Кіріспе

Етқоректілер түрі

Мраморлы қатпар (Vormela peregusna) – Ictonychinae кішітұқымдасына жататын Vormela туысына жататын кішкентай сүтқоректі жануар. Vormela атауы неміс тіліндегі Würmlein сөзінен алынған, ол "кішкентай құрт" деген мағынаны білдіреді. Peregusna деген есім украин тілінде "полекошка" дегенді білдіретін (перегузня) сөзінен шыққан. Мраморлы қатпарлар көбінесе Оңтүстік-Шығыс Еуропадан Қытайдың батысына дейінгі құрғақ аймақтарда және далаларда кездеседі. Ictonychinae кішітұқымдасының басқа өкілдері сияқты, олар қорқытылғанда құйрық астындағы иіс бездерінен күшті иіс шығарады.

Сипаттама

Ұзындығы 29–35 см (басы мен денесі) болатын марморлы қатпардың қысқа тұмсығы және өте үлкен, көзге түсетін құлақтары бар. Аяқ-қолдары қысқа, тырнақтары ұзын және күшті. Құйрығы ұзын, шашы ұзын болғанымен, жалпы түгі қысқа. Беті қара және ақ түсті, көздерінің үстінен қара жолақ өтеді, ал аузының айналасында ақ дақтар бар. Денесінің үстіңгі жағы сары түсті және біркелкі емес қызыл немесе қоңыр дақтармен толық жабылыпты. Құйрығы қара қоңыр, ортасынан сарғыш жолақпен белгіленген. Ішкі жағы мен аяқ-қолдары қара қоңыр түсті. Әйелдерінің салмағы , ал еркектерінің салмағы .

Таралуы және мекендейтін ортасы

Марморлы қатбақ Оңтүстік-Шығыс Еуропадан Ресей мен Қытайға дейін таралған. Оның ареалы Украина, Болгария, Грузия, Түркия, Румыния, Кіші Азия, Ливан, Сирия, Иордания, Израиль, Палестина, Армения, Әзірбайжан, Ирак, Иран, Ауғанстан, Солтүстік-Батыс Пәкістан, Югославия, Моңғолия, Қытай, Қазақстан, Солтүстік Сібір Алтай далалары мен жазықтарын қамтиды. Марморлы қатбақтар ашық шөл, жартылай шөл және жартылай құрғақ тасты жерлерде, жоталар мен төменгі төбелерде, далалық аймақтарда және шөлді субтропиктік бұталы ормандарда кездеседі. Олар таулы өңірлерден қашық сақтанады.

Мінез-құлық және экология

Мәрмәр мысықшасы таң мен кешкі уақытта ең белсенді болады. Ол жалғыз өмір сүріп, өз аумағында көп қозғалады. Әдетте, ол бір рет паналаған жерінде қалады. Кездескенде, олар көбінесе шабуылдауға бейім. Ірі жер қаскырларының немесе үлкен гербилдің (Rhombomys opimus) және Ливия жиршігінің (Meriones libycus) сияқты ұқсас кеміргіштердің қуыстары мәрмәр мысықшаларына демалу және көбейту үшін пайдаланылады. Олар өздеріне қазбалар жасап, немесе жер асты суарналарында да өмір сүруі мүмкін.

Қорғау мәртебесі

2008 жылы мраморлы қатпар IUCN Қызыл тізімінде соңғы 10 жылда популяциясы кем дегенде 30%-ға қысқарғандықтан, осал түр ретінде тіркелді. Деректер көрсеткендей, батыстан шығысқа қарай қатпарлардың бас сүйектерінде морфологиялық әртүрлілік біртіндеп азайды, осылайша географиялық орналасқан жері түрлердің әртүрлілігіне ықпал етеді. Сондай-ақ, аталған деректер климаттық өзгерістерге емес, түрлердің таралу аймағының қалыптасуына байланысты.

Қауіптер

Мармаралы шұбар бір кезде оның түгі үшін аң ауыстырылған, ол тері саудасында әдетте "фич" деп, ал нақтырақ айтқанда "первицкий" деп белгілі болған.

Кіші түрлер

V. peregusna түрiнiң кіші түрлерiне мыналар жатады:
V. p. alpherakyi
V. p. euxina
V. p. negans
V. p. pallidor
V. p. peregusna
V. p. syriaca