Кіріспе

Американдық өнертапқыш (1796–1877)

Росс Винанс (1796–1877) – американдық өнертапқыш, механик және локомотивтер мен теміржол машиналарын құрастырушы. Ол сонымен қатар, пионерлік сигара пішіндес кемелерді жобалаумен де танымал. Америка Құрама Штаттарының алғашқы миллионерлерінің бірі болған Винанс ұлттық және штаттық саясатқа қатысты, Оңтүстікке жақын болды және "штаттардың құқықтарын" ынтамен қорғады. Винанс 1861 жылғы Балтимор көтерілісінен кейін қысқа мерзімге қамауға алынды. Мэриленд штатының Өкілдер палатасының мүшесі ретінде, федералдық үкіметке қарсы пікірлері 1861 жылдың 14 мамырында уақытша тұтқындалуына себеп болды. Қамауға алынған кезде Винанс Балтимор және Огайо темір жолымен Мэриленд штатының батысындағы Фредерик қаласында өткен заң шығарушы органның алғашқы отырысынан оралған болатын. Бұл отырыс 1861 жылғы сәуір-мамыр айларында Одақтың әскерлері бақылап отырған штатының астанасы Аннополистен қашып, штаттың тәуелсіздікке өту мүмкіндігін қарастыру үшін өткізілді. Винанс Джеймс МакНилл Уистлермен неке арқылы туысқандық байланыста болды (Уистлердің ағасы Джордж Винанстың қызы Джулияға үйленді).

Ерте өмір

Росс Винанс 17 қазан 1796 жылы Нью-Джерси штатының Вернон қалашығында дүниеге келген. Оның ата-анасы Уильям және Мэри Винанс болды. 1820 жылы Джулия де Кейге (1800-1850) үйленді және олар бес бала сүйді. 1820-ші жылдардың соңында ол отбасымен Мэриленд штатының Балтимор қаласына көшіп, жаңадан құрылған Балтимор және Огайо темір жолымен (B. & O.) іскерлік жасады. 1850 жылы әйелі Джулия қайтыс болғаннан кейін, 1854 жылы Элизабет К. Уэстке (1807-1889) үйленді. Ол федералды үкіметке қарсы әрекеттері мен сөздері үшін екі рет тұтқындалды. 1861 жылғы Балтимор көтерілісінен бір күн бұрын Винанс «Мэриленд халқының атынан еркін штаттардан келген әскерлердің Оңтүстік бекіністерін басып алуына қарсы наразылық білдіру» және «егер қажет болса, бізге әскери диктатура орнатуға келген кез келген жауды тойтару үшін штат азаматтарын біріктіруге» шақырды. Көтерілістен кейін ол тез арада тұтқындалып, босатылды және 24 сәуірде қайтадан сайланды. Осы уақытта Винанс фирмасы Балтиморды одақтық әскерлерден қорғау үшін қару-жарақ және оқ-дәрі дайындап жатқан. 23 сәуірдегі «Американец» газетінде: «Винанстардың шеберханасында барлық жұмысшылар сүңгілер жасаумен және әртүрлі доптарды құюмен айналысып жатыр» (Браун, 65) делінген. 14 мамырда, Балтиморда әскери жағдай жарияланғаннан кейін бір күн өткен соң, Винанс Мэриленд заң шығарушы органының Фредерик қаласындағы арнайы сессиясынан (Мэриленд заң шығарушы органы тарап кетпеу туралы мәселені қарастырған, бірақ ақырында бас тартқан) оралғанда тағы да тұтқындалды. Ол федералды үкіметке адалдығын кепілдеген «парақ» бергеннен кейін дереу босатылды. Винанстың Бенджамин Батлердің федералды әскерлерімен тұтқындалуы Линкольннің habeas corpus-ты тоқтатқан жағдайларының бірі болды. Винанстың қысқа мерзімге қамауға алынуы заңды түрде күшін жойған жоқ, Джонс Меррименнің (Ex parte Merryman) ісі сияқты. Винанс көбінесе Винанс булы қаруын ойлап тапқан ретінде есептеледі, ол Балтимор мэрі Браун мен Мэриленд губернаторы Хикс жинаған бес жүз мың долларлық қаражаттан сатып алынған қарулардың бірі болған делінеді. Бірақ бұл қаруды Винанс емес, Чарльз С. Дикинсон ойлап тапқан және 1860 жылы Бостонда жасаған. Ол Винанстың шеберханасынан өтті, оның жұмысшылары қала билігінен тапсырыс алған сүңгілер, оқтар және басқа да бұйымдар жасап жатқан кезде. Ол пайда болған кезде оның бұрынғы тарихы ұмытылып, Винанстың федералды әскерге қарсы тұру үшін жасағаны туралы әңгіме тарады. Бұл жаңалықтың әскери маңызы болмаса да, сол кезде оның Винанспен байланысы және оның саяси көзқарастары Мэриленд штатының федералдық бақылауына қауіп төндіретіндігі туралы кеңінен талқыланды.

