына шықты. Екі жыл бұрын Мысырда орналасқаннан кейін, олар Карачиде қонды және бірден Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясының Ноушера ауданындағы Рисалпур қаласына сапар шегіп, 1936 жылдың соңына дейін сонда қалды, содан кейін Лакхнауға ауыстырылды. Корольдік ат артиллериясы Пактунхваның Ноушера ауданының Рисалпур қаласында да орналасты. Әуежай 1947 жылдың 15 тамызында Пәкістан құрылғаннан кейін ресми түрде PAF станциясы Рисалпур болып құрылды, онда 20 офицер, 21 оқушы, 23 аға сержант (SNCO) және 257 әуеші бар. Әуежайда тек біршама адам мен жабдық болды. Бір айдан кейін осы жерде Ұшқыштарды даярлау мектебі құрылды. Кейін ПАФ-тың бірінші әуе бастығы болған КП командирі Асгар Хан мектептің бірінші офицері болып тағайындалды, ал мектепте Гарвард және Тайгер Мотт ұшақтары болды. Кейін әуе вице-маршалы дәрежесіне көтерілген флот лейтенанты М. Хайбер Хан және оның шәкірті, ұшу кадеті Ахтар 1947 жылдың 22 қыркүйегінде алғашқы оқу-жаттығу рейсін орындады. 1948 жылдың 13 сәуірінде Пәкістанның негізін қалаушы Мұхаммед Әли Джинна Рисалпур ұшқыштар даярлық мектебіне сапар шегіп, оның деңгейін жоғары оқу орнына көтерді. Осылайша Рисалпур ПАФ ұшқыштарының пайда болуына себепкер болды. Бұл Джинна сапарлаған Пәкістанның жалғыз әскери академиясы болды. Осы салтанатта Джинна парадта салют қабылдады. Пешавар әуе базасынан келген Пешавар ауданының жауынгерлік ұшақтары салтанат кезінде әуеде акробатикалық көрсетулер жасады. 1967 жылдың 21 қаңтарында президент Аюб Хан Пәкістан әуе күштері колледжінің мәртебесін Пәкістан әуе күштері академиясының мәртебесіне көтерді. Қазіргі кезде ол бес түрлі бөлімнен тұрады. Пәкістанның құрылғаннан бері жүрегінде орналасқан Пәкістан әуе күштері академиясы, Рисалпурдың Ноушера Пактунхвасы ПАФ және Пәкістан қарулы күштерінің басқа да салалары үшін офицерлердің буын-буынын тәрбиеледі. Пәкістан әуе күштері академиясы Ноушера Пактунхвада 1947 жылы құрылды.

Демография

1911 1941: Рисалпур қаласының толық деректері, оған Рисалпур муниципалитеті және Рисалпур кантонменті кірді. 1921 1931 1941 Халық саны (%) (пайыздық) Халық саны (%) (пайыздық) Халық саны (%) (пайыздық) Халық саны (%) (пайыздық) Ислам 2,268 71.61 2,721 32.02 3,170 39.55 3,506 38.93 Индуизм 716 22.61 3,369 39.64 2,900 36.18 3,937 43.71 Сикхизм 177 5.59 601 7.07 314 3.92 1,024 11.37 Христиандық 6 0.19 1,808 21.27 1,629 20.32 333 3.70 Зороастризм 0 0.00 0 0.00 3 0.04 0 0.00 Жаинизм 0 0.00 0 0.00 0 0.00 0 0.00 Иудаизм 0 0.00 0 0.00 0 0.00 0 0.00 Буддизм 0 0.00 0 0.00 0 0.00 0 0.00 Басқалары 0 0.00 0 0.00 0 0.00 207 2.30 Барлық халық саны 3,167 100.00 8,499 100.00 8,016 100.00 9,007 100.00

Оқиғалар

2007 жылдың 9 қарашасында белгісіз жандар Ноушера ауданындағы Рисалпур тұсында үш ракета атып, олар ешбір адамның немесе мүліктің зардап шегуіне себеп болмады.

Қосымша ақпарат

Мардан және Ноушара аудандарында сапалы білім беру мекемелерінің жетіспеуіне байланысты көптеген студенттер Пәкістан Қарулы Күштеріне қарасты, салыстырмалы түрде жақсы білім беретін мекемелерде оқу үшін күнделікті Рисалпурға жол тартады. Бұл мектептерге келетін оқушылар көбінесе екі ауданның мүмкіндігі бар топтарынан шығады, немесе олардың ата-аналары балаларын осы мектептерге жіберу үшін зор қаржылық қиындыққа түседі. Ал, мұқтаж жандар үшін онда мемлекеттік қыздар гимназиясы немесе колледжі жоқ. Ата-аналар қыздарын жақын жердегі гимназиялар мен колледждерге жібереді. Білім беру саласындағы маңызды аймақ болғандықтан, Ноушера ауданының сыбайлас саясаткерлері үшін Рисалпурда қыздарға арналған мемлекеттік гимназия мен колледждің болмауы өте ұятты жағдай. Бұл жерде сондай-ақ Пакистан локомотив зауытының бас кеңсесі де орналасқан.

Климат

Рисалпурдың ылғалды субтропикалық климаты (Köppen: Cwa) бар, онда жазда ыстық әрі ылғалды, ал қыста суық немесе жұмсақ болады.