Таулы аң – піка жануарлар туқымы — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Таулық сүтқоректілер туысы.

Пика (/p//aɪ//k//ə/ PEYEkə) – Азия мен Солтүстік Америкаға тән, тауларда мекендейтін кішкентай сүтқоректі жануар. Олардың денесі дөңгелек, аяқтары қысқа, түгі тегіс және сыртқы құйрығы жоқ. Сырт көрінісімен қоянға ұқсаса да, құлақтары қысқа әрі дөңгелек болады. Гималай және оған жақын тауларда тіршілік ететін үлкен құлақты пика теңіз деңгейінен 600 метрден жоғары биіктікте кездеседі. "Пика" атауы тунгус пикасынан шыққан болуы мүмкін, ал ғылыми атауы – Ochotona, монғол тіліндегі "оготно" сөзінен алынған, ол "пика" дегенді білдіреді. Бұл атау Ochotonidae (/ɒ//k//@//t//oU//n//I//d//eI/) отбасының кез келген мүшесін білдіреді. Бұл отбасы лагоморфтар отрядына жатады, оған қоян және қояншалар (Leporidae) да кіреді. Лагоморфтар тобындағы ең кішкентай жануар – осы пика. Ochotona тұқымдасына жататын жалғыз туыс – пика. Пика қатты дабыл қаққан кезде шығаратын жоғары дыбысты дабыл шақыруына байланысты "сыбызғылайтын қоян" деп те аталады. Солтүстік Америкада екі түрі кездеседі: АҚШ-тың батысы мен Канаданың оңтүстік-батысындағы тауларда мекендейтін америкалық пика және Британ Колумбиясының солтүстігі, Юкон, Батыс Солтүстік-Батыс аумақтары мен Аляскада кездесетін жағалы пика.

Тіршілік ету ортасы

Пикалар Азия мен Солтүстік Американың суық аймақтарында табиғи түрде қоныстанған. Көптеген түрлер таудың жартасты беткейлерінде тіршілік етеді, онда оларға паналау үшін көптеген жарықтар табылады, алайда кейбір пикалар қарапайым қуыстар да қазады. Азау ор қазатын бірнеше түрлер ашық далалық жерлерге тән. Еуразия тауларында пикалар көбінесе қарлы кескіштермен бірге қоныстанды, олар өздерінің ұяларын сонда салады. Қалыпты температураның өзгеруі кейбір пика популяцияларын одан да биік биліктерге көшуге мәжбүр етті.

Сипаттамалары

Пикалар – қысқа аяқтары мен дөңгелек құлақтары бар ұсақ сүтқоректілер. Олардың дене ұзындығы шамамен 15-20 см, ал салмағы түрлеріне байланысты 150 грамнан 3 кг-ға дейін жетеді. Бұл жануарлар шөпқоректілер және әртүрлі өсімдіктермен қоректенеді, оның ішінде гүлді өсімдіктер, шөптер, қамыстар, бұталардың бұтақтары, мүктер мен лишайниктер. Жеңіл сіңетін тағам асқазан-ішек жолында өңделіп, қалыпты нәжіс түрінде шығарылады. Ал қиын сіңетін талшықтардан қоректік заттарды алу үшін пикалар цекумда (асқазан-ішек жолында) талшықты ашытып, содан кейін цекотроптар түрінде шығарады, оларды қайтадан жейді (цекотрофия). Цекотроптардың қоректік заттары жұқа ішекте сіңіріледі. Жағалы пикалар қыс айларында өлі құстарды қоршаған ортада сақтап, басқа жануарлардың нәжісін жейтіні белгілі. Басқа лагоморфтар сияқты, пикалардың да кеміргіш алдыңғы тістері бар, бірақ қаныш тістері жоқ, сонымен қатар қоянға қарағанда азу тістері аз. Олардың тіс формуласы: 3/2, 1/2, 3/3, 3/3 = 26. Пикалардың басқа лагоморфтармен тағы бір ортақ белгісі – олардың табандары жүнмен жабылған және тырнақшалары жоқ. Тасты жерлерде мекендейтін пикалардың төлдері бес төлден аспайды, ал жер қазған түрлер көбірек төл туып, көбейеді, бұл олардың өмір сүретін ортадағы ресурстардың көп болуымен байланысты болуы мүмкін. Төлдер 25-30 күндік жүктілік мерзімінен кейін көздері мен құлақтары жабық, жүнсіз күйде туылады. Тасты жерлерде мекендейтін пикалар азық іздеудің екі тәсілін қолданады: біріншісі – тамақты тікелей жеу, ал екіншісі – өсімдіктерді жинап, "шөп үйірмесі" деп аталатын қорға жасырып қою. Пикалардың өмір сүретін тундра экожүйесіне адамның әсері 1970 жылдардан бері тіркеліп келеді. Пикалар қыста ұйықтамайды, шөптер мен басқа да өсімдіктерді іздеп, оларды қорғалған жерлерде сақтап қояды, бұл процеске "шөп жинау" дейді. Олар қыста құрғақ өсімдіктерді жейді. Егер пикалар адамды жыртқыш деп қателесе, олар пикаларды жейтін басқа түрлерге жауап беретіндей реакция жасайды. Адамдармен мұндай қарым-қатынастар пикалардың азық іздеу уақытын қысқартумен байланысты, нәтижесінде олар қыс айларына жинаған азық-түлік мөлшері шектеледі. Пикалар төмен температурада азық іздеуді ұнатады, сондықтан олар көбінесе күн сәулесінен қорғалған көлеңкелі жерлерде уақыт өткізеді.