Сигареттік кеме (немесе қайық)

XIX ғасырдың ортасында Уинэнс және оның ұлы Томас, көбінесе «сигара кемелері» немесе «сигара қайықтары» деп аталатын, ұзынша келген қайықтардың бірнеше сериясын жобалап, салды. Алғашқысы 1858 жылы салынды және бұрын-соңды көрілмеген (әдетте техникалық тұрғыдан мүмкін емес) ортада орналасқан винтке ие болды, ол қоршауға жабылды. Бұл винтті екі корпуста орналасқан бу машиналары қозғалтты. Мақсаты – кеменің ауа райы мен толқындардан кем кедергімен жүзуін қамтамасыз ету болды. Бұл кеме туралы «Scientific American» ұлттық журналында кеңінен талқыланды және соңында Уитстон Пойнт түбегінің оңтүстігіндегі Ферри Бардағы Винанс доктарында және Патапско өзенінің Ортаңғы немесе Ферри тармағының солтүстік жағалауында, ескі Форт Ковингтон мен Форт Бэбкоктан батысқа қарай, 1812 жылғы соғыс кезінде 1814 жылдың қыркүйегінде Балтимор шайқасында Мак-Хенри фортын қолдаған (кейіннен 1890 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында салынған Порт Ковингтон теміржолы мен Батыс Мэриленд теміржолының порттық іргетастары) бірқатар сынақтар мен түзетулерден кейін орналасты. Ол теңізде сынақтан өткізілген емес. Оның сөзімен айтқанда, «кеменің ұзындығы енінен он бір есе артық болды, ені 5 метр, ал ұзындығы 4 метрді құрады». Онда төрт жоғары қысымды бу машинасы болды, ол ортада орналасқан үлкен темір дөңгелекті қозғалтты. 1859 жылдың қаңтар айындағы сынақ кезінде ол сағатына 12 миль жылдамдыққа жетті. Содан кейін кеменің ұзындығы 194, содан кейін 235 футқа дейін ұзартылды. Ол Англияға қосымша сынақтар үшін жіберілді, бірақ үлкен жетістікке жете алмады. Азамат соғысынан кейін Уинэнс және оның ұлы өздерінің кәсіпорындарын Еуропаға көшірді, және Англияда және Санкт-Петербургте бірнеше ұқсас жобаланған қайықтар салынды. Бұлардың ешқайсысы теңізде толық сынақтан өтпеді, бірақ Солент пен Ла-Манш каналындағы сапарлар туралы баспасөз хабарлары сақталған. Қайықтар 1880 жылдарға дейін Саутгемптонға тоқтатылған күйде қалды, бірақ ешкім оларды үлгі еткен жоқ. 1858 жылы «Русский военно-морской журнал» газетінде осы кемелер туралы жазылған. Уинэнс Азамат соғысы кезінде өзінің қызығушылықтарын АҚШ-тан тысқары жерге ауыстырды. Оның ұлы Уильям Крым соғысы кезінде Санкт-Петербургті қорғауға арналған канонерлік қайықтарды жарақтандыруда тәжірибе жинақтаған. Александровскийдегі теміржол шеберханалары теңіз жұмысына пайдаланылды. Уинэнс 1861 жылдың шілдесінде Ресей үкіметіне «Сыбайлы принцип бойынша соғыс машиналары» деген ұсыныс ұсынды. Бұл Ресей әскери-теңіз флотының басшысы, Ұлы князь Николайевич тарапынан жақсы қабылданды. Уинэнстің Сигар қайығы Нева өзенінде сынақтан өтіп, Кронштадтқа дейін жүгіріп, Фин шығанағында сынақтар өткізді. Ресейлік кеме жасау техникалық комитеті таң қалдырмады. Содан кейін Уинэнс АҚШ үкіметіне өзінің кемелерінің дизайнын ұсынды, оны Англиямен болатын қақтығысқа дайындық деп қарады. Бұл әкелген ештеңе болмады. Уинэнс өзінің эксперименталды ресейлік кемесін ағылшын «Наутилус» пароходына тиеп, сигара қайықтарын салуды Англияға көшірді. Ол Францияның Гавр қаласында тағы бір сигара кемесін салды. Ол Англияда жеке яхтасын, төртінші сигара кемесін салды. Ол 1866 жылы Темза өзенінде суға түсірілді. Уинэнс өзінің яхтасын Санкт-Петербургтегі императорлық яхта клубында тіркегісі келді. Кеменің сапарына кедергі келтіретін көптеген мәселелер болды. Томас Уинэнс біраз уақыт Ресейде тұрып, патша үкіметімен келісімшартқа отырып, ресейлік теміржолдарды дамытуға кірісті.

Басқа қызығушылықтар

Уинэнс санитариялық инженерия және халық денсаулығына қызығушылық танытты, санитария тақырыбында, әсіресе су және желдеткіш жүйелеріне қатысты бірнеше брошюралар жариялады. Ол Балтимор қаласына қоғамдық су жүйесін дамыту үшін лоббилік жұмыс жүргізді. Винанс төмен кірісті тұрғын үйлерді дамытудағы пионер болды, Балтиморда "жұмысшыларға арналған тұрғын үй" деп атаған тұрғын үй жобасын салды. Бүгінде сол жерде қоғамдық тұрғын үй кешені сақталған және оған Маунт-Винанс деген ат берілген. Ол сонымен қатар діни жазбалардың авторы болды, олардың ішінде діни төзімділік туралы брошюра және унитариандық уағыздар жинағы бар. Жюль Верннің "Теңіз астында жиырма мың шақырым" романындағы капитан Немоның су асты кемесіне Винанстардың сигар кемесінің пішіні шабыт берді.

Өлім

Уинэнс 1877 жылдың 11 сәуірінде Балтимор қаласында 81 жасында қайтыс болды.