Кіріспе

Жойылып кеткен бауырымен жорғалаушылар туысы
| қазбалық кездесу мерзімі = Кейінгі Бор дәуірі,
| сурет = Hypselosaurus.png
| сурет сипаттамасы = Голотипік материал, соның ішінде сан сүйегі, тібік сүйегі, шыбық сүйегі және омыртқалар
| туыс = Hypselosaurus
| авторы = Matheron, 1869 1869 жылдың көктемінде Матерон бұл қалдықтарды, ішінара сан сүйегі, шыбық сүйегі және мүмкін тібік сүйегі, сондай-ақ байланысты құйрық омыртқаларынан тұратын жаңа таксонның – Hypselosaurus priscus – голотипік үлгісі ретінде ресми түрде сипаттады. Сүйектердің арасында сан сүйегінің бір бөлігі және тібік сүйегінің көп бөлігі сақталмаған, ал шыбық сүйегі мен омыртқалар толығымен сақталған. Алғашқы сипаттамадан бері бірнеше үлгілер Hypselosaurus-қа жатқызылды. Олардың бірі, 1957 жылы Альберт де Лаппарент сипаттаған, құйрық омыртқасын, ал 1960 жылы Баталлер сипаттаған тағы бір омыртқаны қамтиды. 1993 жылы Еуропалық савроподтарды қарастырғанда Hypselosaurus номен дубиум екені және оның голотипі сол және көптеген басқа аймақтардағы басқа савроподтардан нақты ажыратылмауы мүмкін екені айтылды. Осыған байланысты, бірнеше авторлар Hypselosaurus деп атаған материалды аралық титанозавр деп қарастыру керек. Голотипік қаңқадан басқа, Матерон 1869 жылы шар немесе эллипсоид пішіндес қазба фрагменттерінің екі бөлігін сипаттады. Бұл фрагменттерді Матерон және оның француз палеонтологтары замандастары біраз уақыт зерттеді, және олардың жалғыз ықтимал қорытындысы – бұл жұмыртқа қабығының фрагменттері. Жұмыртқалар толық болғанда Aepyornis жұмыртқаларынан әлдеқайда үлкен болған деп болжанды, ал Матерон олардың өте үлкен құс жұмыртқасы немесе Hypselosaurus-қа тиесілі болуы мүмкін екенін айтты.

Сипаттама

Гипселозаврдың ұзындығы шамамен 12 метрге жететіні болжанып, ол крокодил деп есептелген кезде, оны осы топтың ең ірі өкілдерінің біріне айналдырар еді. Дегенмен, титанозавр ретіндегі қазіргі шамалау бойынша Гипселозаврдың ұзындығы шамамен 39.4 фут (12 метр) құрайды, ал салмағын анықтау өте қиын. Кішкентай титанозаврлардың бірі – Неукензаврдың ұзындығы тек шамамен құрайды.

Аяқ-қол сүйектері

Гипселозаврдың сол жамбас сүйегі, ұзындығы бойынша, едәуір эрозияға ұшыраған, жамбас басы мен дистальды кондильдері шөгінділермен эрозияланып, деформацияланған. Жамбас сүйегі сәл иісті, ал алдыңғы және артқы бөліктері тартылып, ені төртбұрышты сопақша пішінге ие, ені шамамен және ұзындығы ғана құрайды. Ішкі шахта өте кеуекті, бірақ ішкі сүйек тек бос жабысқан, және жамбас сүйегінде сүйек қабырғасы жоқ. Аномальды жұқа қабықшалы жұмыртқалар Hypselosaurus priscus-қа жатқызылған. Кейбір мамандар бұл түрдің жойылу себебі осы болды деп болжайды, өсімдік жамылыстарының өзгеруі, климаттың өзгеруі және популяция тығыздығы қабықтың жұқаруына бастапқы түрткі болған. Дегенмен, жұқа жұмыртқа қабығының патологияға байланысты емес басқа да түсіндірмелері бар. Кейінгі зерттеушілер осы жұмыртқалардың сәтті жарылғанын дәлелдеді. Кейбір зерттеушілер "Hypselosaurus priscus" жұмыртқа қабығының жұқалығы, қалың жұмыртқа қабығынан басқа таксондарға жататындығын болжады, ал кейінгі зерттеушілер бұл идеяны қолдады. Жұмыртқа қабығының қалыңдығының өзгеруіне тағы бір мүмкін түсінік – жұқа жұмыртқаларды жас дарақтар, ал қалың қабықты жұмыртқаларды ересек дарақтар салған, немесе бұл бір түр ішінде жұмыртқа қабығының қалыңдығының табиғи вариациясының салдары болуы мүмкін. Гипселозавр жұмыртқаларының көп бөлігі Франциядағы коллекциялар мен мұражайларда сақталады, бірақ бір жұмыртқа Ұлыбританиядағы Лидс қалалық мұражайындағы «Жер бетіндегі өмір» галереясында, ал он екі жұмыртқасы бар тас плитасы Даниядағы Кнутенборг сафари паркіндегі Эволюция мұражайында қойылған.

Экология

Гипселозавр Францияның оңтүстігіндегі Прованс аймағындағы Грес-а-Рептилис формациясында ғана табылған. Бұл формация шамамен 70 миллион жыл бұрынғы ерте мастрихт кезеңіне жатады және бірнеше түрлі динозаврлар тобының қазба қалдықтарын сыйлаған. Dromaeosauridae тұқымдасына жататын Variraptor және Pyroraptor тероподтары, сондай-ақ nodosaurid ankylosaurian Rhodanosaurus (күмәнді туыс), Abelisauridae-ге жататын мүмкін сүйек фрагменті және rhabdodontid ornithopod Rhabdodon Grés á Reptiles формациясында табылды. Бұған қоса, бірнеше арқа омыртқасына негізделген жаңа титанозавр – Atsinganosaurus сипатталды. Гипселозавр табылған қабаттардан белгісіз крокодилдердің де қазба қалдықтары белгілі, бірақ олар тек атаусыз фрагменттермен ғана ұсынылған.