Pikas are small mammals, with short limbs and rounded ears. They are about in body length and weigh between , depending on species. These animals are herbivores and feed on a wide variety of plant matter, including forbs, grasses, sedges, shrub twigs, moss and lichens. Easily digestible food is processed in the gastrointestinal tract and expelled as regular feces. But in order to get nutrients out of hard to digest fiber, pika ferment fiber in the cecum (in the GI tract) and then expel the contents as cecotropes, which are reingested (cecotrophy). The cecotropes are then absorbed in the small intestine to utilize the nutrients. Collared pikas have been known to store dead birds in their burrows for food during winter and eat the feces of other animals. As with other lagomorphs, pikas have gnawing incisors and no canines, although they have fewer molars than rabbits. They have a dental formula of: = 26. Another similarity that pikas share with other lagomorphs is that the bottom of their paws are covered with fur and lack paw pads. Rock dwelling pikas have small litters of fewer than five young, whilst the burrowing species tend to give birth to more young and to breed more frequently, possibly owing to a greater availability of resources in their native habitats. The young are born altricial (eyes and ears closed, no fur) after a gestation period of between 25 and 30 days. Rock dwelling pikas exhibit two methods of foraging: the first involves direct consumption of food, and the second is characterized by the gathering of plants to store in a "haypile" of cached plants. The impact of human activity on the tundra ecosystems where pikas live has been recorded dating back to the 1970s. Rather than hibernate during winter, pikas forage for grasses and other forms of plant matter and stash these findings in protected dens in a process called "haying". They eat the dried plants during the winter. When pikas mistake humans as predators, they may respond to humans as they do to other species that do prey on pikas. Such interactions with humans have been linked to pikas having reduced amounts of foraging time, consequentially limiting the amount of food they can stockpile for winter months. Pikas prefer foraging in temperatures below , so they generally spend their time in shaded regions and out of direct sunlight when temperatures are high.

Дауыстау

Пикалардың ерекше шақырулары бар, олардың ұзақтығы әртүрлі болады. Шақыру қысқа да, жылдам да, сәл ұзағырақ, созылған да немесе ұзақ әндер түрінде де болуы мүмкін. Қысқа шақырулар – географиялық айырмашылықтың мысалы. Пикалар дыбыстың қайдан келетінін анықтау үшін дыбыстық сигналдарды тыңдап, қысқа шақыру жасауға тиімді уақытты анықтайды. Бұл шақырулар жеке дараларды тану, жыртқыштардан ескерту, аумақты қорғау немесе әлеуетті жұптастарды тарту үшін қолданылады. Маусымға қарай шақырулар да өзгеріп отырады. Көктемде көбею маусымында әндер жиілесе, жаздың соңында дауыстар қысқарып, шақыруларға айналады. Әртүрлі зерттеулер нәтижесінде дауыстың акустикалық ерекшеліктері таксономиялық құрал ретінде пайдалы болуы мүмкін.

Өмір сүру ұзақтығы

Табиғи ортада пикалардың орташа өмір сүру ұзақтығы шамамен жеті жылды құрайды. Пиканың жасын төменгі жақ сүйегіндегі periosteal сүйектегі жабысу сызықтарының саны арқылы анықтауға болады. Өмір сүру ұзақтығы жыныстар арасында ерекшеленбейді.